TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI · ETKİLEŞİMLİ KAYNAK
Edebî Akımlar Atlası
Akımları ve düşünsel yönelişleri keşfedin; özelliklerini, temsilcilerini, örnek eserleri karşılaştırın. Her başlık, turkedebiyati.org arşivindeki detaylı yazıya bağlanır.
Akımları karşılaştır
Sık Sorulan Sorular
Edebî akım nedir?
Benzer güzel duyu ilke ve sanat anlayışı çevresinde gelişen edebî yönelişe edebî akım denir. Tüm temsilciler aynı seviyede ve hem de bu ilkeleri izlemez.
Klasisizm ile romantizm arasındaki fark nedir?
Klasisizm akıl, ölçü ve kurala; romantizm duygu, hayal gücü ve bireysel özgürlüğe daha oldukca ehemmiyet verir.
Realizm ile doğacılık aynı mıdır?
Hayır. İkisi de gözlemden yararlanır sadece doğacılık, kalıtım ve çevre etkilerini bilimsel determinizm anlayışıyla açıklamaya daha kuvvetli halde yönelir.
Sembolizm ve simgecilik değişik akımlar mı?
Hayır, simgecilik sembolizmin Türkçedeki karşılığıdır. Atlas iki ayrı akım varmış izlenimi vermeden sitedeki iki kaynak yazıya da bağlantı verir.
Modernizm ve postmodernizm arasındaki fark nedir?
Modernist edebiyat yeni ifade teknikleriyle gözlem yaparken postmodern edebiyat metinlerarasılık, oyun, ironi ve kurmacanın yapısını görünür kılma eğilimini daha oldukca öne çıkarır. İki yöneliş keskin çizgilerle ayrılmaz.
Etkin uygulama için tarayıcınızda JavaScript’i açın. Aşağıdaki bağlantılardan mevzulara ulaşabilirsiniz.
Edebiyat Akımı yada Edebî Akım Nedir?
Edebî akım, ortak güzel duyu ilkeler ve sanat anlayışları çevresinde gelişen eserler ile sanatçıların oluşturduğu tarihsel yöneliştir. Akımlar kati sınırlarla ayrılmaz; bir sanatçı birden fazla eğilimin izlerini taşıyabilir.
Edebiyatın Sanat Akımları ile İlişkisi
Edebiyat akımları, fotoğraf, müzik, tiyatro ve felsefede ortaya çıkan dönüşümlerle etkileşim hâlindedir. Aynı adla anılan bir yönelim, her sanat branşında aynı tekniklerle uygulanmaz.
Klasisizm
Antik Yunan ve Roma sanatını örnek alan klasisizm; akla, ölçüye, kurala ve anlatımda açıklığa ehemmiyet verir. Bilhassa Fransız tiyatrosunda etkili olmuştur.
Romantizm (Coşumculuk)
Klasisizmin katı kurallarına karşı gelişen romantizm, kişinin duygularını, hayal enerjisini, doğayı ve tarih bilincini öne çıkarır.
Realizm (Gerçekçilik)
Romantizmin idealize edici anlatımına karşı güçlenen realizm, kişileri ve toplumsal çevreyi gözleme dayalı, detaylı ve inandırıcı halde ele almaya yönelir.
Naturalizm (Doğalcılık)
Doğacılık, realizmin gözlem anlayışını bilimsel determinizm, kalıtım ve çevre etkisiyle daha ileri bir düzeye taşımayı amaçlayan edebî yöneliştir.
Parnasizm
Parnasizm, şiirde duygu taşkınlığından oldukca şekil titizliğini, betimlemenin nesnelliğini ve sözcüklerin özenle seçilmesini öne çıkarır.
Sembolizm (Simgecilik)
Sembolizm, direkt açıklamak yerine sezdiren, çağrışım üreten ve şiirin müzikal yönünü güçlendiren anlatımı benimser.
Simgecilik Nedir?
Simgecilik, sembolizmin Türkçedeki karşılığıdır; ayrı bir akım değildir. Bu bölüm, simgesel anlatımın ortaya çıkışı, çağrışım ve imgeyle kurduğu ilişki üstüne detaylı bir okuma sunar.
Sürrealizm (Gerçeküstücülük)
Sürrealizm, düşleri, bilinçdışını ve alışılmış mantığın dışındaki çağrışımları sanatla alakalı yaratımın deposu olarak görür. 1924 tarihindeki manifesto mühim bir dönüm noktasıdır.
Empresyonizm (İzlenimcilik)
Ilk olarak resimde gelişen empresyonizm, sanatçının dış dünyayı algıladığı andaki ışık, renk ve duyum değişimlerine odaklanır. Edebiyatta daha oldukca üslup ve duyarlık düzeyinde etkili olmuştur.
Kübizm
Kübizm esas olarak görsel sanatlarda biçimi parçalayan ve çoklu bakış açılarını aynı kompozisyonda buluşturan bir harekettir. Şiirde tipografi, kolaj ve parçalı ifade denemelerine esin vermiştir.
Ekspresyonizm (Dışavurumculuk)
Dışavurumculuk, dış dünyayı olduğu benzer biçimde yansıtmak yerine, içsel gerilimi ve ruhsal yaşantıyı çarpıcı, yer yer bozulmuş imgelerle görünür kılar.
Dadaizm
Birinci Dünya Savaşı yıllarında gelişen Dada, sanatın yerleşik kurallarını ve akılcı kültürün sınırlarını alaya alan deneysel bir başkaldırıdır.
Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk)
Varoluşçuluk, insanoğlunun seçimleri, özgürlüğü, sorumluluğu ve varoluşunun anlamı üstüne yoğunlaşan felsefi bir yöneliştir; bilhassa roman ve tiyatroda kuvvetli izler bırakır.
Fütürizm (Gelecekçilik)
Fütürizm, çağıl kentin hızını, makineleri ve teknolojiyi sanatın merkezine taşıyan; geçmişin güzel duyu kalıplarından kopmayı korumak için çaba sarfeden avangart harekettir.
Entüisyonizm (Sezgicilik)
Sezgicilik, bilhassa Henri Bergson’un düşüncesinde görülen, gerçeğin yalnız çözümleyici akılla değil dolaysız sezgiyle de kavranabileceğini korumak için çaba sarfeden felsefi yaklaşımdır.
Letrizm (Harfçilik)
Isidore Isou çevresinde gelişen letrizm, sözcüklerin alışılmış anlamlarını geri plana itip harfleri, sesleri ve yazının maddi yönünü sanatın temel öğesi olarak kullanmayı önerir.
Pozitivizm (Olguculuk)
Pozitivizm, bilgiyi gözlemlenebilir olgular ve bunlar arasındaki tertipli ilişkiler üstünden açıklamayı hedefleyen düşünsel yaklaşımdır. Realizm ve natüralizmin bilim anlayışını etkilemiştir.
Postmodern Edebiyat
Postmodern edebiyat, tekil ve kati anlatılara kuşkuyla yaklaşan; metinlerarasılık, ironi, oyun, çoğul anlatıcılar ve tasarı üstüne düşünmeyi öne çıkaran geniş bir yöneliştir.
Modernist Akımlar
Modernist edebiyat tek bir okuldan oldukca, geleneksel gerçekçi anlatıyı sorgulayan değişik arayışların ortak adıdır. Şuur akışı, parçalı vakit ve anlatı denemeleri bu çerçevede öne çıkar.
