Japonya, eğitimi yalnızca informasyon aktaran bir süreç olarak değil, bununla birlikte toplumsal değerlerin ve yaşam becerilerinin geliştiği bir seyahat olarak görür. Bu yazı, Japonya Eğitim Sistemi: Anaokulu (Okul öncesi) İlkokul, Ortaokul, Lise ve Üniversite Eğitimi hakkında informasyon arayan hepimiz için mütevazı, kapsamlı ve güncel bir rehber olacaktır.
Sistem; ilköğretim (6 yıl) ve ortaokul (3 yıl) olmak suretiyle 9 senelik mecburi eğitim üstüne kuruludur. Peşinden üç senelik lise ve tercihe nazaran yükseköğretim gelir. Bilimsel niteliği olan yıl çoğu zaman Nisan’da adım atar ve Mart’ta biter; ilkbaharda sakura ağaçlarının açmış olduğu dönem, yeni bir başlangıcı simgeler.
Okulların bir çok devlet okullarıdır; mahalli yönetimler finansmanda etkindir. Müfredat, ulusal öğretim kılavuzlarına (gakushū shidō yōryō) nazaran şekillenir; bu sayede ülkede belirli bir standart yakalanır. Eğitim, yalnızca derslerden ibaret değildir. Derslik görevleri, okul temizliği (sōji), öğle yemeği düzeni (kyūshoku), kulüp faaliyetleri (bukatsu) ve okul festivalleri ufaklıklara mesuliyet, iş birliği ve topluluk bilinci kazandırır. Bu kuvvetli kültür, bilimsel nitelikli başarı ile sosyal-duygusal öğrenmeyi beraber besler.
İlkokulda temel okuryazarlık ve matematiksel düşünme ile beraber yaşam bilgisi, sanat, müzik ve gövde eğitimi öne çıkar. Terbiye eğitimi (dōtoku) başlığında öz-farkındalık, saygı, nezaket ve toplumsal katkı şeklinde değerler işlenir. Ortaokula geçişle beraber dersler derinleşir; fen, toplumsal bilgiler ve yabancı dil (çoğunlukla İngilizce) ağırlık kazanır. Öğrenciler ilgi alanlarına nazaran kulüplerde (spor, müzik, bilim vb.) yoğunlaşır; yoğun antrenman ve etkinlikler, vakit yönetimi ve disiplin kazandırır.
Lise düzeyinde okullar; genel (bilimsel nitelikli) ve mesleki/teknik programlar olarak çeşitlenir. Öğrenciler kredili sistemle ders seçer; hedefleri üniversite, kısa üniversite yada mesleki kolej olabilir. Bu aşamada giriş sınavları ve okul değerlendirmeleri önemlidir. Birçok talebe, juku (hususi dershane) yada yobiko (üniversite imtihanı odaklı hazırlık okulu) ile bilimsel nitelikli desteği artırır. Bu kültür, sıkı emek verme alışkanlığı ve hedef odaklılık kazandırsa da denge ve iyi oluşu korumak da bir o denli önemlidir.
Üniversite cephesinde 4 senelik kurumlar (daigaku), 2 senelik tanki daigaku (kısa üniversite/junior college) ve senmon gakkō (mesleki kolej) seçenekleri vardır. Üniversiteye geçişte Common Kontrol for University Admissions (Ortak Kontrol) ile beraber okulların kendi ikinci aşama sınavları, AO (admission office) yada öneriyle kabul yolları devreye girebilir. Son yıllarda kampüslerin uluslararasılaşması, İngilizce programların artması ve talebe değişimlerinin yaygınlaşması dikkat çeker.
Disiplin, dakiklik ve topluma saygı Japon eğitim deneyiminin dokusunu oluşturur. Derslik içi kurallar net, beklentiler açıktır. Sadece bu sıkılık; öğrencilerin yaratıcılığını törpülemek yerine, ortak hedefler ve ekip emek vermesi için bir çerçeve üretir. Afet eğitimi (bilhassa zelzele tatbikatları) ve okul güvenliği; coğrafi gerçeklere uygun şekilde planlanır.
Kısacası, Japonya Eğitim Sistemi denildiğinde; bilimsel nitelikli mükemmeliyet ile karakter eğitiminin beraber yürümüş olduğu, standartların kuvvetli olduğu ve kültürel değerlerin okul yaşamına içkin şekilde işlendiği bir yapıdan söz ediyoruz.
Aşağıdaki bölümlerde her kademeyi detaylı şekilde ele alıp, avantajları, zorlukları ve ergonomik ipuçlarını paylaşacağım.
Japonya’da Okul Türleri ve Eğitim Kademeleri
Japonya’da Okul Türleri ve Eğitim Kademeleri, çocuğun erken yaşlardan üniversiteye ve hatta lisansüstüne uzanan tutarlı bir öğrenme hattı üstüne kuruludur. Eğitim yılı çoğunlukla Nisan’da adım atar, Mart’ta biter; bu takvim, okul öncesinden üniversiteye kadar büyük seviyede değişmeden işler.
Sistem;
- Okul öncesi (yōchien–hoikuen–kodomoen),
- İlkokul (Shougakkou) 6 yıl (6-12 yaş)
- Ortaokul (Chuugakkou) 3 yıl (12-15 yaş)
- Lise (Koukou): 3 yıl (15-18 yaş) – Mecburi değildir sadece %98 devam eder.
- Yükseköğretim/Üniversite (Daigaku): 4 yıl (18 yaş ve sonrası, üniversite, kısa üniversite, mesleki kolej) kademelerinden oluşur.
Mecburi eğitim, ilköğretim + ortaokul olmak suretiyle toplam 9 yıldır; lise mecburi değildir, sadece katılım oranı fazlaca yüksektir.
Aşağıdaki tablo, kademeleri ve tipik yaş aralıklarını göstermekte:
| Aşama | Japonca Adı | Yaş (tipik) | Süre | Zorunluluk | Ana Odak |
| Okul Öncesi | Yōchien/Hoikuen/Kodomoen | 0–5 | 1–5 yıl | Mecburi değil | Oyun temelli eğitim, bakım |
| İlkokul | Shōgakkō | 6–12 | 6 yıl | Evet | Temel okuryazarlık, matematik, fen, dōtoku |
| Ortaokul | Chūgakkō | 12–15 | 3 yıl | Evet | Bilimsel niteliği olan derinleşme, yabancı dil |
| Lise | Kōtōgakkō | 15–18 | 3 yıl | Hayır | Bilimsel niteliği olan/mesleki yönelim, krediler |
| Yükseköğretim | Daigaku/Tanki Daigaku/Senmon Gakkō | 18+ | 2–6 yıl | Hayır | Lisans, kısa üniversite, mesleki uzmanlık |
| Lisansüstü | Daigakuin | 22+ | 2–5 yıl | Hayır | YL/Doktora, araştırma |
Sistemin ayırt edici yönü, bilimsel nitelikli disiplin ile karakter gelişimini beraber yürütmesidir. Günlük yaşama yerleşmiş uygulamalar —öğle yemeği düzeni (kyūshoku), okul temizliği (sōji), kulüpler (bukatsu)— öğrenciye öz disiplin, toplumsal mesuliyet ve ekip ruhu kazandırır. Değerler eğitimi (dōtoku) erken sınıflardan itibaren müfredatın parçasıdır; nezaket, saygı, iş birliği, cemiyet yararına katkı şeklinde temalar işlenir.
Geçişlerde imtihan ve okul içi başarı beraber belirleyicidir. Liseden üniversiteye geçişte ülke çapında uygulanan Common Kontrol for University Admissions ve üniversitelerin yapmış olduğu ikinci aşama sınavları öne çıkar; bunun yanında AO (admission office) başvuruları ve öneriyle kabul şeklinde alternatif yollar da mevcuttur. Dijitalleşme tarafında GIGA School Programıyla 1:1 aygıt dağıtımı ve öğrenmenin kişiselleştirilmesi hız kazanmıştır.
Veliler ve öğrenciler için iyi haber şu: Japonya’da Okul Türleri ve Eğitim Kademeleri, “tek doğru yol” dayatmak yerine çoklu patikalar sunar. Genel liseler üniversiteye giden yolu güçlendirirken, mesleki/teknik liseler ve senmon gakkō şeklinde kurumlar öğrenciyi direkt iş yaşamına yada uygulamalı yükseköğretime bağlar. Bu esneklik, değişik ilgi ve kabiliyetleri olan öğrenciler için adil ve işlevsel seçenekler üretir.
Şimdi Japonya Eğitim Sisteminde yer edinen tüm bu okul türlerine ve eğitim kademelerine detaylı olarak bakalım:
Bakınız ⇒ Japonya Eğitim Sistemi:
