Maslow Kimdir? – Türk Dili ve Edebiyatı

Abraham Harold Maslow (D: 1 Nisan 1908, Brooklyn, New York, ABD – Ö: 8 Haziran 1970, Menlo Park, Kaliforniya, ABD) Amerikalı psikolog.

Psikoloji tarihinde bazı adlar vardır ki yalnızca bir kuram geliştirmekle kalmaz, insanı anlama biçimimizi kökten değiştirir. Abraham Maslow bu adların önderlik yapar. Onu değişik kılan şey, insanı “eksikleriyle” değil, potansiyeliyle ele almasıdır. Maslow, ferdin yalnızca sorunlarını değil; gelişme, anlam bulma ve kendini gerçekleştirme arzusunu da merkeze almıştır.

Bu makalede Maslow’un yaşamını, düşünsel arka planını ve eserlerini bilimsel nitelikli fakat mütevazı bir üslupla ele alacağız. Bilhassa eğitim, psikoloji ve insan kaynakları alanlarında niçin hâlâ bu kadar etkili bulunduğunu somut örneklerle açıklayacağız.

Abraham Maslow Kimdir?

Abraham Maslow (1908–1970), hümanist psikoloji akımının kurucularından önde gelen Amerikalı bir psikologdur. En oldukça malum katkısı, insan gereksinimlerini hiyerarşik bir yapı içinde ele almış olduğu İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramıdır.

Maslow’a nazaran insan:

• Bir tek dürtülerle hareket eden bir varlık değildir.
• Gelişme, anlam arayışı ve kendini aşma potansiyeline haizdir.
• Uygun koşullar sağlandığında daha iyi, daha üretken ve daha etik olabilir.

Bu yaklaşım, davranışçılık ve psikanalizin insanı sınırlayan bakışına kuvvetli bir alternatif sunmuştur.

Abraham Maslow’un Yaşamı

Çocukluk ve Aile Ortamı

Maslow, 1908 senesinde New York’ta Rusya’dan göç etmiş Yahudi bir ailenin evladı olarak dünyaya geldi. Ailesiyle ilişkileri oldukça mesafeliydi. Bilhassa annesiyle yaşamış olduğu duygusal kopukluk, onun insan sevgisi ve ruhsal iyilik hâli üstüne düşünmesine dolaylı olarak tesir etmiştir.

Çocukluğunu şu şekilde özetlemek mümkündür:

• Yalnız ve içe dönük bir çocukluk
• Kitaplarla kurulan kuvvetli bir bağ
• Toplumsal kabul arayışı

Bu erken deneyimler, Maslow’un ileride “ilinti” ve “sevgi” gereksinimlerine hususi ehemmiyet vermesinin arka planını oluşturur.

Bilimsel nitelikli Eğitimi ve Dönüm Noktaları

Maslow, lisans ve doktora eğitimini Wisconsin Üniversitesinde tamamladı. Burada devrin mühim psikologlarıyla çalıştı. Başlangıçta davranışçı geleneğe yakınken, zaman içinde bu yaklaşımın insanı mekanik bir varlık şeklinde ele aldığını düşündü.

Bilimsel nitelikli yolculuğunda etkili olan bazı adlar:

• Max Wertheimer (Gestalt psikolojisi)
• Ruth Benedict (kültürel insanbilim)
• Kurt Goldstein (organizmacı yaklaşım)

Bu etkileşimler Maslow’u, insanı bütüncül halde ele alan bir kuram geliştirmeye yöneltti.

Hümanist Psikoloji ve Maslow’un Yeri

Maslow, Carl Rogers ile beraber hümanist psikolojinin temel taşlarından biri kabul edilir. Bu yaklaşım, “üçüncü güç” olarak anılır.

Hümanist Psikolojinin Temel Varsayımları

• İnsan doğası temelde olumludur.
• Fert, kendi gelişiminden mesuldür.
• Psikoloji yalnızca hastalıkları değil, sıhhatli bireyi de incelemelidir.

Maslow’un katkısı burada nettir:
“Psikolojinin hasta fertleri değil, sıhhatli ve üretken insanları da incelemesi gerekir.”

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı

Maslow denildiğinde akla gelen ilk kavram şüphesiz İhtiyaçlar Piramididir. Sadece bu kuram, bir çok vakit yüzeysel halde anlatılır. Oysa Maslow’un amacı rahat/yüzeysel bir sıralama yapmak değildir.

İhtiyaçlar Hiyerarşisinin Temel Basamakları

1- Fizyolojik İhtiyaçlar (Physiological)

Hiyerarşinin en alt basamağında hayatta kalmak için mecburi olan temel gereksinimler yer alır.
Bunlar karşılanmadan öteki düzeylere geçmek oldukça zor olsa gerek.

Temel fizyolojik gereksinimler:

• Beslenme
• Su
• Uyku
• Barınma
• Sıhhatli metabolizma (Vücut dengesinin korunması)

2- Güvenlik İhtiyacı (Safety)

Fizyolojik gereksinimler karşılandıktan sonrasında fert, geleceğe dair güvenlik arayışına girer.
Amaç; tehlikelerden, belirsizlikten ve tehditlerden korunmaktır.

Bu düzeyde güvenlik şunları ihtiva eder:

• Fizyolojik güvenlik
• Sıhhat güvencesi
• İş ve gelir güvenliği
• Tertipli ve öngörülebilir bir yaşam

3- Toplumsal İhtiyaçlar – Sevgi ve Ilinti (Social)

Şahıs kendini güvende hissettiğinde, sevgi ve ilişik olma ihtiyacı ön plana çıkar.
İnsan, bir gruba ilişik olmayı, kabul görmeyi ve dışlanma korkusu yaşamamayı ister.

Bu gereksinimler şunları kapsar:

• Aile bağları
• Arkadaşlık ilişkileri
• Toplumsal kabul
• Duygusal yakınlık

4- Saygı ve Kıymet Görme (Self-Esteem)

Toplumsal gereksinimler karşılandıktan sonrasında fert, saygı görme ve öz-değer ihtiyacı hisseder.
Bu aşamada şahıs yalnızca bir grubun parçası olmak istemez; bununla beraber takdir edilen ve saygı duyulan biri olmayı arzu eder.

Bu düzeyde öne çıkanlar:

• Başarı duygusu
• Özgüven
• Toplumsal statü
• Kendine saygı

5- Kendini Gerçekleştirme (Self-Actualization)

Son olarak, temel gereksinimlerimiz karşılandığında kendini gerçekleştirme arayışı adım atar.
Bu düzeyde fert, kendi potansiyelini en üst düzeyde ortaya koymayı hedefler.
Şahıs, değerleriyle uyumlu yaşar, anlam üretir ve “olabileceği en iyi hâle” ulaşmaya çalışır.

Amaç: Yaratıcı, üretken ve anlamlı bir yaşam.

Maslow’a nazaran alt basamaklar büyük seviyede karşılanmadan üst basamaklara geçmek zor olsa gerek. Sadece bu geçiş katı ve mekanik değildir. İnsan, ara sıra birden fazla düzeyde gereksinim yaşayabilir.

Kendini Gerçekleştirme Nedir?

Kendini gerçekleştirme, Maslow’un en oldukça yanlış anlaşılan kavramlarından biridir. Bu durum:

• Meşhur olmak
• Maddi başarı
• Toplumsal statü

ile karıştırılmamalıdır.

Maslow’a nazaran kendini gerçekleştiren fert:

• Gerçeği olduğu şeklinde görür
• Yaratıcıdır
• İçsel motivasyonla hareket eder
• Başkalarının onayına bağımlı değildir

Bu bireyler azdır fakat insanlığın gelişiminde belirleyici rol oynarlar.

Maslow’un Eserleri

Maslow’un düşünceleri en net halde eserlerinde görülür. Bilimsel nitelikli dili güçlüdür fakat insanî bir ton taşır.

Öne Çıkan Kitapları

• Motivation and Personality (1954)
  İhtiyaçlar kuramının detaylı halde ele alındığı temel eseridir.
• Toward a Psychology of Being (1962)
  İnsan potansiyeli, anlam ve varoluş üstüne derin analizler ihtiva eder.
• The Farther Reaches of Human Nature (1971)
  Ölümünden sonrasında piyasaya sürülen bu yaratı, Maslow’un olgunluk periyodunu yansıtır.

Bu kitaplar, yalnızca psikologlar için değil; eğitimciler, yöneticiler ve toplumsal bilimciler için de yol göstericidir.

Maslow’un Eğitim ve İş Hayatına Tesiri

Maslow’un kuramı, teoride kalmamış; uygulama alanlarında kuvvetli karşılık bulmuştur.

Eğitim Alanında

• Öğrencinin temel gereksinimleri karşılanmadan bilimsel nitelikli başarı beklenemez.
• Güvenli derslik ortamı öğrenmenin ön koşuludur.
• Öğrencinin potansiyeli merkeze alınmalıdır.

İş Dünyasında

• Çalışan motivasyonu yalnızca maaşla açıklanamaz.
• Ilinti ve kıymet görme, verimliliği artırır.
• Anlamlı iş, uzun vadeli bağlılık sağlar.

Bugün çağıl insan kaynakları yaklaşımlarının bir çok, Maslow’un fikirlerini dolaylı olarak temel alır.

Maslow’a Yöneltilen Eleştiriler

Bilimsel nitelikli dürüstlük gereği, Maslow’un eleştirildiğini de belirtmek gerekir.

Başlıca Eleştiriler

• Kuramın evrensel olmadığı savunulur.
• Kültürel farklılıklar yeterince dikkate alınmamıştır.
• Sıradüzen her fert için aynı işlemez.

Maslow bu eleştirilerin çoğunu kabul etmiş ve kuramının esnek bir çerçeve olarak görülmesi icap ettiğini vurgulamıştır.

Abraham Maslow Niçin Hâlâ Mühim?

Maslow’un önemi, insanı yalnızca “mesele çözen” bir varlık olarak görmemesinden gelir. O, insanoğlunun:

• Anlam arayan
• Gelişmek isteyen
• Kendini aşabilen

bir varlık bulunduğunu savunmuştur. Bu bakış, günümüz eğitiminden ruhsal danışmanlığa kadar pek oldukça alanda yol göstermeye devam ediyor.

Netice: Maslow’u Doğru Idrak etmek

Abraham Maslow, psikolojide insana umutla bakan ender düşünürlerden biridir. Onu bir tek bir “gereksinimler piramidi” ile sınırlamak büyük bir eksiklik olur. Maslow’un aslolan mirası, insanoğlunun daha iyi bir var oluşuna/yaşantısına duyduğu inançtır.

Bugün bireyi merkeze alan her yaklaşımda, Maslow’un izlerini görmek mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Abraham Maslow hangi akımın temsilcisidir?

Maslow, hümanist psikoloji akımının kurucularındandır. Bu yaklaşım, insanoğlunun pozitif yönde yönlerine ve potansiyeline odaklanır.

Maslow’un gereksinimler hiyerarşisi evrensel midir?

Kuram evrensel bir çerçeve sunar sadece kültürel ve bireysel farklılıklar göz ardı edilmemelidir.

Kendini gerçekleştirme hepimiz için mümkün mü?

Maslow’a nazaran kuramsal olarak mümkündür. Sadece uygun koşullar sağlanmadan bu düzeye ulaşmak zor olsa gerek.

Maslow’un kuramı eğitimde iyi mi kullanılır?

Öğrencinin güvenli, destekleyici ve anlamlı bir öğrenme ortamında bulunması icap ettiğini vurgular.

Maslow’un psikolojiye en büyük katkısı nedir?

İnsanı yalnızca hastalıklar üstünden değil, sıhhatli gelişim ve potansiyel üstünden ele almasıdır.