“Fazlaca satan kitap iyi kitap mıdır?” sorusunun cevabı, “iyi” kelimesinden ne anladığımıza bağlı.
1. Satış başarısı ile yazınsal kıymet değişik şeylerdir.
- Fazlaca satan bir kitap, çoğu zaman geniş bir kesime hitap eden, kolay okunması mümkün, anlaşılır, süratli tüketilebilir özellikler taşır.
- Yazınsal ya da sanat içerikli açıdan “iyi” kabul edilen eserler ise kimi zaman zorlayıcı, deneysel, hatta rahatsız edici olabilir ve bu yüzden geniş kitlelere ulaşmaz.
- Kısaca oldukça satmak, teknik olarak “popüler” bulunduğunu gösterir, fakat “yazınsal kalite” garantisi değildir.
2. Kalite algısı öznel ve bağlama bağlıdır.
- Kimi okuyucu için “iyi” demek, derin felsefi fikirler, sağlam kurgu, kuvvetli dil anlama gelir.
- Kimi okuyucu için “iyi” demek, akıcı, sürükleyici, keyifli anlama gelir.
- Dolayısıyla aynı kitap, bir şahıs için “başucu eseri” iken başka biri için “vakit kaybı” olabilir.
3. Fazlaca satanların da yazınsal başyapıt olabildiği örnekler var.
- Gabriel García Márquez’in Yüzyıllık Yalnızlık’ı hem oldukça satmış hem de edebiyat geçmişine damga vurmuştur.
- Fakat bazı oldukça satanlar, bir tek devrin modasına yada pazarlama gücüne dayanarak popüler olur ve kısa sürede unutulur.
4. Aslolan sual şu olabilir:
“Fazlaca satan kitap, senin için iyi kitap mıdır?” Şundan dolayı sonunda, okuyucunun beklentisi ve almış olduğu tat, satış sayılarından daha belirleyici olur.
Hem oldukça satan hem de yazınsal açıdan yüksek değere haiz bazı kitaplar ve niçin “iyi” kabul edildiklerine dair kısa notlar:
Dünya Edebiyatı
- Yüzyıllık Yalnızlık – Gabriel Garcia Marquez
- Niçin oldukça sattı? Sürükleyici aile destanı, Latin ABD kültürünü esrarengiz gerçekçilikle harmanlaması.
- Yazınsal kıymeti: Dili son aşama varlıklı, alegorilerle dolu, vakit ve mekân algısıyla oynayan yenilikçi bir kurgu. Çağıl edebiyatın kilometre taşlarından.
- Sefiller – Victor Hugo
- Niçin oldukça sattı? İnsanlık, hakkaniyet ve ümit temalarını her insanın anlayabileceği kuvvetli bir hikâyeye yedirmesi.
- Yazınsal kıymeti: Karakter derinliği, toplumsal eleştiri, tarihsel arka plan ve etik sorularla örülü destansı bir yapı.
- Ufak Prens – Antoine de Saint-Exupéry
- Niçin oldukça sattı? Hem ufaklıklara hem yetişkinlere hitap eden mütevazı fakat çarpıcı ifade.
- Yazınsal kıymeti: Felsefi derinlik, evrensel temalar (sevgi, dostluk, yitik), semboller ve alegorik dil.
- Suç ve Ceza – Fyodor Dostoyevski
- Niçin oldukça sattı? Katliam ve vicdan çatışmasıyla örülü ruhsal gerilim unsuru.
- Yazınsal kıymeti: İnsan ruhunun karanlık noktalarını derinlemesine inceleyen ruhsal çözümlemeler; etik, dini ve toplumsal sorgulamalar.
- Satranç – Stefan Zweig
- Niçin oldukça sattı? Kısa, yoğun, kolay okunması mümkün fakat gerilimi yüksek bir hikâye.
- Yazınsal kıymeti: Nazizm, insan psikolojisi ve zihinsel direncin çarpıcı bir halde işlendiği kuvvetli bir novella.
- Hayvan Çiftliği – George Orwell
- Niçin oldukça sattı? Rahat görünen fabl formunda derin siyasal eleştiri.
- Yazınsal kıymeti: Totaliter rejim eleştirisini kısa, simgesel ve evrensel bir anlatıya dönüştürme ustalığı.
- Sineklerin Tanrısı – William Golding
- Niçin oldukça sattı? Gerilimli bir hayatta kalma hikâyesi.
- Yazınsal kıymeti: İnsan doğasının karanlık taraflarını çarpıcı bir alegoriyle ortaya koyan toplumsal gözlem.
Türk Edebiyatı
Hem geniş kitlelere ulaşmış hem de yazınsal açıdan yüksek kıymet taşıyan bazı Türk edebiyatı eserleri ve niçin öyleki kabul edildikleri:
- İnce Memed – Yaşar Kemal
- Niçin popüler? Epik bir köy romanı olarak hem Anadolu’nun doğasını hem de hakkaniyet arayışını sürükleyici bir üslupla sunar.
- Yazınsal kıymeti: Varlıklı betimlemeler, destansı ifade, toplumsal eşitsizlik eleştirisi ve halk kültürünün kuvvetli yansıması.
- Kürk Mantolu Madonna – Sabahattin Ali
- Niçin popüler? Aşk, yalnızlık ve aidiyetsizlik temalarını her insanın kendinden bir şey bulabileceği mütevazı bir üslupla anlatır.
- Yazınsal kıymeti: Karakter derinliği, ruhsal çözümlemeler ve devrin toplumsal atmosferini kuvvetli bir halde yansıtması.
- Tutunamayanlar – Oğuz Atay
- Niçin popüler? Kimi okurlar için zorlayıcı olsa da, kült statüsüne ulaşan ironik ve yenilikçi diliyle geniş bir okuyucu kitlesi kazanmıştır.
- Yazınsal kıymeti: Türk edebiyatında postmodern anlatının öncüsü; iç monologlar, parodi ve metinlerarasılıkla zenginleşmiş derin bir toplumsal eleştiri.
- Saatleri Ayarlama Enstitüsü – Ahmet Hamdi Tanpınar
- Niçin popüler? Mizahi fakat derin toplumsal gözlemleriyle hem edebiyatseverleri hem de genel okuru cezbetti.
- Yazınsal kıymeti: Modernleşme sancıları, vakit terimi ve fert–cemiyet çatışması üstüne oldukça katmanlı bir metin.
- Serenad – Zülfü Livaneli
- Niçin popüler? Aşk hikâyesi ile tarihsel trajediyi harmanlayan akıcı anlatımı.
- Yazınsal kıymeti: 2. Dünya Savaşı’ndan İstanbul’un kültürel çeşitliliğine uzanan kuvvetli bir tarihsel arka plan ve insani dram.
- Çalıkuşu – Reşat Nuri Güntekin
- Niçin popüler? Feride karakterinin maceraları ve Anadolu’ya öğretmenlik için gidişi, kuşaklar boyu okurları etkiledi.
- Yazınsal kıymeti: Cumhuriyet öncesi toplumsal yapıyı, hanım kimliğini ve Anadolu insanını sıcak bir üslupla özetleyen klasik roman.
- Beyaz Kale – Orhan Pamuk
- Niçin popüler? Sürükleyici tarihsel kurgu ve Doğu–Batı çatışması üstüne ilgi çekici hikâye.
- Yazınsal kıymeti: Kimlik, ilinti ve ötekilik temalarının felsefi ve simgesel işlenişi; dilde ve yapıda yenilikçi yaklaşım.
(Toplam: 7, Bugün: 1 )
