- Giriş
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, Türkiye’de İslam ilahiyatı alanında tanınmış bir akademisyen, yazar ve yorumcudur. Bu biyografide, onun yaşam hikâyesini, bilimsel nitelikli kariyerini, öne çıkan çalışmalarıyla beraber görüşlerini ve kamusal etkilerini ele alacağız.
- Yaşam ve Eğitim
- 8 Kasım 1965’te Giresun’un Keşap ilçesine bağlı Kaşaltı köyünde dünyaya geldi.
- 1983 senesinde Giresun İmam-Hatip Lisesi’nden mezun oldu; 1987’de ise Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu.
- 1998’de Ondokuz Mayıs Üniversitesi (Toplumsal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri / Tefsir Anabilim Dalı) yüksek lisansını “Muvaffakuddîn el-Kevâşî: Yaşamı, Eserleri ve Tefsirdeki Metodu” başlıklı tezle tamamladı.
- 2002’de aynı kurumda “Tefsirde Bâtınîlik ve Bâtınî Te’vil Geleneği” başlıklı doktora tezini savundu.
- Bilimsel niteliği olan Kariyer
- 1999’da Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olarak göreve başladı.
- 2003 senesinde Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Tefsir Anabilim Dalı’na destek doçent olarak atandı.
- 2005’te doçent, 2011 senesinde profesör unvanını aldı.
- Bilimsel niteliği olan olarak bilhassa Kur’ân-tefsir alanında, Batı düşüncesiyle İslam düşüncesi arasındaki ilişkiler üstüne yoğunlaştı.
- Emek verme Alanları ve Bilimsel niteliği olan Katkılar
- Tefsir, Kur’ân emek harcamaları, İslam’da tarihselcilik şeklinde mevzular üstünde çalıştı.
- Bilimsel mucizeler, Kur’ân’ın bağlamı, tarih-metodolojik okumalar şeklinde temaları gündeme getirdi.
- Akademisyen olarak yayımlanmış yazıları, kitapları ve konuşma bildirimleri bulunmaktadır.
- Görüşleri ve Tartışmaları
- Öztürk, Kur’ân ayetlerini yazıldığı tarihsel bağlam içinde değerlendirilmesi icap ettiğini korumak için çaba sarfeden “tarihselci” bir anlayış benimsiyor.
- Bilimsel mucize arama eğilimlerine karşı eleştirel bir tutum sergiliyor.
- Bu görüşleri sebebiyle kamuoyunda ve bilimsel nitelikli çevrede yoğun tartışmalara mevzu oldu. Bilhassa bir konuşmasında yer edinen ifadeler toplumsal medyada geniş yankı uyandırdı ve bu durum istifasını gündeme getirdi.
- Yayınlar ve Öne Çıkan Eserler
- “Kur’ân ve Aşırı Yorum” adlı yaratı tabip tezinden yayımlandı.
- Yazıları, kitap bölümleri ve konuşma bildirileriyle geniş bir gösterim portföyüne haizdir.
- Kamuya Yönelik Etkisinde bırakır ve Medya
- Yazı hayatına köşe yazarlığıyla da katkıda bulunmuş oldu; gazete köşelerinde görüşlerini paylaştı.
- Bilimsel niteliği olan çalışmalarının yanı sıra toplumsal medya ve dijital platformlarda da kamuoyuna hitap etti.
- Özet ve Değerlendirme
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, İslam ilahiyatı alanında hususi bir yere haiz; bilhassa Kur’ân-tefsiri bağlamında geleneksel ve çağdaş yorum yaklaşımlarını sorguluyor. Bilimsel niteliği olan birikimi ve etken yorumcu kimliğiyle hem destek hem eleştiri aldı. Bu özellikleriyle Türkiye’de din, bilim ve modernite ilişkisi bağlamında mühim bir figür olarak değerlendiriliyor.
Prof. Dr. Mustafa Öztürk’ün bazı Eserleri
| # | Yaratı Adı |
| 1 | Kıssaların Dili — Kur’ân’daki kıssaların analizi üstüne oldukça referans verilen bir emek harcama. |
| 2 | Kur’ân ve Aşırı Yorum — Doktora emek vermesi olarak yayımlanmış, metin yorumuna dair eleştirel bir yaratı. |
| 3 | Kur’ân’ın Mu’tezilî Yorumu: Ebû Müslim el‑İsfahânî Örneği — Mu’tezilî geleneğin Kur’ân yorumundaki yeri üstüne odaklanıyor. |
| 4 | Kur’ân’ı Kendi Tarihinde Okuma — Tarihsel bağlamda Kur’ân okumasını korumak için çaba sarfeden bir yaklaşım. |
| 5 | Cahiliyeden İslamiyet’e Hanım — Hanım, aile ve İslam toplumu bağlamında bir emek harcama. |
| 6 | Kur’ân ve Tarihsellik Üstüne — Kur’an metni ve tarih ilişkisi üstüne yazılmış bir yaratı. |
| 7 | Tefsir Geleneğinde Anlam‑Yorum — Editörlük yada katkı kitabı olarak tefsir geleneğini derli toplu inceliyor. |
| 8 | Kur’an Hükümlerinin Tarihsel ve Mahalli Bağlamı — Kur’an hükümlerinin Arap toplumu bağlamında ele alındığı yazı/kitap. |
| 9 | Zâhirî‑Literalist Anlayışın İslâm Düşüncesindeki İzdüşümleri — Literal yorumun İslam düşüncesi içindeki etkilerini irdeleyen emek harcama. |
| 10 | Kur’an’ın Dil ve Kavram Dünyasında Tabiatın/Tabiat ananın Yeri — Kur’an metninde tabiat ve tabiatın ifade ediliş biçimleri üstüne bir değerlendirme. |
Sıkça Sorulan Sorular
S1. Mustafa Öztürk’ün doğum yılı nedir?
1965 senesinde Giresun’un Keşap ilçesinde dünyaya gelmiştir.
S2. Bilimsel niteliği olan olarak hangi üniversitelerde vazife yapmış oldu?
Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Çukurova Üniversitesi başta olmak suretiyle bilimsel nitelikli görevlerde bulunmuş oldu.
S3. Emek verme alanları nedir?
Kur’ân tefsiri, İslam düşüncesi, tarih-metodoloji ve uygar yorumlama mevzularına odaklanmıştır.
S4. Niçin münakaşa mevzusu oldu?
Tarihsel bağlamda dinî metinlerin yorumlanması icap ettiğini savunması ve bu bağlamda geleneksel yaklaşımları eleştirmesi toplumsal medya ve kamuoyunda münakaşa yarattı.
S5. Öne çıkan yayınları içinde hangisi var?
“Kur’ân ve Aşırı Yorum” adlı yaratı bilhassa dikkat çekmiştir.
S6. Güncel durumu nedir?
Vazife almış olduğu üniversiteden emekli olmuştur.
Netice
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bilimsel nitelikli kariyeri, yayınları ve yorumsal yaklaşımıyla çağdaş Türkiye’de İslam düşüncesinin mühim aktörlerinden biridir. Görüşleriyle hem destekçilerini hem de eleştirmenlerini beraber mobilize etmiş, bu yönüyle din-düşünce-bilim üçgeninde dikkat çekici bir konumda yer almıştır. Bu yaşam öyküsü, onun ustalaşmış profile ve kamusal etkinliğine dair kapsamlı bir bakış sunmuştur.
Tartışılan Görüşler
- Tarihsel-bağlamsal okuma / “tarihselcilik”
Öztürk, mukaddes metinleri — bilhassa Kur’ân’ı — yalnızca “ezelî ve değişmez metin” olarak değil, inmiş olduğu tarih, muhataplar ve bağlam içinde okunması ihtiyaç duyulan bir metin olarak ele alıyor. Mesela, ayetlerin indirilmiş olduğu Arap toplumundaki örf, anane, toplumsal ilişki şeklinde unsurların yorumda dikkate alınması gerekiyor diyor.
Bu yaklaşım, geleneksel “Kur’ân evrenseldir, hükümleri daima ve her yerde aynıdır” anlayışıyla zıt olarak görülüyor. - Hukuki hükümler, örf-gelenek ve dönemsellik
Öztürk’e nazaran, Kur’ân’daki bazı hükümlerin (kölelik, cariyelik, evlilik yaşı şeklinde) 7 . yüzyıl Arap toplumu bağlamına uygun düzenlemeler bulunduğunu, bu hükümlerin mutlak ve değişmez olarak “kıyamete kadar” aynı şekilde uygulanmak zorunda olmadığını öne sürüyor.
Bu ise bazı dinî çevrelerce “İslam hukuku değişebilir mi?” sorusu bağlamında büyük münakaşa doğuruyor. - Bilimsel mucizecilik eleştirisi
Öztürk, Kur’ân’da bilimsel keşiflere ya da çağdaş bilime dair direkt açıklamalara ulaşılacağını iddia eden “bilimsel mucize” anlayışını kuvvetli bir halde eleştiriyor. Ona nazaran, bu tür okumalar metni devrin dili ve anlayışı ile ilişkisinden koparıyor.
Bu görüş de bilhassa gelenekçi İslam yorumcuları tarafınca “Kur’ân’a hakaret”, “metni küçümseme” şeklinde sert ithamlarla karşılanabiliyor. - Kur’ân’ın dili, niteliği ve vahiy anlayışı üstüne görüşler
Öztürk, Kur’ân’ın inmiş olduğu devrin Arapça diline ve muhatabına hitap eden bir metin bulunduğunu, ayetlerin “daima ve her yerde aynı kelime anlamıyla” okunmasının metnin bağlamını gözardı etme riski taşıdığını korumak için çaba sarfediyor.
Bazı çevreler bu görüşü “Kur’ân’ın Tanrı kelâmı olduğu” geleneksel anlayış ile bağdaşmayan bir yaklaşım olarak değerlendiriyor. - Kurumsal din, cemaat ve aktarım yapıları eleştirisi
Öztürk, dinin bir tek yakarma ve terbiye boyutuyla değil, bununla beraber toplumsal, kültürel ve tarihsel bağlamıyla anlaşılması icap ettiğini söylüyor. Bununla beraber, dinin kurumsal yapılarına (cemaatler, tarikatlar, resmî din‒kurumları) yönelik eleştiriler yöneltiyor: Bu yapıların kimi zaman “dinin özünü” değil, “gücü” ve “kontrolü” ön planda tuttuğunu iddia ediyor.
Niçin Tartışılıyor?
- Bu görüşler, “metin değişmezdir ve zahiri anlamı doğrudur” şeklindeki gelenekçi yaklaşımla çatışıyor.
- İnanç ve yakarma alanında daha “evrensel ve değişmez” bir İslam algısı hâkimken, tarihsel bağlamları öne çıkarmak bazıları tarafınca “din bağlamından uzaklaşma” olarak algılanıyor.
- Bilimsel niteliği olan dilde “kuramsal eleştiri” olarak görülen bu yaklaşım, kimi dinî çevrelerde “kuşku uyandırma”, “inancın temellerini sarsma” şeklinde korkularla karşılaşıyor.
Aşağıda Prof. Dr. Mustafa Öztürk’ün YouTube’da en oldukça izlenen birkaç videosunun bağlantılarını bulabilirsiniz:
- Namazın 2 Rekattan 4 Rekata Çıkışının Hikâyesi – Mustafa Öztürk – ~944.286 izlenme.“
- Üç Çarpıcı Örnek: Kurban, Kölelik ve Allah Tasavvuru – Mustafa Öztürk – ~668.140 izlenme.
- Domuz Eti Niçin Haram? Sümerliler – Yahudilik – Hıristiyanlık – İslam – Mustafa Öztürk – ~636.002 izlenme.
- Ahlak için din zorunlu değildir, fakat din için ahlak zorunludur! / Mustafa Öztürk & Fatih Altaylı ~2 milyon 200 bin izlenme.
