Hâkim (Yargıç) ve Savcı Olmak

HÂKİM (YARGIÇ)

Yargıç: Türkçede “yargıç” kelimesi “egemen” kelimesinin eş anlamlısı olarak kullanılır. Günlük dilde daha azca kullanılır, sadece anlam olarak “davaya bakıp yargı veren şahıs” anlama gelir. Bilhassa eski metinlerde, edebiyatta yada resmi olmayan konuşmalarda tercih edilir.

• Tarif: Egemen, mahkemelerde davalara bakıp kabul eden kişidir.
• Vazife Alanı: Hukuki uyuşmazlıkları çözer, ceza davalarında suçluluk yada suçsuzluk sonucu verir, hukuk davalarında hakkın kimde bulunduğunu belirler.
• Tarafsızlık: Yansız olmak zorundadır, iddia yada müdafa tarafında yer almaz.
• Türleri:
  • Adlî yargı hâkimi (ceza ve hukuk davaları)
  • İdarî yargı hâkimi (yönetim ile bireyler arasındaki uyuşmazlıklar)

SAVCI

Savcı (Cumhuriyet Savcısı)

• Tarif: Savcı, ceza soruşturmalarını yürüten ve kamu adına davaları açan hukuk görevlisidir.
• Vazife Alanı:
  • Kabahat işlendiği suç duyurusu yada tespiti üstüne delilleri toplar.
  • Sanığın lehine ve aleyhine olan tüm delilleri araştırır.
  • İddianame hazırlayarak mahkemeye sunar.
  • Duruşmada iddia makamını temsil eder.
• Özellik: Savcı, yansız görünmekle beraber fonksiyonel olarak “iddia makamıdır.” Hâkimden değişik olarak karar vermez, talepte bulunur.

AŞAMALAR

Türkiye’de egemen ve savcı olmak için izlenmesi ihtiyaç duyulan yol, hem bilimsel nitelikli hem de mesleki aşamalardan oluşuyor. Bu süreci adım adım ve net bir halde anlatalım:

1. Eğitim Aşaması

• Lise mezuniyeti: Ilk olarak herhangi bir liseden mezun olman gerekiyor.
• Hukuk Fakültesi: Türkiye’de hakimlik ve savcılık yapabilmek için, hukuk fakültesi mezunu olman koşul (Türkiye’deki üniversiteler yada YÖK tarafınca denkliği kabul edilen yurt dışı üniversiteler).
• Lisans eğitimi 4 yıl sürüyor.
• Sınavının yapıldığı senenin Ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak … (Tüm detaylar için bakınız.)

2. Imtihan Aşaması

• Hukuk fakültesinden mezun olduktan sonrasında, Hakkaniyet Bakanlığı ve ÖSYM iş birliğiyle düzenlenen Adlî Yargı Hâkim ve Savcı Adaylığı Giriş Sınavına girilir.
• Imtihan iki bölümden oluşur:
  1. Yazılı imtihan (çoğu zaman 100 soruluk kontrol):
     • Anayasa Hukuku
     • Çağdaş Hukuk
     • Borçlar Hukuku
     • Ceza Hukuku (Genel ve Hususi)
     • İdare Hukuku
     • Tecim Hukuku
     • Hukuk Muhakemeleri Usulü
     • Ceza Muhakemesi Usulü
     • İcra-İflas Hukuku
     • Genel Kültür & Genel Beceri
  2. Mülakat (sözlü imtihan): Hukuk bilgisi, muhakeme kabiliyeti, genel kültür, özgüven ve temsil kabiliyeti ölçülür.

3. Adaylık ve Yetişim Süreci

• Imtihanı geçenler “Egemen ve Savcı Talibi” olarak atanır.
• Ortalama 2 yıl devam eden bu yetişim süresinde:
  • Hakkaniyet Bakanlığı merkez teşkilatında eğitim
  • Adliyelerde deneyim (adli yargı mahkemelerinde)
  • Savcılık ve hâkimlik uygulamaları
  • Bölge Adalet sarayı ve Bölge İdare Mahkemelerinde araştırma
• Stajın sonunda yeterlilik imtihanı yapılır.

4. Atama ve Göreve Başlama

• Yeterlilik imtihanını başarıyla tamamlayan adaylar Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kararıyla egemen olarak atanır.
• İlk vazife çoğu zaman ufak il yada ilçelerde adım atar. Deneyim kazandıkça ve performansa gore belirleme ve terfi olur.

5. Yükselme ve Kariyer İmkânları

• Birinci derslik hâkimlike terfi (kıdem ve performans şartı).
• Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı, Bölge Adalet sarayı Mahkemesi hâkimi, Yargıtay üyesi benzer biçimde pozisyonlara yükselme imkânı vardır.
• İdari yargı (Danıştay üyeliği benzer biçimde) ya da Hakkaniyet Bakanlığı bürokratlığı da kariyer yolları arasındadır.

Not: Hakimlik mesleğinde tarafsızlık, bağımsızlık ve etik ilkelere bağlılık esastır. Ek olarak, adaylık sürecinde adli sicilin temiz olması, Türk vatandaşı olmak, kamu haklarından yoksun bulunmamak, erkekler için askerlikle ilişiği olmamak şarttır.

HSK (Hâkimler ve Savcılar Kurulu)

Hâkimler ve Savcılar (HSK) Genel Kurulu, 13 üyeden oluşur.

Üyelerin Dağılımı (Anayasa md. 159’a gore)

1. Hakkaniyet Bakanı – Başkan
2. Hakkaniyet Bakanlığı Müsteşarı (güncel adıyla Bakan Yardımcısı) – organik üye
3. Cumhurbaşkanı tarafınca seçilen 4 üye
4. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafınca seçilen 7 üye

Vazife Süresi

• Seçilen üyelerin vazife süresi 4 senedir.
• Süresi biten üyeler tekrardan seçilebilir.

Birinci Derslik Egemen Nedir?

Birinci derslik hâkimlik, egemen ve savcı meslekleri içinde erişilen en yüksek kariyer derecelerinden biridir ve bilhassa deneyim, kıdem ve mesleki yeterlilik açısından en üst seviyeyi ifade eder.

1. Tarif

• Türkiye’de egemen ve savcılar, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafınca belirlenen meslek derecelerine gore sınıflandırılır.
• Birinci derslik egemen yada savcı, mesleğinde kıdemli, performansı yüksek ve disiplin cezası almamış olan, ek olarak belirli senelik hizmet süresini tamamlamış kişidir.
• Bu statü, görevdeki en yüksek meslek kademesidir ve çoğu zaman yüksek yargı organlarında vazife alma yolunu açar (Yargıtay, Danıştay üyelikleri benzer biçimde).

2. Birinci Sınıfa Ayrılma Şartları

(2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’na gore)

• Hizmet süresi: Minimum 10 yıl fiili hizmet yapmış olmak
• Kıdem derecesi: Meslekte 3. derecenin 1. kademesine gelmiş olmak
• Mesleki yeterlilik: Görevinde başarıya ulaşmış ve verimli olmak; HSK tarafınca meydana getirilen performans ve sicil değerlendirmelerinde pozitif yönde rapor almak
• Disiplin durumu: Son 5 yıl içinde, meslekten çıkarma yada ağır disiplin cezası almamış olmak
• Eğitim ve informasyon düzeyi: Mesleki informasyon, deneyim ve davranış bakımından örnek bir seviyede olmak

3. Birinci Derslik Hâkimliğin Önemi

• Terfi İmkânı: Birinci derslik hâkimler Yargıtay ve Danıştay üyeliğine, başkanlık görevlerine yada yüksek bürokratik görevlere atanabilir.
• Kıdem Üstünlüğü: Belirleme ve görevlendirmelerde öncelik ve avantaj sağlar.
• Prestij: Meslek içinde en elit unvanlardan biridir.

4. Birinci Sınıfa Ayrılma – Birinci Derslik Olma Farkı

• Birinci sınıfa ayrılma: Şartları sağlayıp HSK tarafınca bu statüye ayrılan şahıs
• Birinci derslik olma: Ayrıldıktan sonrasında minimum üç yıl bu statüde çalışıp sicilinin hâlâ pozitif yönde olması halinde resmen “birinci derslik egemen” statüsünü kazanır.

HÂKİMLİK – SAVCILIK SINAVI

Türkiye’de hâkimlik (aday okulundaki egemen ve savcı adaylığı) sınavının güncel sual dağılımı ve puan hesaplama yöntemi aşağıdaki şekilde özetlenmiştir:

1. Sual Dağılımı

Toplam Sual Sayısı

• Imtihan, 100 çoktan seçmeli sorudan oluşur:
  • 30 sual – Genel Kültür ve Genel Beceri (GK‑GY)
  • 70 sual – Alan Bilgisi

Alt Testler ve Mevzu Dağılımı (Adli Yargı için)

Kontrol Türü	Mevzular (Sual Sayısı)
GK‑GY (5 mevzu, 30 sual)	Türkçe (6), Matematik (6), Türk Kültür & Uygarlık (6), İnkılâp Zamanı (6), Yurttaşlık (6)
Ortak Alan Bilgisi (5 mevzu)	Anayasa Hukuku (7), İdare Hukuku (7), İdari Yargılama Usûlü (7), Hukuk Usûlü (7), Çağdaş Hukuk (7)
Adli Yargı Testi (6 mevzu)	Borçlar Hukuku (6), Ceza Hukuku (6), Ceza Muhakemesi Usûlü (6), Tecim Hukuku (6), İş Hukuku (5), İcra ve İflas Hukuku (6)

İdari Yargı Testi ise ortak testlerle benzer yapıdadır ve Alan Bilgisi kısmındaki mevzular şu şekildedir: Borçlar (7), Ceza (7), Vergi Hukuku (7), Vergi Usul Hukuku (7), Maliye‑İktisat (7), Milletlerarası Hukuk (5).

2. Puan Hesaplama Yöntemi

Hatalar ve Net Hesabı

• Her testte 4 yanlış, 1 hakikatı götürür (şu demek oluyor ki dört yanlış yanıt bir doğru cevabı iptal eder).

ÖSYM Usulü: Standart Puanlama Sistemi

ÖSYM’nin yöntemi birazcık daha karmaşıktır ve her alt kontrol bazında puan hesaplanır:

1. Alt kontrol hesaplaması: Her kontrol (mesela, Anayasa Hukuku) ilkin ham puana (doğru sayısı üstünden) çevrilir.
2. Standart puanlama: Alt testlerin ham puanları, sistemde “averaj = 50” ve “standart sapma = 10” olacak şekilde standart puana dönüştürülür:

Standart Puan = 50 + 10 × ((Adayın Ham Puanı – Averaj) / Standart Sapma)

1. Ağırlıklandırılmış Puan:
   • GY‑GK testindeki 5 alt testin her birinin standart puanı 0,2 katsayısı ile ağırlıklandırılıp toplanır → GY‑GK Başarı Puanı
   • Alan Bilgisi testindeki 10 alt testin her birinin standart puanı 0,1 katsayısı ile toplanır → Alan Bilgisi Başarı Puanı
2. Son Genel Başarı Puanı:
   • GY‑GK Başarı Puanı (maks. 20 puan) + Alan Bilgisi Başarı Puanı (maks. 80 puan)
     → Toplam Genel Başarı Puanı (maks. 100 puan) ÖSYM

Mülakata Katılma Şartları

• Genel Başarı Puanı minimum 70 olmalı (baraj puanı).
• Ek olarak sınavda duyuru edilen kontenjanın iki katı kadar aday, puan sıralamasına gore mülakata çağrılır. Mesela, 1.000 kişilik kadro var ise, ilk 2.000 aday çağrılır. 70’in üstündeki aday sayısı bu kontenjanı aşmazsa, 70 puanın üstünde olan hepimiz çağrılır.

Özet

• Sual Dağılımı: 30 sual GY-GK, 70 sual Alan Bilgisi (50 sual ortak, 20 sual seçime gore değişken).
• Net Hesaplama: 4 yanlış = 1 doğru.
• Puanlama: Standart sapmalı sistem ile alt kontrol bazında hesaplanır; toplamda 100 puan üstünden değerlendirilir.
• Mülakata Katılım: Minimum 70 puan ve kontenjana gore sıralama şartı gereklidir.

Örnek Hakimlik Imtihanı Puan Hesaplaması

Alt Kontrol	Doğru	Yanlış	Net	Averaj	Std Sapma	Standart Puan	Katsayı	Ağırlıklı Puan
Türkçe	5	1	4.75	4.12	0.93	56.75	0.2	11.35
Matematik	4	2	3.5	5.85	1.01	26.78	0.2	5.36
Tarih	5	1	4.75	5.2	1.17	46.18	0.2	9.24
İnkılap	4	2	3.5	4.8	1.1	38.24	0.2	7.65
Vatandaşlık	5	1	4.75	3.47	1.0	62.77	0.2	12.55
Anayasa Hukuku	6	1	5.75	3.47	1.23	68.58	0.1	6.86
İdare Hukuku	5	2	4.5	3.17	0.9	64.77	0.1	6.48
İdari Yargılama	6	1	5.75	5.6	1.0	51.51	0.1	5.15
Çağdaş Hukuk	6	1	5.75	4.8	1.06	58.96	0.1	5.9
Borçlar Hukuku	5	1	4.75	5.12	1.12	46.66	0.1	4.67
Ceza Hukuku	6	1	5.75	3.06	1.35	69.92	0.1	6.99
Ceza Muhakemesi	5	2	4.5	5.91	0.94	35.0	0.1	3.5
Tecim Hukuku	5	1	4.75	5.5	1.16	43.56	0.1	4.36
İş Hukuku	4	1	3.75	3.64	1.21	50.93	0.1	5.09
İcra-İflas Hukuku	5	1	4.75	3.55	0.83	64.47	0.1	6.45

Genel Başarı Puanı: 101.58