Komplolar Üzerine Özeti ve Konusu

Mevzusu

Kitap, iktidara karşı kurulan komploların niçin bir çok süre başarısız bulunduğunu ve hangi aşamalarda (planlama–icra–sonrası) en fazlaca çöktüğünü, tarihsel örneklerle özetleyen kısa bir siyasal analizdir. Bununla birlikte yönetenlere, komplo riskini azaltmanın yolunun bir çok kez korku yaymak değil, nefret ve küçümsenme üretmemek ve toplumsal desteği diri tutmak bulunduğunu söyler.

Komplolar Üstüne Özeti

Niccoloo Machiavelli komplolar konusunu, bir çok baskıda çekirdek metin olarak yer edinen Discourses on Livy (III. Kitap, 6. bölüm: Delle congiure) çizgisinde adım adım ilerleyen bir siyasal risk analizi şeklinde kurar.

Ilkin komploların cazibesini teslim eder. Cenk her insanın işi değildir fakat komplo, iktidara yakın çevrelerde daima küçük bir ihtimal şeklinde görünür. Sonrasında da bu cazibenin niçin çoğunlukla bir felakete dönüştüğünü “süreç” üstünden anlatır. Birinci eşik planlama anıdır. Komplo, sır gerektirir fakat sır insan doğasına aykırıdır. Şahıs sayısı arttıkça sızıntı ihtimali geometrik halde büyür, azca şahıs tutulduğunda ise iş güç yetmezliğe döner. Şu demek oluyor ki daha en başta komplo kendi çelişkisini taşır.

İkinci eşik icra anıdır: Plan ne kadar zekice olursa olsun, fiil anında korku, tereddüt, yanlış zamanlama ve yazışma kazası her şeyi dağıtabilir. Üstelik hedefe yaklaşıldıkça ruhsal yük artar, beraber hareket etme kapasitesi zayıflar ve en ufak bir aksama zincirleme çözülmeye neden olur.

Üçüncü eşik fiil sonrasıdır. Diyelim ki fiil başarıya ulaştı, bu kez meşruiyet, intikam ve yeni düşmanlar problemi adım atar. Başarı bile güvenli bir son üretmez, tersi durumda (ki sık rastlanan budur) yakalanma, itiraf, cezalandırma ve örnek olsun diye şiddetin tırmanması devreye girer.

Machiavelli bu süreç okumasını bir psikolojiye bağlar. Komployu aslolan besleyen şey bir çok süre çıkar hesabından ilkin nefret, kırgınlık ve intikam arzusudur. İktidar, geniş bir nefret iklimi ürettiğinde gizli saklı saldırıya davetiye çıkarır. Buradan hem yönetenlere hem de komploya heveslenenlere çift yönlü bir ders çıkar. Yöneten açısından en iyi müdafa, insanları bilhassa aşağılanmış ve nefret eder hale getirmemek ve hazzı cezalarla, onura/mala dokunan uygulamalarla, yakın çevreyi korku-kıskançlık sarmalına sokacak kayırmacılıkla düşman biriktirmemektir. Bu hat, yazarın prens kitabı (bilhassa nefret ve küçümsenmeden kaçınma vurgusu) ile de aynı damardan beslenir.

Komplo kuran açısından ise metnin altı çizili mesajı şudur. Komplo bir akıl oyunu değil, yüksek olasılıkla sızıntı veren bir insan-ilişkileri tuzağıdır. Planlamada sır, eylemde cesaret ve senkron, sonrasında meşruiyet üretmektir ki bu üçü aynı anda sağlanamadığı için komploların bir çok ya başlamadan açığa çıkar ya da fiil anında dağılır.

Machiavelli, bu tespitlerini soyut bırakmaz. Roma tarihinden ve İtalyan siyasetinden örneklerle, komploların nerede çatladığını (fazlaca kişiye açma, yanlış şahıs seçme, “tam o anda” tereddüt, ufak bir işaretin paniğe dönüşmesi) olay olay göstererek metni bir tür “niçin bir çok komplo başarısız olur?” kılavuzuna çevirir.

Kitaop sonuçta okuru şu soğuk gerçeklikle baş başa bırakır. Komplolar, siyasal yaşamın her döneminde mümkündür fakat başarı ihtimali kırılgandır. İktidarı korumanın yolu bir çok kez daha fazlaca sertlik değil, nefret biriktirmeyecek bir yönetim aklı ve toplumsal desteği diri tutacak bir denge kurmaktır.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!