Agatha Christie-Doğu Ekspresinde Cinayet | Akademik Kaynak

Yazar: Raksana Abdurahmanli

(Bu yazı, yazı gönder bölümünden gelmiştir)

Agatha Christie. Çağdaş dünya edebiyatı. “Doğu Ekspresinde Katliam” tarihsel olarak dünya edebiyatında çeşitli türlerde eserler yazılmıştır. Her yazılı yaratı, onu yazan yazarın yaratıcı düşüncesinin bir ürünü olarak yaratılmıştır. Sadece yaratıcı fikir derken yalnız kişinin beyin ürününü kastetmek doğru olmaz. Şundan dolayı bir eserin yazarının yazdığı fikirler, tarihsel olarak gelişmiş olup, günümüze kadar oluşan fikirlerin yanı sıra, bir tüm olarak ülkenin geleneklerini ve halkın ulusal düşüncelerini de içermektedir.

Bir tür olarak polisiye eserler, daha geniş vaka örgüsü ve düşünce zenginliği açısından üretken özellikleriyle daima ilgimi çekmiştir. Dedektif hem de bir kişinin psikolojisini incelemeye destek olan bir türdür. Polisiye “Doğu Ekspresinde Katliam” hem içerik açısından hem de insan psikolojisini kapsamlı bir halde anlatması açısından dünyaca meşhur yazar Agatha Christie’nin meşhur bir eseri olarak dikkatimi çekti.

 Genel olarak bu polisiyede değineceğim ana noktaları dikkatinize sunmak isterim:

✓ Poirot karakteri;

✓ Tanıkların ve şüphelilerin sorgulanması;

✓ Gerçeği araştırmak;

✓ Gerçeğin ortaya çıkarılmasında ruhsal faktörlerin tesiri.

Bir kişi olarak Hercule Poirot, Agatha Christie’nin yazdığı tüm polisiye romanlarda en oldukça dikkat çeken karakterlerden biri bulunduğunu vurgulamak isterim ve mesleği gereği olayın zamanı ve yeri ne olursa olsun daima doğru zamanda ortaya çıkabildiğini belirtmek isterim. Sanki olayların kendisi Poirot’yu kabahat mahalline getiriyor ya da cezai sürecin katılımcılarıyla tanışıyor. Suçun soruşturması başladığı anda Hercule Poirot’nun kendine özgü yaklaşımı öne çıkmaya adım atar. Bir süreç olarak dikkat çekiyor. Yalnız “Doğu Ekspresinde Katliam”i okuyarak Hercule Poirot’nun soruşturmasının adım adım gelişimini görmek mümkün.

Hercule Poirot için boş yere söylenmiş bir kelime, bir cümle, bir düşünce ya da fikir diye bir şey yoktur. Olayın mahiyeti ve sertliği ne olursa olsun, olayın meydana geldiği ana kadar, olayın meydana geldiği an ve vaka gerçekleştikten sonraki aşamalar üçü de birbiriyle bağlantılıdır ve biri diğerine destek sağlar. Matematikte Euler-Venn diyagramını duymuş olduğunuzu varsayıyorum. Hatırlatmak adına kısa bir özet olarak anlatayım.

Bu şemada her dairenin kendine özgü özellikleri vardır. Çemberin kesişen kısımları ortak özelliklerini temsil eder. Hercule Poirot, duruşmaya katılanlarla röportaj yaparken vaka öncesi, olayın meydana geldiği an ve vaka sonrası tüm bilgileri aldıktan sonrasında onlarla kesişir. Aralarında belli bir düzenliliğin olması doğaldır. Poirot’nun kabahat soruşturması stratejisi zaman içinde tanıdık gelmeye adım atar.

Hercule Poirot’nun ortak neticeleri (Euler-Venn şemasına dayalı olarak), nihai sonuca varmasına destek olacak bir araçtır. Diyagrama bakıldığında üç dairenin de kesiştiği noktalar ve dairelerin birbiriyle kesiştiği ortak kısımlar bulunmaktadır.

“Doğu Ekspresinde Katliam”te, bir vagonda yaşanmış olan bir kabahat vakası, Hercule Poirot’nun soruşturma planının ortaya çıkmasına destek sağlar. İlk bakışta değişik nedenlerle gezi eden insanların tren vagonlarında birleştiğini görüyoruz. Vaka öncesinde Hercule Poirot’nun bu kişilerden bazılarıyla yapmış olduğu söyleşi, kendisini Hadisədən əvvəl Hadisə vaxtı Hadisəd ən sonrasında Puaro nəticələri bekleyen süreçlerde ilerlemesine destek sağlar. Şundan dolayı söyleşi esnasında bu kişilerden bazıları onun bazı fikirler oluşturmasına niçin oldu. Faytondaki cinayetin arkasından vakayla ilgili soruşturmayı Hercule Poirot’nun üstlendiği biliniyor. Öldürülen şahıs ölmeden ilkin otomobilde Poirot ile konuştu. Ölümle tehdit edildiğini hissetti ve bunu Poirot’ya bildirdi.

Euler-Venn şemasında bahsettiğim üçüncü bölümde cinayetten sonraki aşama da oldukça garip. Diyagrama bakılırsa Hercule Poirot’nun analizine dayanan sorular, üç aşamanın kesişiminden ortaya çıkıyor ve bu da cinayeti işleyen kişinin olmasına yol açıyor:

1. Üstünde “H” yazan mendil kimin?
2. Boru fırçası. Kim düşürdü? Albay mı, yoksa başka biri mi?
3. Kırmızı kimonoyu kim giydi?
4. Rehberin kitabına giren hanım yada adam kimdir?
5. Saat niçin 1:15’i gösteriyordu?
6. Kabahat o sırada mı işlendi?
7. Yoksa daha ilkin mi işlenmişti?
8. Yoksa sonradan mı işlendi?
9. Ratchett’in (öldürülen şahıs) birden fazla şahıs tarafınca bıçaklandığından güvenli olabilir miyiz?
10. Vücudundaki yaralar başka iyi mi açıklanabilir?

Listelenen bu sorular aslına bakarsak Hercule Poirot’nun vardığı sonuçlardır. Sorulara doğru yanıt verebilmek için yapmış olduğu çıkarımlar, suçun tüm aşamalarının düğümlerini çözerek gerçeğin ortaya çıkmasına neden olur. Eserde okuyucuya öğretilen temel noktalardan biri, insanoğlunun hayatta görmüş olduğu her şeyin gerçekte olduğu benzer biçimde olmadığıdır. Her ne kadar bilinmiş olduğu benzer biçimde akraba olmayan kişilerin vagonlarda gezi etmiş olduğu hayal edilse de aslına bakarsak bu kişilerin her biri yeni işlenen bir suçla birleşiyor. Bu, işin zirve noktasıdır. Arabadaki insanoğlu bir düşünce çevresinde birleşiyor. Seneler ilkin yaşanmış olan bir suçun intikam duygusu… Minik bir kızın kaçırılması ve öldürülmesi benzer biçimde bir suçu işleyen katilden intikam alma fikri çevresinde birleşen insanoğlu amacına ulaşır. Katili bulup canını alırlar. Darbeler bir şahıs tarafınca mı yoksa birkaç şahıs tarafınca mı yapılmış oldu?

Hercule Poirot yukarıdaki soruların yanıtını ve gerçekleri bir yönüyle ortaya koyuyor. Bu taktiksel emek vermeyi bir isimle sunmak isterim. Tarihte bu tür strateji ve plana anaconda planı (siyaset) adı verilmiştir. Bu plan ilk kez 1861-1865 Amerikan İç Savaşı esnasında General Winfield Scott tarafınca uygulanmıştır. O zamanlar ABD Birleşik Devletleri endüstriyel şimal ve köle sahibi cenup olarak ikiye bölünmüştü. Amaç cenup eyaletlerini kuzeye bölmekti. Planın temeli denizden kuşatmaydı. Bununla cenup eyaletlerini ablukaya alan şimal kazanmıştır. Denizden gelen kuşatma, anakonda yılanının geri dönüşünü hatırlattı.

Bana bakılırsa okuyucularda anakonda politikası hakkında belli bir düşünce oluşturabildim. Şimdi Hercule Poirot’nun bunu iyi mi uyguladığını açıklamaya çalışalım. Cinayetin işlendiği trenin bir takım inci bulunduğunu düşünelim. Tren bir iptir ve insanoğlu inci rolünü oynarlar. Kabahat işlenmeden ilkin incilerin ipe değil yere saçılmış olduğu görüldü. Sadece işin sonunda tam tersini görüyoruz. Poirot her birini astı. Gerçek ortaya çıkana kadar trendeki her yolcu ayrı ayrı sorguya çekilir. Sadece bu son değil. Poirot’nun fikirlerinin doğru mu yanlış mı bulunduğunu öğrenmesinin arkasından ifade veren hepimiz gerçekleri söylemek zorunda kalır. Gerçek gerçek ortaya çıktıktan sonrasında inciler zincire vurulur. toplar. Anakonda, avını kuşatıp boğarak amacına ulaştığında, Poirot da sürecin katılımcılarını tek tek sorgulayıp birbirine bağlamış, işin sonundan da anlaşılacağı suretiyle her birini bir merkezde toplayıp karşı karşıya getirmiş ve bunun sonucunda gerçek gerçek, sürecin katılımcıları tarafınca anlatılmış. Geri çekilmelerine olanak yoktu.

Hercule Poirot karakteri hakkında pek oldukça görüş ortaya çıkabilir. Sadece görüşlerimi dünya görüşüme ve fikir analizlerime bakılırsa açıklamaya çalıştım. Pek oldukça fikri okuyucuya ulaştırmak isteyen dünyaca meşhur yazar ve Nobel ödüllü Agatha Christie’nin eserlerine değişik ve varlıklı fikirler yansıyor. Hem de insanoğlunun hayatında gereksinim duyacağı birçok dersi bu eserlerden çıkarmak mümkündür. Yaşanmış olan her olayın gerçek bir sebebi vardır. Mühim değil, hem de iyi bir vaka da olabilir. , fena bir vaka. Fena bir vakası yaratacak sebepleri bildiğiniz vakit onu olumluya yönlendirmek ve olayların gidişatını değişiklik yapmak mümkündür. Mühim olan, onu bilgili olarak anlamanızdır. Sonunda Hercule Poirot benzer biçimde o da ceza davasını tekrardan açmamak için başka bir seçeneği seçiyor .Ratchett hakkında verilen ölüm cezasının infaz edilmiş olduğu anlaşılıyor.