Ölüm Meleği – Agatha Christie
Karakterler
Miss Jane Marple:Romanın merkezindeki dedektiftir. Yaşlı, fizyolojik olarak kırılgan görünse de son aşama keskin gözlemci, sabırlı ve sezgiseldir. İnsan doğasını oldukça iyi okur; ufak ayrıntılardan büyük sonuçlar çıkarır. Bu romanda Marple, yalnızca bir suçun failini değil, geçmişte yapılmış bir adaletsizliği de ortaya çıkarmaya kararlıdır. Onu harekete geçiren şey merak değil, etik mesuliyet ve “gecikmiş hakkaniyet” duygusudur.
Jason Rafiel: Varlıklı, huysuz ve açık sözlü bir adamdır (önceki romandan tanınır). Sert üslubunun altında kuvvetli bir hakkaniyet duygusu taşır. Ölmeden ilkin Marple’a gizemli bir vazife bırakır: geçmişteki bir haksızlığı ortaya çıkarmak. Rafiel, direkt sahnede olmasa da tüm vakaları harekete geçiren kişidir, roman süresince “vicdanın sesi” şeklinde işlev görür.
Elizabeth Temple: Eski bir okul müdüresidir. Ciddi, ölçülü, disiplinli ve gözlemci bir karakterdir. Verity Hunt’ı gençliğinden tanıması yardımıyla geçmişe dair tehlikeli sonuç detayları Marple’a aktarır. Aşırı duygusallıktan uzak, mesuliyet sahibi tavrıyla romanın aklıselim figürlerinden biridir.
Verity Hunt: Olayların merkezinde yer edinen, geçmişte ölmüş genç hanımdır. Parlak zeka, bağımsız, zarif ve kuvvetli karakterli olarak tanıtılır. Hayata karşı yürekli duruşu ve kendi seçimlerini yapmak istemesi, çevresindeki bazı kişilerde hayranlık, bazılarında ise sahiplenme ve kıskançlık yaratır. Roman süresince Verity, masumiyet ve özgürlük arzusunun simgesi haline gelir.
Michael Rafiel: Jason Rafiel’in erkek evladıdır. Dışarıdan bakıldığında sorunlu, başı belada biri olarak görülür. Dürtüsel, umursamaz şeklinde görünen fakat aslına bakarsak duygusal olarak kırılgan bir karakterdir. Geçmişteki vakalar yüzünden haksız yere kuşku altında kalmıştır, romanın ana temalarından kabul edilen yanlış suçlamanın insan yaşamını iyi mi gölgelediğini onun üstünden görürüz.
Clotilde Bradbury-Scott: Verity’nin yaşamış olduğu evin kuvvetli figürüdür ve romanın gizli saklı merkez karakteridir. Soğukkanlı, otoriter, kültürlü ve duygularını denetim eden bir yapısı vardır. Yüzeyde ağırbaşlı ve güvenilir görünür, sadece derinde aşırı sahiplenici, takıntılı ve manipülatiftir. Sevgiyi kontrolle karıştıran bu kişilik yapısı, onu suçun gerçek faili hâline getirir.
Anthea Bradbury-Scott: Clotilde’in kız kardeşidir. Sessiz, içine kapanık ve çekingen bir karakterdir. Ablasının baskın kişiliği altında silik kalmıştır. Anthea, vakalara direkt yön veren biri değildir. Daha oldukça Clotilde’in gölgesinde yaşayan, eylemsiz ve bağımlı bir kişiliği temsil eder.
Lavinia Glynne: Bradbury-Scott ailesiyle bağlantılı bir öteki kız kardeştir. Toplumsal, dışa dönük ve birazcık yüzeyseldir. Marple’ı eve çağrı eden şahıs olarak olayların gelişmesinde kapıyı açan roldedir, sadece derin ruhsal çözümlemelerde merkezde değildir.
Nora Broad: Alt sınıftan gelen genç bir hanımdır; geçmişte kaybolmuş ve kimliği vakaları saptırmak için kullanılmıştır. Savunmasız, görünmez kılınmış bir karakterdir. Toplumsal konumunun düşüklüğü, onun ölümünün kolayca gözden çıkarılmasına neden olur. Nora, romanda derslik farkının hakkaniyet üstündeki tesirini sembolize eder.
Mevzusu
Miss Marple’ın, kendisine bırakılan gizemli bir görevle geçmişte işlenmiş bir cinayeti ve bunun üzerini örten büyük bir adaletsizliği ortaya çıkarmasını mevzu alır. Roman, bir suçun yalnızca işlendiği anla değil, ona giden süreç ve sonrasında meydana getirilen manipülasyonlarla da anlam kazandığını gösterir. Merkezde ise gecikmiş hakkaniyet, yanlış suçlama ve takıntılı sevginin yıkıcılığı yer alır.
Ölüm Meleği Özeti
Miss Marple, daha ilkin Karayipler’de tanışıp bir davada beraber hareket etmiş olduğu varlıklı yaşlı adam Jason Rafiel’in ölümünden sonrasında onun avukatlarından gelen beklenmedik bir mektupla sarsılır. Rafiel, “hakkaniyet duygusuna” güvenilmiş olduğu Miss Marple’dan, detay vermeden bir suçu/adaletsizliği ortaya çıkarmasını ister, eğer gerçeği bulursa Marple’a £20.000 miras bırakacaktır. Sadece mektup, suçun ne vakit işlendiğini, nerede bulunduğunu hatta kimin öldüğünü bile söylemez. Rafiel yalnızca bir takım yönlendirme bırakmıştır. Marple’ın, Rafiel’in evvel ayarladığı bir zamanı evler ve bahçeler turuna iştirak etmesi ve yol süresince bazı kişilerle tanışması gerekmektedir.
Marple tura katıldığında, kalabalık grubun içinde ve çevresinde, sanki her insanın ayrı bir ajandası varmış şeklinde ince bir gerilim sezer. Tur esnasında tanıştığı emekli okul müdürü Elizabeth Temple şeklinde kişiler, Marple’ın hangi suçu aradığını anlamasına yardım edecek parçaları bilincinde olmadan önüne koyar. Temple, seneler ilkin tanımış olduğu genç bir karı olan Verity Hunt’tan söz eder.
Verity, anne-babasını kaybettikten sonrasında Bradbury-Scott ailesinin yanında büyümüş, bilhassa kuvvetli, kültürlü ve baskın karakterli Clotilde Bradbury-Scott ile yakın bir çevrede yaşamıştır. Verity’nin hayatına hemen sonra Rafiel’in haylaz olarak malum oğlu Michael Rafiel girer, Verity onunla evlenmek ister ve bu ilişki, çevredekiler için de felakete açık görünür.
Rafiel’in bir sonraki hamlesi, Marple’ı turun en zor günlerinde kalması için bir eve yönlendirmektir. Lavinia Glynne adlı bir karı Marple’ı konağa çağrı eder, burada Lavinia’nın iki kız kardeşiyle tanışır: tertipli ve sakin görünen Anthea ve evin aslolan ağırlığını koyan, soğukkanlı ve otoriter Clotilde.
Marple, bu evde Verity’nin geçmişiyle ilgili anlatıların bir “duygusal düğüm” taşıdığını farklıdır: Verity’nin yaşamı bir tek bir aşk hikâyesi değildir; onun üstünde sahiplenici bir gölge ve bir tür “hak iddiası” dolaşmaktadır. Marple’ın zihninde Rafiel’in bahsetmiş olduğu adaletsizlik giderek şekillenir. Geçmişte Verity’nin başına gelen bir şey vardır ve bunun üstü örtülmüştür.
Araştırma derinleştikçe Marple, olayın tek bir ölümden ibaret olmadığını anlamış olur. Verity seneler ilkin ölmüştür; sadece ölümünün çevresinde büyük bir belirsizlik vardır ve Michael Rafiel’in bu vakayla ilişkilendirilmiş olması mümkündür. Dahası, Christie’nin klasik yanıltma tekniklerinden biri devreye girer: Kimlik/ceset teşhisi meselesi.
Marple, üst sınıfa mensup yitik bir genç hanım ile daha alt sınıftan Nora Broad adlı bir kızın ortadan kaybolmasının değişik şekilde ele alındığını, hatta bir noktada bir cesedin bilerek yanlış teşhis edilmiş olabileceğini sezer. Bu yanlış teşhis, hem soruşturmanın yönünü hem de suçun kime yıkılacağını belirleyecek kadar kritiktir. Birine Verity denip dosya kapatılırken, ötekinin kayboluşu neredeyse önemsizleştirilmiştir.
Marple, Rafiel’in tur süresince tesadüfen karşısına çıkardığı kişilerin aslına bakarsak geçmişe bağlı ipuçları taşıdığını çözdükçe, Bradbury-Scott evindeki ilişkilerin çatısını kurar: Verity’nin çevresinde baskın bir figür vardır; sevgiyle süregelen sahiplenme, zaman içinde takıntıya dönüşmüştür. Sonunda gerçek düğüm açılır. Verity’nin ölümü bir kaza değildir; ek olarak olayın üstü, doğru şahıs yargılansın diye değil, doğru şahıs korunsun ve yanlış şahıs suçlansın diye örtülmüştür.
Marple, bu düzenekte kilit rolün Clotilde Bradbury-Scott’a ilişik bulunduğunu ortaya çıkarır. Clotilde, Verity’yi kaybetmeyi kabullenememiş, Verity’yi öldürmüş, arkasından Nora Broad’u da öldürerek ceset/kimlik karışıklığını kendi lehine kullanmış ve böylece suçu başka yöne saptırmıştır. Bu zincirleme hamle, Michael Rafiel’i de senelerce “suçlu” gölgesinde bırakmıştır. Rafiel’in “adaletsizlik” söylediği şey tam olarak budur.
Finale doğru Marple yalnızca geçmişin suçunu çözmekle kalmaz, bununla beraber bugünde de hedef haline gelir: Gerçeğin açığa çıkması, katilin onu susturma ihtimalini artırır. Christie burada Marple’ı, fizyolojik olarak kuvvetsiz fakat zihnen dayanıklı hâliyle, “Nemesis” (intikam/adaletin tecellisi) fikrine yaklaştırır. Marple, Rafiel’in ölümünden sonrasında bile kurduğu planı adım adım tamamlayarak gerçeği gün yüzüne çıkarır ve adaletin işletilmesini sağlar.
Ölüm Meleği – Kitap Açıklaması
Jane Marple asla beklemediği birinden bir mektup alır. Yolculuklarının birinde tanıştığı Bay Rafiel’den gelen mektup yaşlı bayanı şaşırtır. Kısa bir süre ilkin ölen adam, onun hakkaniyet duygusuna güvendiğinden söz ederek bir katliam vakasının ortaya çıkarılmasını istemektedir. Fakat tüm bu isteklerin haricinde cevaplanmamış sorular vardır: Bir; sözü edilen cinayeti kim işlemiştir? İki; katliam nerede ve ne vakit gerçekleşmiştir? Tüm bu soruları cevaplandıracak olan yaşlı Marple, kalan zamanını ve düşmanını bilemeden hızla yol almak zorundadır…
(Tanıtım Bülteninden)
