Divan Edebiyatı – Çıkmış Sorular

ÖSYM’nin üniversiteye giriş sınavlarında “Divan Edebiyatı” mevzusunda bugüne dek çıkmış sorular, cevapları ve açıklamaları.

Şu iki parçayı okuyun:
I
Bir acayip ölmüş diyeler
Üç günden sonrasında duyalar
Soğuk su ile yuyalar
Şu şekilde acayip bencileyin
II
Ne yanar kimse bana ateş-i dilden özge
Ne açar kimse kapım bad-ı sabadan gayrı
1. Bu iki parça arasındaki ortak yön, aşağıdakilerden hangisidir? (1974)
A) Kullanılan vezin
B) Nazım birimi
C) Halk edebiyatı ürünü oluşları
D) İşlenilen tema
E) Ifade biçimi

2. Aşağıdaki özelliklerden hangisi divan nesrinde yoktur? (1974)
A) Dilin, yabancı kelime ve tamlamalarla yüklü olması
B) Söz ve ses sanatlarına ehemmiyet verilmesi
C) Söyleyiş güzelliğinden fazlaca düşünceye ehemmiyet verilmesi
D) Kullanılan cümlelerin fazlaca uzun olması
E) Noktalama işaretlerine yer verilmemesi

Bir merhaleden güneşle derya görünür
Bir merhaleden her iki dünya görünür
Son merhale bir fasl-ı hazandır ki sürer
Geçmiş gelecek cümlesi rüya görünür
3. Bu parçanın nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir? (1974)
A) Rubai
B) Murabba
C) Tuyuğ
D) Şarkı
E) Musammat

Divan şiiri, bilhassa (I)kasidelerde, bir bakıma minimum yarar güden şiirdir. Divan şairi, (II)gazellerde salt söz ustalığına ehemmiyet verir, bu ustalığı ile duygulandırır okuyucusunu. (III)Mesnevilerde divan şairi halk hikâyecisi ile birleşir. (IV)Gazellerde ise şiire yararın karıştığı daha belirgindir.
4. Bu paragrafta data yanlışlığı vardır. Paragraftaki numaralandırılmış sözcüklerden hangilerinin bölgeleri değiştirilirse bu yanlışlık giderilmiş olur? (1976)
A) 2. ile 3. nün
B) 4. ile 1. nin
C) 1. ile 2. nin
D) 3. ile 1. nin
E) 4. ile 3. nün

5. Aşağıdakilerden hangisi divan şiirinin belirleyici özelliklerinden biri değildir? (1977)
A) Mecaz ve mazmunlarla yüklü olması
B) Dış dünyaya yönelik somut konuların işlenmesi
C) Biçim güzelliği sağlamak için anlamdaş laflara yer verilmesi
D) Kişisel sevinçlere ve acılara fazlaca azca yer verilmesi
E) Tasavvufla ilgili terimlere geniş seviyede yer verilmesi

6. Aşağıdaki dizilerin hangisinde konularına göre adlandırılan şiirler beraber verilmiştir? (1978)
A) kaside – gazel – rubai – mersiye
B) terkibibent – kaside – naat – güzelleme
C) müstezat – ağıt- mesnevi – hicviye
D) şarkı – nefes – taşlama – terciibent
E) mersiye – koçaklama – birleştirme – tanrısal

Beni ağlan beni kim, üstüme gelmez ölicek
Bir avuç toprak atar bad-ı sabadan gayrı
7. Yukarıdaki dizeler, divan şiiriyle ilgili olarak aşağıda verilen yaygın yargılardan hangisiyle bağdaşmaz? (1981)
A) Tüm şiirlerde aruz ölçüsü kullanılmıştır
B) Yapıt, değişmez kurallara gore, kuvvetli bir seviye içinde ve çoklukla beyit beyit işlenir.
C) Söz ve anlam sanatlarına sık sık başvurulur.
D) Şekil ve söyleyiş kaygısı oldukça ağır basar.
E) İnsandan kopuk, insanı anlatmayan soyut bir dünyası vardır.

Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib
Kılma derman kim helakim zehri dermanındadır.
8. Bu beyitte, divan edebiyatının ortak konularından hangisi işlenmiştir? (1981)
A) Aşk acısından duyulan mutluluk
B) Sevgiliye duyulan hasret
C) Aşk ıstırabının insanı olgunlaştıracağı inancı
D) Sevgilinin cefasının sürüp gitmesi için Tanrı’ya yakarış
E) Aşk derdine derman bulunamayışı

I. Yollarda kaldı gözlerimiz, gelmedi haber
II. Bakarım, bakarım sılam görünmez
9. Birincisi Baki’den, ikincisi Karacaoğlan’dan alınan bu iki mısra için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? (1982)
A) Her ikisi de yalın bir üslupla açıklanmıştır.
B) Biri divan, diğeri halk şiiriyle ilgilidir.
C) Her ikisi de aynı ölçüyle açıklanmıştır.
D) İkisi de bir bekleyişin, özlemli bir arayışın anlatımıdır.
E) İkisinde de kolay şeklinde görünen, gerçekte güç bir söyleyiş vardır.

Sanatın, yalnızca bir süs varlığı olarak ele alındığı divan yazınında aşırı bir yabancılaşma görülür. Sanatın, yaşamın bir parçası olarak kabul edilmiş olduğu halk şiirinde ise tüm örnekler, kuşlar, sevgililer, güzeller yerlidir. Anadolu’dur. Şu sebeple Halk ozanı, duyduğu değil görmüş olduğu, tanımış olduğu kuşu işler şiirinde, bu şiirlerde divan şiirindeki tabiat dışı varlıkları göremeyiz. Sözgelimi, halk şiirinde, atmaca tavuğu yer, pilici kapıp uçar. Divan şiirinde güzelin gözleri olan doğan, sevenin gönlünü avlar.”
10.Parçada divan edebiyatı ve halk edebiyatına ilişkin olarak aşağıdaki kavramlardan hangisinin üstünde durulmamaktadır? (1982)
A) yaşamdan kopukluk – yaşamsallık
B) somutluk – soyutluk
C) gerçeğe uygunluk – düşçülük
D) öznellik – nesnellik
E) yerlilik – yabancılık

11. Aşağıdakilerden hangisi divan şiirinin belirleyici özelliklerinden biri değildir? (1983)
A) Aruz vezniyle yazılmış olma
B) Kaside, gazel, mesnevi ve rubai şeklinde belli nazım şekilleri içinde yazılma
C) Parça güzelliğine değil tüm güzelliğine ehemmiyet verme
D) Duygu ve düşünceleri kalıplaşmış bazı söz sanatlarıyla anlatma
E) Yabancı sözcüklerle ve dil kurallarıyla fazlaca yüklü olma

12. Nedim’le Fuzuli’yi karşılaştıran aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (1984)
A) Nedim, şiirine günlük yaşamı yansıtmış; Fuzuli ise bundan kaçınmıştır.
B) İkisi de kasideden fazlaca gazelde başarıya ulaşmış olmuştur.
C) Fuzuli tasavvuftan esinlenmiş, Nedim tasavvufla asla ilgilenmemiştir.
D) İkisinin de dili, çağdaşlarına gore daha sadedir.
E) İkisinin de “Divan”larından başka, “Mesnevi”leri de vardır.

“Fuzuli, Leyla ve Mecnun’u ile tüm edebiyatımız süresince tek başına kalmış bir eserin sahibidir. Kalımlı’nin Mersiyesi şeklinde, onun mesnevisi de uzun zamanı kapatan eserlerdendir. Çağdaşı Yahya Bey şeklinde, Atai şeklinde bu yola heves edenler azca fazlaca bölgesel mevzuları ele almışlar ya da çeviriye özenmişlerdir.”
13.Bölüme gore, Fuzuli’nin Mesnevi’si ile Kalımlı’nin Mersiyesi’nin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir? (1985)
A) Uzun vakit, eşdeğerde benzerlerinin yazılmamış olması
B) Şairlerinin bu türlerde başka yapıt vermemiş olmaları
C) Bu eserlerle “mesnevi” ve “mersiye” devrinin kapanık olması
D) Türlerinin ilk örnekleri sayılmaları
E) İki büyük modern ozan tarafınca yazılmış olmaları

14. Aşağıdaki dizilerden hangisi, tümüyle divan edebiyatı ürünlerinin adlarıdır? (1986)
A) gazel-şarkı-murabba-mani-mesnevi
B) rubai-muhammes-destan-tuyuğ-masal
C) tuyuğ-kaside-murabba-türkü-gazel
D) müstezat-mersiye-gazel-naat-münacaat
E) şarkı-ağıt-rubai-müstezat-mani

15. Aşağıdaki edebiyat dönemlerinin hangisinde, şairlerin büyük bir çoğunluğu, şiiri, toplumsal amaçlardan, bilimsel içeriklerden uzak, salt şiirsel değerleri ön plana alarak yazmışlar ve ortak biçimler içinde kalıplaşmış ortak kavramlar kullanmışlardır? (1987)
A) Cumhuriyet Süreci Edebiyatı
B) Ulusal Edebiyat
C) Servet-i Fünun Edebiyatı (Edebiyat-ı Cedide)
D) Tanzimat Edebiyatı
E) Divan Edebiyatı

Kalımlı, gelmiş geçmiş divan şairlerimizin çoğundan daha azca yapıt vermiş, bir ufak divan bırakmıştır. Buna rağmen divan edebiyatımızın en büyük şairlerinden biri olarak bilinir. Bu başarının belli başlı nedenini, onun —- aramalıyız. Kalımlı’nin tek dizesi bile, yazarını derhal belirler.
16. Bu parçada boş kalan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? (1988)
A) yergilerindeki hünerinde
B) dilindeki sadelikte
C) seçtiği konuların güzelliğinde
D) kendine özgü üslubunda
E) aruzdaki ustalığında

17. Divan edebiyatı ile Tanzimat edebiyatının karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (1989)
A) Divan şiirindeki ‘parça güzelliği anlayışı yerine, Tanzimat şairleri mevzu birliğine ve ‘tüm güzelliğine ehemmiyet vermişlerdir.
B) Divan edebiyatında sanatçılar, seçkin kişiler için yapıt vermiş, Tanzimatçılar ise halk için yazmayı amaçlamışlardır.
C) Divan edebiyatında aruz ölçüsü kullanılmış, Tanzimat edebiyatında ise aruzun yanında azca da olsa hece ölçüsüne yer verilmiştir.
D) Divan nesrinde söz hünerleri gösterme, Tanzimat nesrinde ise bazı düşünceleri halka yayma amaçlanmıştır.
E) Tanzimat nazmında, divan edebiyatı nazım biçimleri tümüyle bırakılıp Fransız şiirinde görülen nazım biçimleri benimsenmiştir.

18. Aşağıdakilerden hangisi edebiyatımızda meşhur bir mektuptur? (1991)
A) Harname
B) Şikâyetname
C) İskendername
D) Garipname
E) Zafername

19. Yaşam öyküsü türüyle benzerlik gösteren eserlere divan edebiyatında ne denir? (1991)
A) Tezkire
B) Münşeat
C) Hamse
D) Velâyetname
E) Siyer

Çepçevre bahar içinde bir yer gördük
Ferhad ile Şirin’i birlikte gördük.
Baktık geceden fecre kadar ellerde
Yıldızlara yükselen kadehler gördük
20. Bu dörtlüğün nazım şekli aşağıdakilerin hangisidir? (1992)
A) Rubai
B) Mani
C) Şarkı
D) Murabba
E) Nefes

21. Divan edebiyatındaki gazelin mevzu bakımından halk edebiyatındaki benzeri aşağıdakilerden hangisidir? (1992)
A) Varsağı
B) Destan
C) Türkü
D) Koşma
E) Nefes

Kasidelerinde kullandığı ağır dil, gazellerinde, bilhassa şarkılarında oldukça sadeleşir. Farsça ve Arapça şiirleri de olmakla beraber şiirlerinin bir çok Türkçedir. Kasidelerinden fazlaca, yeni buluşlarla süslediği şarkı ve gazelleriyle ünlüdür. Gazellerine, “Malumdur benim sühanım mahlas istemez.” diye haklı olarak övünecek derecede benliğinin damgasını vurmuştur.
22. Bu parçada tanıtılan divan şairi aşağıdakilerden hangisidir? (1992)
A) Fuzuli
B) Kalımlı
C) Nedim
D) Nefi
E) Nabi

23. Gazel ve koşmanın karşılaştırılması ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? (1993)
A) Gazel, divan edebiyatına, koşma, âşık edebiyatına özgü nazım biçimidir.
B) Gazelde nazım birimi beyit, koşmada dörtlüktür.
C) Gazel, aruzun istenilen her kalıbıyla yazıldığı halde koşma, çoğu zaman hece ölçüsünün 11’li kalıbıyla yazılır.
D) Gazel, 10-20 beyitten, koşma 7-12 dörtlükten oluşur.
E) Gazellerin mevzusu sevgilinin güzelliği, aşk ve şarap: koşmalarınki ise çoğu zaman aşk, sevgi ve tabiat güzellikleridir.

24. Divan edebiyatı ile Servet-i Fünun edebiyatının ortak bir hususi durumunu belirten yargı aşağıdakilerden hangisidir? (1993)
A) Dil, yabancı sözcükler ve yabancı dil kurallarıyla yüklüdür.
B) Arap ve Fars edebiyatlarından alınan, kaside, kıta, mesnevi şeklinde nazım biçimleri kullanılmıştır.
C) Mevzu ile ölçü içinde bir uyum olmasına itina gösterilmiştir.
D) Uyağın göz için değil, kulak için olduğu görüşü egemendir.
E) Beyit, başlı başına bir tüm sayılmış ve düşünceleri özetleyen cümleler bir beyit içinde tamamlanmıştır.

25. Aşağıdaki eserlerden hangisi 15. yüzyılda “mesnevi’ biçiminde yazılmış bir yergidir? (1994)
A) Tazarruname
B) Kâbusname
C) İskendername
D) Harname
E) Garipname

Sual – Doğru Yanıt – Izahat Tablosu