Niçin Uyuruz? Özeti ve Konusu

Niçin Uyuruz? – Matthew Walker

Mevzusu

Uykunun yalnızca dinlenme değil, beynin öğrenmesi, duyguları düzenlemesi ve bedenin bağışıklık, metabolizma ile kalp sağlığını koruması için olmazsa olmaz bir biyolojik süreç bulunduğunu bilimsel verilerle anlatır. Kitap, çağıl yaşamın uykuyu iyi mi aşındırdığını gösterirken, yetersiz uykunun hastalık risklerini artırdığını ve daha sıhhatli bireyler ile toplumlar için kafi ve kaliteli uykununz temel koşul bulunduğunu savunur.

Niçin Uyuruz? Özeti

Kitap, uykunun insan yaşamındaki yerini lüks ya da dinlenme arası olmaktan çıkarıp, beynin ve bedenin hayatta kalması için olmazsa olmaz bir biyolojik süreç olarak tekrardan tanımlar. Matthew Walker, uykunun iki ana mekanizma tarafınca düzenlendiğini açıklar. Gün ışığına bakılırsa ayarlanan sirkadiyen ritim ve uyanık kaldıkça artan uyku baskısı. Bu ikili, niçin jetlag yaşadığımızı, niçin geç saatlere kadar kafeinle ayakta kalabilsek bile gerçek yorgunluğun biriktiğini ve alkolün “uyutuyor şeklinde” görünse de uykunun mimarisini bozduğunu açıklar. U

Yazar bununla birlikte uykunun tek bir kararma olmadığını, gece süresince NREM (bilhassa derin uyku) ve REM (rüya uykusu) evrelerinin döngüler halinde ilerlediğini gösterir. Bu mimari, beynin gece süresince etken bir bakım-onarım programı yürüttüğünün kanıtıdır.

Walker’a bakılırsa uykunun beyne kazandırdıkları temel alanlarda toplanır: öğrenme ve bellek (gün içinde edinilen bilgilerin kalıcı belleğe aktarılması ve ehemmiyet sıralaması), duygu düzenleme (yetersiz uykuda amigdalanın aşırı tepkileri ve REM’in duygusal anıları daha işlenebilir hale getirmesi) ve yaratıcılık/sorun çözme (bilhassa REM’in beklenmedik çağrışımları güçlendirmesi). Bedensel düzeyde ise uyku, bağışıklık sistemini destek sunar, metabolizma ve iştah hormonlarını düzenler, kan şekeri kontrolünü ve kalp–damar sağlığını etkisinde bırakır; kronik uyku kısalığı aşırı kiloluluk, diyabet, hipertansiyon ve çeşitli hastalık riskleriyle ilişkilendirilir. Güvenlik açısından uykusuzluk, mikro-uyku atakları ve yavaşlayan refleksler kanalıyla trafik ve iş kazalarını artıran bir halk sağlığı sorununa dönüşür. Kitapta rüyalar da “anlam ifade etmeyen görüntüler” olarak değil, beynin duygusal deneyimleri yatıştırma, anıları tekrardan örgütleme ve yaratıcılığı besleme işlevlerinin parçası olarak ele alınır. Walker, çağıl toplumun uykuyu dizgesel şekilde aşındırdığını (ekranlar, suni ışık, 7/24 emek harcama kültürü, erken okul saatleri) vurgulayarak, yalnız bireysel alışkanlıklara değil toplumsal çözümlere de davet yapar: okulların daha geç başlaması, vardiya düzenlerinin biyolojiyle uyumlu tasarlanması, işyerlerinde uykunun “tembellik” olarak damgalanmaması şeklinde.

Sonuçta kitap, “daha azca uyuyarak daha fazlaca şey yapmak” mitini reddeder. Sıhhatli zihin, kuvvetli bağışıklık, dengeli duygular ve güvenli bir cemiyet için kafi ve kaliteli uykunun olmazsa olmaz bulunduğunu bilimsel kanıtlarla savunur (bazı iddiaların literatürde tartışmalı olabileceğini not ederek). Uykunun amacı, Walker’a bakılırsa, zamanı boşa harcamak değil, yaşamı sürdürebilecek bir beyin ve gövde inşa etmektir.

Niçin Uyuruz? – Kitap Açıklaması

“Matthew Walker gezegenin en etkili isimlerinden biri olabilir.”  EVENING STANDA“Walker uykuya âşık ve bizim de âşık olmamızı istiyor. Hem de bir an ilkin.”

– New York Times –

Yakın zamana kadar bilim niçin uyuduğumuzu, uykunun ne işe yaradığını ya da uykusuzluğun niçin sağlığa bu kadar zararı olan bulunduğunu açıklayamıyordu. Yeme, içme ve üreme şeklinde öteki temel gereksinimlerle karşılaştırıldığında uykunun amacı belirsiz kalıyordu.

Nörobilimci ve uyku uzmanı Profesör Matthew Walker uykunun hayatımızın en mühim fakat minimum anlaşılan yönlerinden biri bulunduğunu söylüyor. Uyumak beynimizin öğrenme, ezberleme ve mantıklı karar verme dâhil pek fazlaca işlevini destekliyor, duygularımızı tekrardan düzenliyor, bağışıklık sistemimizi güçlendiriyor, metabolizmamızın ince ayarını yapıyor ve iştahımızı dengeliyor. Rüya görmek ise beyne geçmişte ve kısa sürede edindiğimiz detayları harmanlayabileceği görsel bir gerçeklik alanı sunarak yaratıcılığı artırıyor.

Walker bu merak uyandıran kitabında uykuyu devrimsel bir bakış açısıyla ele alarak uykunun fizyolojik ve zihinsel sağlığımızı iyi mi etkilediğini inceliyor. Çığır açan bilimsel araştırmalar ile kendi klinik tecrübelerini bir araya getirerek öğrenme becerimizi çoğaltmak, ruh halimizi iyileştirmek, enerji seviyemizi yükseltmek, hormonlarımızı düzenlemek, kanseri, Alzheimer hastalığını ve diyabeti önlemek, yaşlanmanın etkilerini geciktirmek, yaşam süremizi uzatmak, evlatlarımızın daha iyi öğrenmelerini sağlamak ve yaptığımız işlerde üretkenliğimizi çoğaltmak için uykudan iyi mi faydalanabileceğimizi açıklıyor. Bununla beraber her gece daha iyi uyumamızı sağlayacak tavsiyelerde bulunuyor.

Niçin Uyuruz? sizi baştan sona etkisi altında bırakacak kadar zekice kaleme alınmış, anlaşılır ve aydınlatıcı bir uyku rehberi.

“Bu kitap bir roketten ayrımsız… Şoke edici istatistikleri bir boksörün sendeleyen rakibini yere sermek için indirdiği yumruk misali yüzümüze indiriyor. Uykuyu bir parçamız değilmiş şeklinde görmeye meyilliyiz. Fakat Walker ne kadar yanılıyor olabileceğimizi bizlere muzaffer bir edayla gösteriyor.”

– James McConnachie, Sunday Times

“İşyerlerimizde, içinde yaşadığımız toplumda, evlerimizde ve ailelerimizde bazı şeyler değişmeli. Herkesi yatağına erken göndermeye kafi gelecek kadar fazlaca kanıt var. Artık bu kesinlikle bir tercih meselesi değil.”

– Rachel Cooke, Observer

“Kendisinin de söylediği şeklinde ‘uykunun ifade etmiş olduğu ve yapmış olduğu her şeye âşık’ bir yazarın kaleminden çıkmış olduğu bilinciyle okumanız ihtiyaç duyulan aydınlatıcı ve mühim bir kitap. Fakat lütfen yatma saatiniz yaklaştıysa bu kitaba başlamayın.”

– Financial Times

“Bu kitabı ne olursa olsun okumalısınız. Dünyaca meşhur nörobilimci ve uyku uzmanı Matthew Walker bizi uyku biliminin son olarak bulguları içinde büyüleyici ve elzem bir yolculuğa çıkarıyor. Niçin Uyuruz? uykumuzun kalitesinden ve miktarından taviz vermenin bilişsel, sağlıkla, güvenlikle ve iş performansıyla ilgili neticelerini ortaya koyduğu için bir tek merakımızı gidermenin fazlaca ötesine geçiyor ve yaşam tarzımızı değiştirebilecek fikirler sunuyor. Bu aşırı süratli, dikkat dağıtan çağda okunması bundan daha çok ehemmiyet taşıyan başka bir kitap yoktur.”

– Adam Gazzaley, Nöroloji, Fizyoloji ve Psikiyatri Profesörü, Neuroscape’in Kurucusu ve Yöneticisi –

“Hayatlarımızın üçte birinde ne yaptığımız mevzusunda çoğumuzun hiçbir fikri yok. Bu berrak ve merak uyandıran kitabında Matthew Walker binlerce senelik gizemi hızla çözen yeni bir bilimi açıklıyor. Niçin Uyuruz? sayfaları çevirirken yatma saatinizi kaçırmanıza niçin olacak kadar keyifli bir kitap.”

– Daniel Gilbert, Psikoloji Profesörü –

“İnsanı harekete geçiren ve ne olursa olsun okunması ihtiyaç duyulan mühim bir kitap… Emsalsiz. Bilimsel verilerle dolu. Matthew Walker uyku ve rüya görme esnasında beyinde neler bulunduğunu mükemmel bir halde açıklıyor.”

– Clive Cookson, Financial Times –

“Walker uyku gizemini çözmek için meydana getirilen son olarak araştırmalardan faydalanıyor, rüyaların yırtıcı dünyasını köşe nahiye keşfediyor ve uyku bozuklukları yumağını çözüyor. Yeni doğan bir bebeğin fazlaca aşamalı kısa uykusundan REM uykusunun ‘hiper çağrışımcı sorun çözme yararları’na kadar içine alan araştırması kelimenin tam anlamıyla uykuyu hayatlarımıza çağrı ediyor.”

– Barbara Kiser, Nature –

“Popüler bilim temalı kitapların müthiş bir örneği; anlaşılır, etkisi altına alan ve aydınlatıcı.”

– David Lodge, Times Literary Supplement, Senenin Kitapları –

“Bu yılki favori kitaplarımdan, bununla birlikte kesinlikle en işe yarar olanı. Şimdi fazlaca daha erken saatte yatıyor ve kendimi bu mevzuda fazlaca daha iyi hissediyorum.”

– William Leith, Evening Standard, Senenin Kitapları –

“Bu kitabı okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum.”

– Richard Joyner, Times Higher Education –

“Hâlâ fazlaca iyi anlaşılmamış olan uyku gerçeğine düşündürücü bir seyahat. Bu kitabın bir amacı var. Walker uykuya âşık ve bizim de âşık olmamızı istiyor. Hem de bir an ilkin. Son aşama ikna edici bir üslupla, ‘yirmi birinci yüzyılda insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük mesele’ olarak nitelendirdiği ‘sessiz uykusuzluk salgını’nın ortasında olduğumuzu korumak için çaba sarfediyor. Niçin Uyuruz? uyku eksikliğimize ve uykunun faydalarına ikna edici, coşkulu bir üslupla dikkat çekiyor. Bu kitabından her anlamda yararlanmak için onu baş ucunuzdan ayırmayın.”

– The New York Times Book Review –

“Önde gelen bilim adamlarından biri uykunun sağlığımız açısından beslenme ve egzersizden daha mühim bulunduğunu iddia ediyor.”

– The Times –

“Uyku ile alakalı GERÇEK bilimsel veriler…”

– Daily Mail –

“Ürkütücü, tokat tesiri yaratıyor, yaşamsal ehemmiyet taşıyor ve yaşam kurtarıyor. Bir nörobilimci iyi uyumanın bizi daha akıllı, daha çekici, daha ince, daha mutlu, daha sıhhatli kılabileceğini ve kanserden koruyabileceğini söylüyor… Bu kitabın hayatımı kurtardığını söylemek için fazlaca erken olabilir fakat gözümü açmış olduğu kati.”

– Mark O’Connell, Guardian –

“Matthew Walker bir uzman fakat daha da önemlisi, bilmiş olduğu her şeyi genel okuyucuya iyi mi anlaşılır bir halde izah edebileceğini iyi biliyor. Niçin Uyuruz? uykuya ve uykunun sıhhatli yaşam açısından taşımış olduğu role dair iyi bir halde düzenlenmiş, son aşama anlaşılır ve güncel bir rapor durumunda.”

– Kirkus Reviews –

“Çarpıcı. İnanılmaz bir kitap. Kesinlikle bilmemiz ihtiyaç duyulan şeylerle dolu.”

– Chris Evans –

“Bu kitap tutkuyla yazılmış, fazlaca büyük ehemmiyet taşıyor… Beni fazlaca etkiledi.”

– Rachel Cooke, Observer –

“UC Berkeley’in Uyku ve Beyin Görüntüleme Laboratuvarı’nın yöneticisi uyumamızın sebebini açıklıyor. ‘Niçin’i idrak etmek, ‘iyi mi’ı çözmenize de destek olabilir.”

– People –

“Muhteşem… Walker uyku alışkanlıklarımızın tarih süresince iyi mi değiştiğine, uyku, kronik hastalıklar ve yaşam süresi arasındaki bağlantıya ve uzun süre daha derin uyuyabilmek için aldığımız uyku haplarının niçin aslen bizlere daha fena geceler yaşattığına açıklık getiriyor. Hepsinden önemlisi, bizlere dinlenmek için derhal bu gece hayata geçirebileceğimiz rahat, uygulanabilir tavsiyelerde bulunuyor.”

– Men’s Journal –

“Matthew Walker bir bilim insanı fakat karmaşık kavramları anlaşılır örneklerden faydalanarak aydınlatabildiği için her insana hitap ediyor. Niçin Uyuruz? şirket yöneticilerinin, eğitimcilerin, ebeveynlerin, hükümet yetkililerinin ve geceleri iyi uyuyamayan her insanın okuması ihtiyaç duyulan bir kitap.”

– Library Journal –

“Matthew Walker bu kitapta uykunun bizi iyi mi daha sıhhatli, daha güvende, daha akıllı ve daha üretken kılacağını açıklayarak geceyi ustaca aydınlatıyor. Uykusuzlukla bağlantılı, yaşamı tehdit eden riskleri ortadan kaldırabilmemiz için bizlere açık ve net bir halde bilgisinin yanı sıra stratejiler de sunuyor. Evrensel uyku ihtiyacımız, Hekim Walker’ın derin tavsiyelerinden faydalanamayacak okuyucu olmadığını gösteriyor.”

– Mark R. Rosekind, ABD Eski Ulusal Karayolu Trafiği Güvenliği İdaresi Müdürü, Ulusal Ulaşım Güvenlik Kurulu Üyesi ve NASA’ya Bağlı Bilim İnsanı –

Niçin Uyuruz? TLS, Observer, Sunday Times, Financial Times, Guardian, Daily Mail ve Evening Standard tarafınca 2017’nin en iyi kitapları içinde gösterilmiştir.

Matthew Walker’ın uykuya olan ilgisi onu Nottingham’dan Harvard’a, sonrasında da hem nörobilim ve psikoloji profesörü hem de Uyku ve Beyin Görüntüleme Laboratuvarı yöneticisi olarak vazife yapmakta olduğu Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’e götürdü. Niçin Uyuruz? yirmi senelik kariyeri süresince 100’den fazla bilimsel araştırma makalesi yayımlayan Walker’ın ilk kitabıdır.

(Tanıtım Bülteninden)