A. M. Celâl Şengör‘ün (Ali Mehmet Celâl Şengör) “Cehaletten Kurtulma Sanatı” adlı kitabı, okuyucuyu bağımsız ve eleştirel düşünmeye teşvik etmeyi amaçlayan bir tecrübe etme ve araştırma eseridir. Kitap, bilginin, özgürlüğün ve dogmalardan arınmış bir fikir yapısının önemini vurgulamaktadır.
Kitabın Ana Fikirleri ve İçeriği
Kitap, birkaç değişik alt başlıktan oluşmaktadır, sadece genel olarak şu ana temalar çevresinde şekillenir:
Tarihte Kişisel Deha ve Fikirlerin Önemi:
Şengör, tarihte vakaları ve gelişimleri bir tek kanunların yada kuralların değil, bireylerin ve onların kişisel dehalarının şekillendirdiğini savunur. Bu bağlamda, kendi hayatına yön veren ve çeşitli alanlarda cehaletle savaşmış mühim insanların (Atatürk, İsmet İnönü, Sabiha Gökçen, Albert Einstein, Nikola Tesla, İbn-i Sina şeklinde) hayatlarından ve fikirlerinden kesitler sunar. Bu biyografik yaklaşımla, okuyucunun bu kişilerin fikirlerini iyi mi geliştirdiklerine, hangi şekilleri kullandıklarına ve başarısızlıklarından ders çıkarıp çıkarmadıklarına odaklanmasını ister.
Bilim ve Hür Düşüncenin Cehaletle Mücadelesi:
Şengör, insanlık tarihinin devamlı bir gelişim ve evrim zamanı bulunduğunu belirtir ve bu gelişmenin temelinde bilim ve hür sanatın yattığını vurgular. Günümüzdeki müreffeh toplumların bilimde en ileri gitmiş toplumlar olduğuna dikkat çeker. Cehaletin en büyük düşmanının dogmalar bulunduğunu ifade eder ve insanlık tarihinin fikir evriminin daima dogmalardan kurtulma yönünde ilerlediğini belirtir.
Eğitimin Amacı ve Eleştirel Fikir:
Kitap, eğitimin aslolan amacının fertleri bağımsız ve eleştirel düşünebilen insanoğlu haline getirmek bulunduğunu savunur. Bu amaca zarar verecek her türlü unsurun eğitime dahil edilmesini “insanlığa ihanet” olarak vasıflandırır. Okuyucuyu, çevresindeki vakaları ve nesneleri görmeye, kaydetmeye ve anlamaya çağrı eder. Bu sebeple kayıt tutmanın medeniyetin ilk şartı bulunduğunu ve kayda alınmayan tanıklıkların insanlık hafızasında ziyan bulunduğunu ifade eder.
Bilgisizlik ve Toplumsal Problemler:
Şengör, dünyadaki açlık, yoksulluk şeklinde sorunların temelinde aptallık ve cehaletin yattığını vurgular. Bilimin ve hür düşüncenin, toplumsal ilerleme ve refah için olmazsa olmaz bulunduğunu hatırlatır. Bilhassa Türkiye’de “nasçılık” olarak adlandırdığı dogma tutkunluğunun topluma verdiği zararlara değinir ve okuyucuyu bu tür bilgisizlik kaynaklarından uzak durmaya çağırır.
Kısacası, “Cehaletten Kurtulma Sanatı”, A. M. Celâl Şengör’ün bilim, tarih ve fikir üstüne yapmış olduğu derinlemesine gözlemlerini ve okuyucuyu aydınlanmaya, sorgulamaya ve dogmatik düşünceden sıyrılmaya teşvik eden bir eseridir. Kitap, söyleşi havasında yazılmış olup okumayan ve merak duymayan insanlara bir sitem niteliği taşır ve insanlığın kurtuluşunun okuduğunu anlamaktan geçmiş olduğu mesajını verir.
