Deprem ve Kader – Türk Dili ve Edebiyatı

Aşağıdaki makalemizde “Alınyazısı Nedir? Zelzele Nedir? Zelzele Alınyazısı midir? Türkiye’nin Zelzele Zamanı, Gelecekte Fay Hatlarında Ne vakit Zelzele Olacak? Fay hatlarında hangi şehirler var? Zelzele öncesinde, zelzele anında, zelzele sonrasında neler yapılmalı?” hakkında informasyon verilmektedir.

KADER NEDİR?

“Alınyazısı” kelimesi, bağlama nazaran değişik anlamlar taşıyabilir, fakat en yaygın iki kullanım şu şekilde:

1. Dinî/Doğa ötesi anlamı:
   İslâmî inançta alınyazısı, Tanrı’ın evrende olacak her şeyi evvel bilmesi ve takdir etmesi anlamına gelir. Kısaca geçmiş, şimdi ve gelecekte olacak her şeyin Tanrı’ın bilgisi ve iradesi dâhilinde olmasıdır. Bu anlayışta “alınyazısı” ile “kaza” (o takdir edilen şeyin gerçekleşmesi) içinde fark yapılır.
2. Günlük dilde/edebî anlamı:
   Daha mecazî olarak, bir insanoğlunun kontrolü haricinde gelişen vakalar zinciri, yazgı yada alın yazısı anlamında kullanılır. Sözgelişi “Onunla tanışmamız kaderdi” şeklinde.

FELSEFÎ VE BİLİMSEL BAKIŞ

“Alınyazısı” terimine dinî anlamın ötesinden, felsefî ve bilimsel pencerelerden de bakalım:

1. Felsefî Yaklaşımlar

a) Determinizm (Belirlenimcilik)

• Tarif: Evrenin işleyişinde her olayın, önceki vakalar ve tabiat yasaları tarafınca mecburi olarak belirlendiğini savunur.
• Bağlantı: Bu görüşte “alınyazısı” Tanrı’ya dayandırılmak zorunda değildir; neden-sonuç zincirinin kaçınılmaz bir sonucu olarak görülür.
• Temsilciler: Laplace, Spinoza şeklinde filozoflar.
• Örnek: Laplace’ın meşhur “Şeytanı” fikir deneyinde, evrenin tüm başlangıç koşullarını ve yasalarını bilen bir varlık, geleceği tamamen hesaplayabilir.

b) Özgür İrade ile Uyumluluk (Compatibilism)

• Bazı filozoflar, determinizm ile özgür iradenin bir arada var olabileceğini savunur.
• Kısaca evren belirlenmiş olabilir, fakat bireyler bu belirlenmiş çerçevede anlamlı seçimler yapabilir.
• Bu yaklaşımda alınyazısı, hem “evvel belirlenmişlik” hem de “insan sorumluluğu” kavramlarıyla dengelenir.

c) Fatalizm (Kadercilik)

• Olayların evvel belirlendiğini ve insan iradesinin bunu değiştiremeyeceğini savunur.
• Determinizmden farkı: Burada neden-sonuç zincirinden fazlaca, değiştirilemez yazgıya vurgu vardır.
• Antik Yunan’da Stoacılar bu düşünceyi savunmuştur.

2. Bilimsel Yaklaşımlar

a) Klasik Fizik (Newtoncu Evren)

• 17. ve 18. yüzyılda evren “büyük bir saat mekanizması” şeklinde görülüyordu.
• Kafi bilgiyle geleceğin tamamen öngörülebileceği düşünülüyordu (determinist evren).

b) Kuantum Mekaniği

• 20.yüzyılda kuantum teorisi, doğada temel seviyede olasılıksal (rastlantısal) süreçler bulunduğunu gösterdi.
• Bu, mutlak determinizm fikrini zayıflattı.
• Bazı yorumlarda, bu rastlantısallık “alınyazısı” terimine belirsizlik oranı katar.

c) Kaos Teorisi

• Tabiat yasaları determinist olabilir, fakat başlangıç koşullarındaki minik farklılıklar (kelebek tesiri) uzun solukta büyük farklar yaratır.
• Bundan dolayı pratikte geleceği kati olarak bilmek imkânsız hale gelir.
• Kısaca “yazgı” hesaplanabilir olmaktan fazlaca karmaşık olabilir.

Özetle:

• Dinî bakış: İlahi takdir ve mutlak informasyon.
• Felsefî bakış: Determinizm, özgür irade, kadercilik şeklinde değişik sistemler.
• Bilimsel bakış: Newtoncu determinizmden, kuantum ve kaos teorisinin getirmiş olduğu belirsizliklere kadar uzanan bir yelpaze.

KAZA–KADER ANLAYIŞI

• Kaza–alınyazısı anlayışı ile çağdaş bilimde determinizm–olasılık yaklaşımlarının karşılaştırma tablosu:

DEPREM NEDİR?

Zelzele, yer kabuğundaki fay hatları yada volkanik bölgelerde biriken enerjinin ansızın açığa çıkması sonucu meydana gelen yer sarsıntısıdır.

Iyi mi Oluşur?

1. Yer kabuğu hareket eder → Dünya’nın yüzeyi levha isminde olan büyük parçalardan oluşur, bu levhalar devamlı hareket hâlindedir.
2. Gerilim birikir → Levhalar arasındaki sürtünme sebebiyle hareket engellenir, enerji kayada depolanır.
3. Kırılma ve enerji boşalması → Biriken enerji, kayaçların dayanma sınırını aşınca ani kırılma olur, bu da sismik dalgalar üretir.
4. Sarsıntı hissedilir → Bu dalgalar yeryüzüne ulaşarak yerin titremesine neden olur.

Zelzele Türleri

• Tektonik Zelzele: Levha hareketlerinden doğar (Türkiye’de en yaygın olan).
• Volkanik Zelzele: Volkan patlamaları esnasında oluşur.
• Çökme Depremi: Maden ocağı tavanının çökmesi yada yer altı boşluklarının yıkılması sonucu.
• Suni Zelzele: Patlamalar, baraj dolumu şeklinde insan faaliyetleri sonucu.

Ölçüm

• Büyüklük (Magnitude): Açığa çıkan enerjiyi ölçer (Richter ölçeği, Mw Moment Magnitüd).
• Sertlik (Intensity): Depremin insanoğlu, yapılar ve tabiat üstündeki tesirini ölçer (Modified Mercalli ölçeği).

DEPREM KADER MİDİR?

“Zelzele alınyazısı midir?” sorusu, hem dinî hem bilimsel hem de felsefî açıdan değişik şekillerde yorumlanır.

1. Dinî Perspektif

• İslamî anlayışta zelzele şeklinde naturel afetler de Tanrı’ın bilgisi ve takdiri dâhilindedir; bu yüzden “alınyazısı” teriminin içine girer.
• Sadece bu, insanoğlunun hiçbir sorumluluğu olmadığı anlamına gelmez. İslam’da önlem almak, Tanrı’a güvenmenin (tevekkülün) bir parçasıdır. Ilkin lüzumlu hazırlık yapılır, tüm tedbirler alınır, sonrasında netice Tanrı’a bırakılır.
• Dolayısıyla, afetlerin önlenemeyen kısmı alınyazısı, fakat zarar azaltma çabaları insan iradesine bağlıdır.

2. Bilimsel Perspektif

• Depremler, yer kabuğundaki fay hatlarında biriken gerilimin boşalması sonucu oluşan naturel jeolojik olaylardır.
• Tetiklenme zamanı kati olarak öngörülemez, fakat oluşum mekanizması tabiat yasalarıyla açıklanabilir.
• “Alınyazısı” kelimesi bilimsel terminolojide kullanılmaz; bu daha fazlaca toplumsal yada kültürel, dogmatik bir yorumdur.

3. Felsefî Perspektif

• Determinist bakış: Yer kabuğu hareketleri ve levha tektoniği, fizik yasaları gereği belirli koşullarda ne olursa olsun zelzele üretir.
• Olasılıkçı bakış: Depremler oluşur, fakat tam vakit ve sertliği, ölçüm sınırlarımız sebebiyle sadece belli küçük bir ihtimal aralığında tahmin edilebilir.
• Ahlâkî boyut: Zelzele bir tabiat vakasıdır, felakete dönüşmesi ise insanoğlunun yapılaşma, kent planlama ve afet yönetimindeki seçimlerine bağlıdır.

Özet:

• Dinî açıdan: Zelzele, Tanrı’ın takdiri (alınyazısı) kapsamındadır; zararını azaltmak insanoğlunun sorumluluğudur.
• Bilimsel açıdan: Zelzele, levha tektoniğinin naturel sonucudur; “alınyazısı” ifadesi bilimsel bir tarif değil, kültürel dogmatik bir yorumdur.
• Felsefî açıdan: Kaçınılmaz naturel süreç ile insan iradesinin kesişim noktasında değerlendirilir.

TÜRKİYE’DE DEPREM TARİHİ

Türkiye’de depremin zamanı, hem coğrafi konumu hem de jeolojik yapısı sebebiyle oldukça uzun ve sarsıcıdır. Ülke, Alp-Himalaya zelzele kuşağı üstünde yer almış olduğu için tarih süresince fazlaca sayıda yıkıcı zelzele yaşamıştır.

Jeolojik zemin ve tarihî kronoloji şeklinde bir özet meydana getirecek olursak:

1. Jeolojik Arka Plan

Türkiye’nin en mühim fay hatları:

• a) Şimal Anadolu Fay Hattı (KAF): Karadeniz’in güneyinden Marmara Denizi’ne uzanır, dünyanın en etken sağ yanal atımlı faylarından biridir.
• b) Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF): Hatay’dan Erzincan’a kadar uzanan sol yanal atımlı fay hattı.
• c) Batı Anadolu Grabeni: Ege Bölgesi’nde fazlaca sayıda düzgüsel fayın bulunmuş olduğu bölge.

Bu faylar, Anadolu levhasının Arap ve Afrika levhaları içinde sıkışmasından doğar.

a) Şimal Anadolu Fay Hattı (KAF)

Türkiye’nin ve dünyanın en etken ve en tehlikeli fay sistemlerinden biridir.

Konum ve Uzanım:

• Başlangıç noktası: Karlıova (Bingöl) — Doğu Anadolu Fay Hattı ile birleştiği üçlü eklem noktası
• Bitiş noktası: Saros Körfezi – Şimal Ege Denizi
• Uzunluk: Ortalama 1.200–1.500 km
• Geçmiş olduğu bölgeler: Erzincan, Tokat, Amasya, Çorum, Bolu, Düzce, Sakarya, Marmara Denizi, Tekirdağ

Tektonik Özellikler:

• Fay tipi: Sağ yanal doğrultu atımlı fay (strike-slip)
• Hareket yönü: Anadolu Levhası batıya, Avrasya Levhası doğuya göreceli hareket eder.
• Hareket hızı: Yılda ortalama 20–25 mm

Zelzele Riski:

• Dünya üstünde San Andreas Fayı ile beraber en fazlaca incelenen iki faydan biridir.
• 20.yüzyılda “batıya doğru domino tesiri” şeklinde kırılan segmentleri ile ünlüdür.
• Büyük depremler üretme periyodu bazı segmentlerde 200–250 yıl civarındadır.

Mühim Tarihsel Depremler:

Segmentler:

KAF, ortalama 10 ana segmentten oluşur. Bunlar:

1. Erzincan Segmenti
2. Niksar–Erbaa Segmenti
3. Havza–Ladik Segmenti
4. Gerede Segmenti
5. Bolu Segmenti
6. Düzce Segmenti
7. Adapazarı Segmenti
8. İzmit Körfezi Segmenti
9. Marmara Denizi Segmenti
10. Saros Segmenti

KAF’da Sonraki Zelzele Ne Süre Olacak?

Şimal Anadolu Fay Hattında zelzele ne vakit olabilir?

Tam zamanı kimse söylemesi imkansız. KAF üstünde “tarih/ gün” vererek zelzele öngörmek mümkün değil. Bilim adamları bunun yerine olasılık hesabı yapar ve şu anda en yüksek kısa–orta vade çekince Marmara’dadır.

Ne biliyoruz?

• Marmara (İstanbul’u etkileyen şimal kol) için pek fazlaca emek verme, önümüzdeki 30 yılda M≥7 bir zelzele olasılığını ~35–50% aralığında hesaplıyor (zaman-bağımlı modeller ve stres aktarımı dâhil olduğunda üst sınıra yaklaşıyor).
• 23 Nisan 2025’te Marmara’da Mw~6.2 bir zelzele oldu; peşinden yüzlerce artçı kaydedildi. Bu vaka, bölgedeki kırılmamış segmentlerin (bilhassa Kumburgaz açıkları) uzun vadeli tehlikesini kaldırmadı.
• USGS’nin İstanbul için “şiddetli sarsıntı” olasılığına ilişkin değerlendirmeleri de 30 yıl için ~%62±15 mertebesini vurguluyor (değişik yöntem/ölçüt; şiddetli sarsıntı ≠ direkt M≥7, fakat yüksek tehlikeyi işaret ediyor).

Bu ne anlama geliyor?

• “Yakında kati olacak” demek bilimsel değil; fakat Marmara segmenti, 20. yüzyılda peş peşe kırılan doğudaki KAF parçalarına nazaran daha ihtimaller içinde görünüyor (son büyük kırılmalar 18. yüzyılda). O yüzden hazırlık önceliği burada.

Ne yapmalı?

• Binanızın zelzele performansını uzmanlara denetim ettirin, güçlendirme/yapı stoğu dönüşümü planlayın.
• Acil durum planı (aile buluşma noktası, su–yiyecek, ilaç, güç bankası, fener) hazırlayın.
• Çalıştığınız/yaşadığınız yer için AFAD Türkiye Zelzele Çekince Haritası ve mahalli yönetim duyurularını takip edin.

Not: Detaylı informasyon için yazının sonuna bakınız.

KAF’daki Şehirler

Şimal Anadolu Fay Hattı (KAF), Bingöl’ün Karlıova kazasından başlayıp Saros Körfezi’ne kadar uzanan, ortalama 1.200–1.500 km uzunluğunda, fazlaca sayıda ili direkt yada dolaylı etkileyen bir fay hattıdır.

Fay Hattı Üstünde yada Fazlaca Yakınındaki Şehirler / İlçeler:

Doğudan batıya doğru sıralı:

1. Bingöl – Karlıova
2. Erzincan – Erzincan merkez, Tercan
3. Gümüşhane – Kelkit
4. Tokat – Niksar, Erbaa
5. Amasya – Merzifon yakınları
6. Çorum – Osmancık çevresi
7. Samsun – Havza, Vezirköprü (iç kesimler)
8. Kastamonu – Taşköprü, Tosya
9. Çankırı – Orta, Kurşunlu
10. Bolu – Gerede, Mengen
11. Düzce – Düzce merkez, Gölyaka
12. Sakarya – Akyazı, Hendek, Adapazarı
13. Kocaeli – İzmit
14. Yalova – Merkez, Çınarcık
15. İstanbul – Marmara Denizi açıklarındaki şimal kol sebebiyle bilhassa Avrupa yakası ve Adalar bölgesi risk altında
16. Tekirdağ – Şarköy çevresi
17. Çanakkale – Gelibolu, Saros Körfezi kıyıları

Fay hattına yakın fakat direkt üstünde olmayan mühim yerleşimler

• Zonguldak (Batı Karadeniz tesiri)
• Bilecik (Sakarya segmentine yakın)
• Bursa (Gemlik Körfezi segmenti)
• Balıkesir (Marmara Adası segmenti tesiri)

b) Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF)

Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF), Türkiye’nin en mühim etken fay sistemlerinden biridir ve Anadolu Levhası ile Arap Levhası arasındaki sınırı oluşturur.

Konum ve Uzanım:

• Başlangıç noktası: Bingöl’ün Karlıova ilçesi (Şimal Anadolu Fay Hattı ile birleştiği üçlü eklem noktası)
• Bitiş noktası: Kahramanmaraş’ın güneybatısı (Ölü Deniz Fay Zonu ile birleştiği yer)
• Uzunluk: Ortalama 580–700 km
• Geçmiş olduğu iller: Bingöl, Elazığ, Malatya, Adıyaman, Kahramanmaraş, Hatay

Tektonik Özellikler:

• Tip: Sol yanal doğrultu atımlı fay (strike-slip)
• Hareket yönü: Arap Levhası kuzeye doğru itiliyor, Anadolu Levhası batıya kaçıyor.
• Hareket hızı: Yılda ortalama 6–10 mm

Zelzele Riski:

• Fazlaca etken ve sismik olarak tehlikeli bir fay hattıdır.
• 2020 Elazığ (Mw 6.8) ve 2023 Kahramanmaraş (Mw 7.7 ve 7.6) depremleri bu fay üstünde meydana gelmiştir.
• Fay değişik segmentlerden oluşur ve bu segmentler belirli aralıklarla kırılır.

DAF’ta Mühim Tarihsel Depremler:

DAF’da Sonraki Zelzele Ne Süre Olacak?

Doğu Anadolu Fay Hattında zelzele ne vakit olabilir?

Kati tarih verilemez. Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF) için “şu gün/ay” demek bilimsel değil; sadece 6 Şubat 2023 dizisi sonrasında hangi kesimlerde yakın–orta vade göreli riskin arttığı/azaldığı hakkında konuşabiliriz.

Bugünkü tablo (10 Ağustos 2025 itibarıyla)

• 2023 dizisi DAF üstünde fazlaca uzun bir kesimi kırdı (ortalama 300–400 km; minimum 5–6 ana segment). Bu, kırılan parçalar üstünde kısa vadede büyük zelzele olasılığını düşürür, fakat komşu faylarda gerilimi artırabilir.
• Emek harcamalar, cenup uçta (Antakya/Amik Ovası) yüzey kırığının bir “releasing stepover” içinde sonlandığını ve Ölü Deniz Fay Zonu’nun (Hacıpaşa–Antakya kesimi) üstünde gerilim artışı olabileceğini gösteriyor. Bundan dolayı DAF’ın cenup komşuları (Amanos–Samandağ–Antakya çevresi) orta vadede dikkat isteyen alanlar.
• 2023’ten sonrasında Amanos ve Samandağ–Antakya segmentleri süresince kümelenen sarsıntılar ve 20 Şubat 2023’teki artçı/yan fay depremleri, bu bölgelerin etkileşim altında bulunduğunu destekliyor.
• Şimal uçta (Karlıova üçlü eklemine doğru) 2020 Elazığ (Sivrice) ve 2023 kırıkları sonrası bölgesel gerilim dağılımı tartışılıyor; bazı emekler, uzun dönemli birikim ve mahalli pozitif Coulomb değişimlerinin olabileceğine işaret ediyor, fakat bu “yakında büyük zelzele” anlamına gelmez.
• Artçı etkinlik bölge genelinde sürüyor (ör. 16 Ekim 2024 Kale–Malatya Mw5.9), bu durum ana şokların bıraktığı gerilim alanı ve kırılmamış minik parçalarla uyumlu. Artçılar zaman içinde seyrelir, sadece artçı ≠ yeni ana şok öngörüsü.

“Ne vakit?” sorusuna ergonomik cevap:

• DAF’ın kırılan segmentlerinde (2023’te yırtılan hat süresince) gelecek yıllarda M7+ büyüklükte bir ana şok beklenmez (kati değildir fakat göreli olasılık düşüktür).
• Komşu/bağlantılı segmentlerde (bilhassa Antakya–DSF geçişi ve Amanos çevresi) orta vadede (önümüzdeki on seneler) göreli çekince artmış kabul edilir. Bu, hazırlığın yüksek öncelik olduğu anlamına gelir; tarih vermek hâlâ mümkün değildir.

DAF’daki Şehirler

Doğu Anadolu Fay Hattı Üstünde yada Fazlaca Yakınındaki Şehirler / İlçeler

Kuzeydoğu → Güneybatı sırasıyla:

1. Bingöl – Karlıova, Bingöl merkez
2. Elazığ – Palu, Sivrice, Maden
3. Malatya – Pütürge, Doğanyol, Kale
4. Adıyaman – Gölbaşı, Tut
5. Kahramanmaraş – Pazarcık, Türkoğlu
6. Hatay – Hassa, Kırıkhan (güneyde Ölü Deniz Fay Zonu ile birleşim)

Fay Hattına Yakın (Tesir Alanında Olan) Büyük Yerleşimler:

• Tunceli (bilhassa Çemişgezek, Pertek civarı)
• Şanlıurfa (Birecik çevresi, daha fazlaca DSF tesirinde)
• Gaziantep (İslahiye, Nurdağı)
• Osmaniye (Bahçe)

c) Batı Anadolu Grabeni

Batı Anadolu Grabeni ya da daha doğru ifadeyle Batı Anadolu Graben Sistemi, Türkiye’nin en etken gerilme (extensional) tektoniği ile şekillenen bölgelerinden biridir. Graben (çöküntü ovası) anlamına gelir.

Konum ve Genel Özellikler:

• Yer: Ege Bölgesi ve kısmen Batı Akdeniz
• Oluşum sebebi: Afrika Levhası’nın kuzeye, Avrasya Levhası’na doğru hareketi ve buna bağlı Ege Denizi’nin açılma süreci
• Tektonik yapı: Düzgüsel faylar ile sınırlanmış, kabuğun inceldiği çöküntü alanları (graben)
• Hareket yönü: Şimal–cenup yönlü gerilme
• Hareket hızı: Yılda ortalama 20–30 mm gerilme

Başlıca Graben Sistemleri:

Batı Anadolu’da doğu-batı doğrultulu birçok graben bulunur:

1. Gediz Grabeni (Alaşehir – Salihli)
2. Büyük Menderes Grabeni (Aydın – Denizli – Söke)
3. Minik Menderes Grabeni (Ödemiş – Tire)
4. Bakırçay Grabeni (Bergama – Soma)
5. Gökova Grabeni (Muğla – Gökova Körfezi)
6. Denizli Grabeni (Pamukkale – Honaz)

Zelzele Riski:

• Düzgüsel fay karakterine karşın büyük depremler üretebilir (Mw 6.5–7.2 arası).

Örnekler:

• • 1899 Aydın Depremi (~7.1)
  • 1969 Alaşehir Depremi (6.5)
  • 1995 Dinar Depremi (6.4)
  • 2020 İzmir Depremi (6.9, Sisam Fayı)

Oluşum Süreci:

• Ortalama Miyosen döneminden itibaren etken.
• Doğu Akdeniz’deki dalma-batma (Hellenik Yay sistemi) ve Anadolu Levhası’nın batıya kaçışı, Ege’de genişlemeye yol açıyor.
• Netice olarak kabuk inceliyor ve çöküntü ovaları (grabens) oluşuyor.

2. Tarihte Büyük Depremler

(Seçili bazı yıkıcı depremler, kronolojik olarak)

3. Genel Değerlendirme

• Türkiye’de depremler tarihsel olarak periyodik ve zincirleme şekilde ortaya çıkma eğiliminde.
• Şimal Anadolu Fay Hattı’nda 1939 Erzincan’dan 1999 Gölcük’e kadar doğudan batıya doğru “sırayla kırılma” gözlenmiştir.
• Zelzele gerçeği, Türkiye için yalnızca geçmişin değil geleceğin de kaçınılmaz bir parçasıdır.

NE YAPMALI?

1- Zelzele Öncesi – Hazırlık

Bina güvenliği:

• Oturduğun / çalıştığın binanın zelzele dayanıklılığı ne olursa olsun uzman (inşaat mühendisi) tarafınca denetim edilmeli.
• Zayıfsa güçlendirme yada kentsel dönüşüm düşünülmeli.

Acil durum planı:

• Ev halkıyla buluşma noktası belirle.
• Tahliye yollarını evvel öğren.
• Evde güvenli bölgeler (sağlam iç duvar köşesi, masa altı) belirle.

Zelzele çantası:

• Su, konserve, kuru besin
• El feneri, pil, powerbank
• İlk yardım seti, kişisel ilaçlar
• Battaniye, yedek kıyafet
• Mühim belgelerin fotokopisi / USB

2- Zelzele Anı – Doğru Tepki:

• Çök–Kapan–Tutun: Sarsıntı başladığında yere çök, başını ve boynunu koru, sağlam bir eşyaya tutun.
• Pencere, dolap, ağır eşya yakınında durma.
• Merdiven, asansör kullanma.
• Dışarıdaysan bina cephelerinden ve elektrik direklerinden uzak dur.

3- Zelzele Sonrası – Güvenli Davranış:

• Artçı sarsıntılar devam edecektir, hasarlı binalara girmemelisin.
• Gaz, elektrik, su vanalarını kapat.
• Yetkililerin uyarılarını (AFAD, belediye) takip et.
• Gereksiz telefon görüşmelerinden kaçın, iletişimi SMS/web mesajlaşma ile yap.

Ek tavsiye: Doğu Anadolu Fay Hattı üstünde yaşıyorsan, yakın çevrende toplanma alanlarını öğren ve her insanın bu tarz şeyleri bilmesini sağla. Ek olarak, eğer mümkünse binan için zelzele sigortası (DASK) yaptır.