Oportünizm Nedir? Oportünist Kimdir?
Cemiyet hayatında sıkça duyduğumuz “oportünizm” kelimesi, aslına bakarsak insan ilişkilerinden siyasete, ekonomiden iş hayatına kadar pek fazlaca alanda karşımıza çıkan mühim bir kavramdır. Kimi vakit zekice fırsatları değerlendirmekle eş tutulurken, kimi vakit da etik değerlerden uzak bencilce davranışları tanımlamak için kullanılır. Peki, oportünizm nedir? Oportünist kimdir? Gelin bu terimi derinlemesine inceleyelim.
Oportünizm Teriminin Kökeni
“Oportünizm” kelimesi, Latince “opportunus” doğrusu “uygun, elverişli” kelimesinden türemiştir. Fransızcada “opportunisme”, ordan da Türkçeye “oportünizm” olarak geçmiştir.
İlk olarak 19. yüzyılda politika literatüründe kullanılmaya başlanmıştır. Bilhassa siyasetçiler için “fırsatları kendi lehine çevirmek amacıyla ilke ve değerlerden taviz vermek” anlamına gelir.
Oportünizm Nedir?
En rahat tanımıyla oportünizm, kişinin kendi çıkarlarını en üst düzeye çıkarmak için fırsatları kollaması ve gerektiğinde etik değerlerden ödün vermesidir.
- Felsefi açıdan: Değerlerden bağımsız bir halde “anlık faydayı” ön plana çıkarır.
- Siyasal açıdan: Güç dengelerine bakılırsa taraf değişiklik yapmak, ilkesiz hareket etmek anlamına gelir.
- Günlük yaşamda: İnsanların kriz anlarında yada fırsat anlarında yalnızca kendi çıkarlarını düşünerek hareket etmesi olarak görülür.
Oportünist Kimdir?
Oportünist, her durumu kendi lehine çevirmeye çalışan, fırsatçı kişidir. Oportünist; kişisel menfaatlerini her şeyin üstünde meblağ, değerlere bakılırsa değil kişisel çıkarlarına bakılırsa hareket eder.
- Çıkarlarını başkalarının önüne koyar.
- İlke ve değerlerden kolayca vazgeçebilir.
- İkna ve manipülasyon becerisi yüksektir.
- Kriz anlarında bile fırsat görür.
Mesela, bir iş yerinde ekip emek vermesi yaparken yalnız kendinin öne çıkmasını sağlayacak hareketlerde bulunan şahıs, oportünisttir.
Oportünizmin Çeşitleri
Oportünizm değişik alanlarda değişik şekillerde karşımıza çıkar:
- Siyasal oportünizm – Güce bakılırsa taraf değişiklik yapma.
- Ekonomik oportünizm – Kriz anlarını kazanç için kullanma.
- Toplumsal oportünizm – İnsan ilişkilerinde çıkar odaklı yaklaşım.
- İlişkilerde oportünizm – Sevgi yada dostluğu yalnızca yarar sağlamak için kullanma.
Oportünist İnsanların Özellikleri
- Kendi çıkarlarını her şeyin üstünde meblağ.
- İkili ilişkilerde samimiyetten fazlaca faydaya ehemmiyet verir.
- Empati eksikliği vardır.
- Süratli karar değiştirir, sık sık taraf değiştirir.
Oportünizm ile Pragmatizm Arasındaki Fark
Bir çok vakit oportünizm ile pragmatizm karıştırılır.
- Pragmatizm: Netice odaklı, fakat etik çerçevede faydayı arar.
- Oportünizm: Faydacılığı öne çıkarırken bir çok vakit etik değerlerden taviz verir.
Oportünizmin Toplumsal Tesirleri
Oportünizm bireysel bir davranış şeklinde görünse de, aslına bakarsak toplumun tüm yapısını etkisinde bırakır.
- Itimat kaybı: Oportünist bireylerin çoğalması, insanoğlu arasındaki itimat bağını zedeler.
- Kurumlara zarar: Siyasal ve ekonomik alanda oportünist davranışlar, uzun solukta kurumların itibarını sarsar.
- İlişkilerde problemler: Aile, dostluk ya da iş ilişkilerinde itimat eksikliğine neden olur.
Toplumda oportünizm arttıkça, ortak değerler zayıflar ve bireycilik ön plana çıkar.
Oportünizmin Avantajları ve Dezavantajları
Her kavramda olduğu şeklinde oportünizmin de hem avantajları hem dezavantajları vardır.
Avantajları:
- Kişinin fırsatları daha acele görmesini sağlar.
- Rekabet ortamında süratli yükselme imkanı verir.
- Kriz anlarında çözüm yaratma kapasitesi sunar.
Dezavantajları:
- Etik değerlerden uzaklaşmaya niçin olur.
- İnsan ilişkilerini zayıflatır.
- Uzun solukta itimat yitirilmesine neden olur.
Kısacası, kısa vadede avantajlı şeklinde görünse de uzun solukta ciddi sorunlara neden olur.
Temel Etik Değerler
- Dürüstlük: Gerçeği saklamamak, yalan söylememek ve güvenilir olmak.
- Adalet: Her insana hakkını vermek, ayrımcılık yapmamak.
- Saygı: İnsanların onuruna, haklarına ve farklılıklarına kıymet vermek.
- Mesuliyet: Hem kendi davranışlarının hem de topluma etkilerinin bilincinde olmak.
- Eşitlik: İnsanlara fırsat ve haklarda eşit hareket etmek.
- Empati: Başkalarının duygularını ve bakış açılarını anlamaya çalışmak.
Etik Değerlerin Önemi
- Toplumda itimat ve huzurun sağlanmasına destek sunar.
- İş hayatında adil ve sürdürülebilir ilişkiler kurulmasını sağlar.
- Eğitim, sıhhat, hukuk şeklinde alanlarda mesleklerin temelini oluşturur.
- Kültürlerarası sulh ve hoşgörünün gelişmesine katkı sunar.
Oportünistlerle Iyi mi Başa Çıkılır?
Oportünist kişilerle kontakt oluşturmak zor olabilir. Sadece bazı yöntemlerle bu durum yönetilebilir:
- Kişisel sınırlar koymak – Oportünist kişilerin sizi kullanmasına izin vermemek için net sınırlar belirleyin.
- İletişimi stratejik yürütmek – Duygusal değil, mantıksal yaklaşın.
- Ortak yarar aramak – Tamamen dışlamak yerine, kazan-kazan ilişkisi kurmaya çalışın.
- Dikkatli gözlem – Davranışlarını takip ederek onların sizi manipüle etmesini önleyin.
Tarihte Oportünist Kişiler ve Örnekler
Tarih süresince pek fazlaca önder ve iş insanı, oportünist davranışlarıyla anılmıştır.
- Siyasette: İktidara yakın olmak için devamlı taraf değiştiren politikacılar oportünizme örnektir.
- İş dünyasında: Kriz dönemlerinde rakiplerinin zayıflığından faydalanarak yükselen iş insanları bu kategoriye girer.
Bu örnekler, oportünizmin yalnız bireysel değil, tarihsel bir gerçeklik bulunduğunu da gösterir.
Oportünizm Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?
Oportünizm en fazlaca şu durumlarda gözlemlenir:
- Kriz anlarında: İnsanlar kendi çıkarlarını korumak için etik dışı yollara başvurabilir.
- Rekabet ortamında: Rakipleri saf dışı bırakmak için fırsatlar değerlendirilir.
- Güç dengelerinin değişmiş olduğu dönemlerde: Yeni düzene uyum sağlamak için taraf değişiklik yapmak sıkça görülür.
Oportünizmin Günlük Yaşamdaki Görünümleri
Oportünizm yalnız büyük vakalarda değil, günlük hayatta da sıkça karşımıza çıkar.
- İş hayatında: Başarıyı ekibin değil, yalnız kendisinin eseri şeklinde gösteren kişiler.
- Dost çevresinde: Yalnız çıkarı olduğunda arayan dostlar.
- Aile ilişkilerinde: Maddi ya da tinsel yarar sağlamak için yakınlık gösteren bireyler.
Oportünizm Hakkında Yanlış Bilinenler
- Her fırsatçı oportünist değildir: Fırsatları değerlendirmek tek başına oportünizm sayılmaz, etik boyut önemlidir.
- Pragmatizm ile aynı değildir: Pragmatizm faydayı ararken etik çizgiyi gözetir.
- Oportünizm kültürden kültüre değişik algılanır: Bazı toplumlarda daha hoşgörülü, bazılarında ise negatif değerlendirilir.
Oportünizmden Kaçınmanın Yolları
Oportünist olmamak için bireylerin bazı davranış biçimlerini benimsemesi gerekir:
- Etik değerlere bağlılık – Doğru ve adil olanı gözetmek.
- Uzun vadeli görüş açısı – Kısa vadeli kazanç yerine kalıcı faydayı hedeflemek.
- Saydam kontakt – Itimat inşa eden açık ilişkiler oluşturmak.
- Empati geliştirmek – Başkalarının çıkarlarını da gözetmek.
Oportünizm Üstüne Meşhur Düşünürlerin Görüşleri
- Makyavel, siyasette gücü korumanın kimi zaman etik dışı davranışları gerektirdiğini savunmuştur.
- Nietzsche, kişinin çıkarlarını ön plana koymasının naturel bulunduğunu belirtmiştir.
- Çağdaş psikologlar, oportünizmi kişilik özellikleriyle ilişkilendirmiştir.
Bu görüşler, oportünizmin hem felsefi hem ruhsal açıdan tartışmalı bir kavram bulunduğunu gösterir.
Netice: Oportünizmden Öğrenilecek Dersler
Oportünizm, fırsatları değerlendirmenin ötesinde, etik değerlerden ödün verme riskini içinde barındırır. Her kişi, kısa vadeli çıkarlarla uzun vadeli itimat arasındaki dengeyi oluşturmak zorundadır. Toplumsal çıkarların korunabilmesi için etik değerler, bireysel kazançların önünde tutulmalıdır.
Unutulmamalıdır ki, itimat bir kez kaybedildiğinde geri kazanmak fazlaca zor olsa gerek. Bu yüzden, bireysel ve toplumsal ilişkilerde oportünizme karşı farkındalık geliştirmek büyük ehemmiyet taşır.
