Gece uykusunun bölünmesi, bilhassa de wcye gitme ihtiyacıyla uyanmak, pek oldukça kişinin yaşamış olduğu can can sıkan bir durumdur. Sıhhatli yetişkinlerden yaşlı bireylere kadar geniş bir kesimi etkileyebilen bu durum, bir tek uyku standardını düşürmekle kalmaz, hem de altta yatan bazı sıhhat sorunlarının da işareti olabilir. Bu yazımızda, sık gece idrara çıkmanın ihtimaller içinde nedenlerini, yaşam seçimi alışkanlıklarından hormonal değişikliklere, ilaçların etkilerinden uyku düzenindeki değişimlere kadar geniş bir yelpazede ele alacağız. Yazının bundan sonrasına CNN yazarı olan Dr. Jamin Brahmbhatt’ın kaleminden devam ediyoruz.
“Uykusuzluktan değil, azca ilkin wcye gitmek için uyandım ve şimdi, pek oldukça şahıs benzer biçimde ben de yine uyuyamıyorum. Toplumsal medyada gezinmektense, bu deneyimimi yazmaya karar verdim.
40’lı yaşlarımdayım, sağlığım iyi ve çoğu zaman sorunsuz uyurum. Sadece son zamanlarda gecede bir kez idrar yapmak için uyandığımı fark ettim. Bazı geceler dönerek derhal uykuya dalıyorum. Öteki gecelerde, bu gece olduğu benzer biçimde, beynim hızlanıyor ve iş, aile yada borsa benzer biçimde mevzuları düşünmeye başlıyorum (ki bu asla iyi bir düşünce değil).
Bir ürolog olarak, hastalarımda bu tür emarelerle başa çıkma mevzusunda tecrübem var. Bu geceki durumum için, sorunumun nedenini tahmin edebiliyorum.
Son zamanlarda, rahatlamama ve daha iyi uyumama destek olması için “rahatlatıcı” bir gece çayı içmeye başladım. Sadece gece süresince uyumama destek olmak yerine, daha sık idrar yapmak için uyandığımı fark ettim. Anlaşılan o ki, çay organik bir idrar söktürücü benzer biçimde davranıyor, vücuduma daha çok sıvı gönderiyor ve mesanemi tahriş ediyor olabilir.
Niçin devamlı wcye gitmek için uyanıyoruz?
Çoğumuz wcye gitmek için uyanmanın tamamen mesaneyle ilgili bir mesele bulunduğunu düşünürüz, sadece bu daima doğru değil. Sık gece idrara çıkma alışkanlıkları (benim durumumda olduğu benzer biçimde), hormonal değişimler, ilaçlar ve hatta teşhis edilmemiş bir uyku bozukluğundan kaynaklanabilir.
Muhtemelen siz de benzer bir durum yaşamışsınızdır. Bir ihtimal gece süresince bir, iki yada daha çok kez uyanıyorsunuz. Bir ihtimal ara sıra, kim bilir her gece. Her iki durumda da yalnız değilsiniz. Noktüri olarak da malum sık gece idrara çıkma, hastalarımın ve birçok insanoğlunun yaşamış olduğu yaygın bir uyku sorunudur. Yaşlanmanın can can sıkan bir parçası benzer biçimde görünse de, kimi zaman daha ciddi sıhhat sorunlarının işareti olabilir.
Diyelim ki gece “rahatlama” çayı yada başka bir içecek içmeyi bıraktınız ve hala uyanıyorsunuz. Bu, yüksek gerilim, kontrolsüz diyabet yada uyku apnesi benzer biçimde altta yatan tıbbi bir durumun erken emaresi olabilir.
Mesanenizi derhal suçlamadan ilkin, noktürinin en yaygın nedenlerine bir göz atalım.
Yatmadan ilkin oldukça fazla mı içiyor yada yiyorsunuz?
Neyi ne süre tükettiğiniz önemlidir. Mesanenizin suçlu bulunduğunu düşünebilirsiniz, sadece akşam yeme ve içme alışkanlıklarınız uykunuzu bozuyor olabilir.
Ilkin içtiklerinize bakalım. Kafeinli içecekler, alkol ve hatta bazı nebat çayları idrar üretimini artırarak diüretik görevi görebilir. Gece geç saatlerde içtiğiniz bir kadeh şarap yada yiyecek sonrası içtiğiniz bir espresso, gece saat 3’te uyanmanızın sebebi olabilir. Birçok şahıs “rahatlatıcı” bir gece çayına yönelirken, papatya yada kedi otu kökü benzer biçimde bazı nebat karışımlarının hafifçe idrar söktürücü tesirleri vardır. Elbet daha süratli uykuya dalabilirsiniz, sadece daha sık idrar yapmak için de uyanabilirsiniz.
Bu bir tek ne içtiğinizle ilgili değil, hem de ne yediğinizle de ilgili. Yüksek su içeriğine haiz yiyecekler gece idrara çıkmaya mühim seviyede katkıda bulunabilir. Karpuz, salatalık, kereviz, portakal ve üzüm benzer biçimde meyve ve sebzeler sıvı alımınızı artırabilir. Yatmadan ilkin bir kase meyve sıhhatli görünebilir, sadece hem de gece süresince birkaç kez wcye gitmenize niçin olabilir. Çorba ve et suyu bazlı yemekler de, bilhassa geç saatlerde yenildiğinde, gece süresince mesanenizi aşırı yükleyerek benzer bir etkiye haiz olabilir.
Ne yapabilirsiniz? Yatmadan iki saat ilkin sıvı alımını kesmeyi deneyin ve geceleri su içinde ne olduğu yüksek yiyeceklere dikkat edin. Gece içtiğiniz çayın suçlu olduğundan şüpheleniyorsanız, birkaç gece çay içmeyi bırakarak uykunuzun düzelip düzelmediğini gözlemleyebilirsiniz. Akşam yiyecek ve içeceklerinizi takip ettiğiniz bir mesane günlüğü tutmak, ihtimaller içinde tetikleyicileri belirlemenize destek olabilir.
Hormonlarınız değişiyor
Yaşlandıkça vücudumuz organik olarak daha azca antidiüretik hormon (ADH) üretiyor. Bu hormon, böbreklerimize gece süresince suyu tutmaları için sinyal gönderiyor. Daha düşük ADH seviyeleriyle böbreklerimiz uyku esnasında daha çok idrar üretiyor, bu da sık uyanmalara yol açıyor.
Hanımlarda menopoz sonrası hormonal değişimler de noktüriye katkıda bulunabilir. Düşük östrojen seviyeleri mesane kapasitesini azaltabilir ve pelvik taban kaslarını zayıflatarak idrar aciliyetini ve gece idrara çıkmayı artırabilir.
Erkeklerde ise hormonlar prostat bezini etkiliyor. Testosteron ve dihidrotestosteron (DHT) seviyelerindeki yaşa bağlı değişimler, iyi huylu prostat hiperplazisi (BPH) olarak malum prostat büyümesini tetikliyor. Büyüyen prostat mesaneyi ve idrar yolunu sıkıştırarak tam boşalmayı engelleyerek idrar aciliyetine ve bilhassa geceleri daha sık wcye gitme ihtiyacına niçin olabilir.
Bu daha büyük bir probleminin işareti olabilir mi?
Sık gece idrara çıkma kimi zaman mesanenin ötesinde altta yatan sıhhat sorunlarının işareti olabilir. Gece süresince dalgalanan tansiyon idrar üretimini artırarak uykunuzu bölebilir. Diyabet de bir unsur olabilir, bu sebeple yüksek kan şekeri seviyeleri vücudun fazla glikozu idrar yöntemiyle atmasına niçin olarak idrar sıklığını artıracaktır.
Uyku apnesi de noktüride mühim bir rol oynayabilir. Teşhis edilmemiş obstrüktif uyku apnesi (OSA) gece süresince sık sık uyanmaya niçin oluyor. Birçok şahıs bu uyanmaları yanlışlıkla mesane problemlerine bağlar, sadece aslına bakarsak idrar üretiminin artmasına yol açan bozulmuş solunum düzenidir.
Yaşam seçimi değişikliklerine karşın noktüri devam ediyorsa, bilhassa yüksek gerilim, yüksek sesli horlama yada gündüz yorgunluğu eşlik ediyorsa, doktorunuza danışmanız önemlidir. Altta yatan sebepleri belirlemek uykunuzu ve genel sağlığınızı mühim seviyede iyileştirebilir.
İlaçlarınız bir unsur olabilir
Bazı ilaçlar, bilhassa yüksek gerilim yada kalp hastalıkları için reçete edilen diüretikler (su hapları), idrar çıkışını artırarak gece idrara çıkmayı mühim seviyede artırabilir. Kan basıncını denetlemek için yararlı olsalar da, bu ilaçlar günün ilerleyen saatlerinde alındığında uykuyu bozabilir.
Antidepresanlar, sakinleştiriciler, kas gevşeticiler, diyabet ilaçları ve kalsiyum kanal blokerleri benzer biçimde öteki ilaçlar da mesane fonksiyonunu yada sıvı dengesini etkileyerek noktüriyi istemeden kötüleştirebilir.
İlaçlarınızın katkıda bulunduğunu düşünüyorsanız, doktorunuzdan dozajları yada zamanlamayı ayarlamasını isteyin. Diüretiklerin günün erken saatlerinde alınması, tedavinin etkinliğinden taviz vermeden gece wcye gitme ihtiyacını azaltmaya destek olabilir.
Yaşlandıkça uyku döngünüz değişmiş olur
Kimi zaman sizi uyandıran aslına bakarsak mesaneniz değildir; aslına bakarsanız uyanırsınız. Yaşlandıkça, derin olmayan süratli göz hareketi (REM) yada non-REM (NREM) uykusunda daha azca süre geçiririz, bu da daha hafifçe bir uykuya ve daha kolay uyanmaya niçin olacaktır. Gürültü, hareket yada hafifçe dolu bir mesane benzer biçimde minik rahatsızlıklar artık uykuyu kolayca bölebilir.
Daha gençken vücudunuz minik mesane sinyallerini göz ardı edebilir ve uykuda kalabilir. Yaş ilerledikçe uyku daha parçalı hale gelir, bu da uyanma ve arkasından idrar yapma dürtüsünü fark etme olasılığınızı artıracaktır. Bu durum, sıhhatli bir mesanede bile noktürinin niçin çoğunlukla kötüleştiğini açıklıyor.
Tutarlı bir yatma saati belirleyerek, yatak odanızı karanlık ve serin tutarak ve yatmadan ilkin ekranlardan uzak durarak genel uyku hijyeninizi iyileştirmek daha derin uyumanıza destek olabilir. Kısa bir süre için uyanırsanız, otomatikman wcye gitmeden ilkin rahatlamayı ve yine uyumayı deneyin.
Uyandırma çağrılarını görmezden gelmeyin
Sık gece idrara çıkma bir tek rahatsız edici değildir; uykunuzu, ruh halinizi ve potansiyel olarak genel sağlığınızı negatif etkiliyor. Kabul edelim ki, gece 2’de wcye gitmek için uyanmak kimsenin isteyeceği bir durum değildir.
İyi haber şu ki, bu duruma mahkum değilsiniz. Yatmadan ilkin sıvı alımını sınırlamak yada ilaçlarınızı ayarlamak benzer biçimde minik değişimler destek olmuyorsa, daha derinlemesine bakmanın zamanı gelmiştir. Aslolan mesele hormonlarınız, prostatınız, kalp sağlığınız yada uyku kaliteniz olabilir.
Bundan dolayı, bir dahaki sefere gece wcye gittiğinizde bunu düzgüsel bir durum olarak kabul etmeyin. Vücudunuzu kulak verin. Size mühim bir ileti veriyor olabilir. (Ve ayak parmaklarınızı korumak için banyonuza birkaç gece lambası yerleştirdiğinizden güvenli olun.)”
Kaynak: CNN / Yapıt Şahin tarafınca Türkçeleştirildi