Palto Özeti, Konusu ve Karakterleri

Palto – Nikolay Gogol

Tür:	Roman
Yazar:	Nikolay Gogol
Yayınlanma Zamanı:	1842
Yayınevi:	Can Yayınları
ISBN:	9789750743771

Karakterler

Akakiy Akakiyeviç Başmaçkin: Romanın merkezindeki ufak insan tipidir. Düşük rütbeli bir devlet memuru olarak tüm yaşamını evrak temize çekmeye indirgemiştir. Son aşama içine kapanık, çekingen ve pasiftir. Kendini savunamaz, hak talep edemez. Hırsı, kariyer beklentisi ya da toplumsal iddiası yoktur. Buna rağmen işine karşı garip bir bağlılığı ve sadeliği vardır. Kopyalama işini neredeyse güzel duyu bir hazla yapar. Alay edilmesine ve aşağılanmasına sükunet içinde katlanır. Yeni palto süreci, onun bastırılmış kıymet görme ihtiyacını açığa çıkarır. Bu da onun aslına bakarsak ne kadar kırılgan ve korunmasız bir ruh yaşamına haiz bulunduğunu gösterir.

Petroviç (Terzi): Tek kollu, içkiye düşkün fakat mesleki gururu olan bir zanaatkardır. Sert, pazarlıkçı ve ara sıra huysuz görünse de işine ciddiyetle yaklaşır. Eski paltoyu kurtarmaya çalışmaz. Gerçekçi ve net davranarak yeni paltoyu tek çözüm olarak sunar. Petroviç, Gogol’ün dünyasında alt sınıfın pragmatik temsilidir ve duygusal değil, somut gerçeklerle hareket eder. Bununla beraber Akakiy’nin hayatındaki kırılmayı başlatan figürdür.

Mühim Şahıs (Yüksek Rütbeli Siyasetçi): Romanın adı verilmemiş, unvanıyla mevcud karakteridir. Kişiliği makamıyla tanımlanır ve kişi olarak derinliği yoktur. Otoriter, kibirli ve hiyerarşiye saplantılıdır. İnsanların sorunlarını değil, protokol kurallarını önemser. Akakiy’yi azarlaması, sistemin ufak insan üstündeki ezici enerjisini temsil eder. Gogol, bu karakter vesilesiyle bürokrasinin insani duyarlılıktan iyi mi koptuğunu gösterir.

Dairedeki Memurlar (Yan Karakterler): Toplu bir karakter işlevi görürler. Alaycı, duyarsız ve sürü psikolojisiyle hareket eden insanlardır. Akakiy’ye takılır, onu aşağılarlar, sadece yeni paltoyla beraber geçici bir saygı gösterirler. Bu tutumlarıyla toplumun yüzeysel ve çıkarcı doğasını temsil ederler.

Hayalet Akakiy: Romanın fantastik bölümünde ortaya çıkan bu figür, yaşarken eylemsiz ve silik olan Akakiy’nin bastırılmış öfkesinin ve hakkaniyet arayışının sembolüdür. Sessizliği yerini ürkütücü bir kararlılığa bırakır. Hayalet, sistemin hayattayken görmezden geldiği bir insanoğlunun ölümden sonrasında bile olsa hesap sormasının alegorisidir.

Mevzusu

Çağıl bürokratik seviye içinde değersizleştirilen ufak insanoğlunun görünmezliği ve bu sistemin bireyi iyi mi yavaşça yok etmiş olduğu anlatılmaktadır. Gogol, basit bir memurun kolay bir ihtiyacının bile kurumlar tarafınca karşılanmamasını anlatarak, toplumsal hiyerarşinin insan onurunu iyi mi ezdiğini gösterir. Palto, bu bağlamda yalnızca bir elbise değil, saygınlık, kimlik ve var olma hakkının sembolüdür.

Palto Özeti

Palto, Petersburg’un soğuk, bürokratik ve insanı silikleştiren atmosferinde geçen, “ufak insan”ın sistem karşısındaki görünmezliğini adım adım izleyen bir anlatıdır. Roman, devlet dairesinde en alt rütbede çalışan Akakiy Akakiyeviç Başmaçkin’in doğumundan itibaren tanıtılmasıyla açılır ve isminin bile rastlantısal ve ruhsuz halde verilmiş olması, onun dünyadaki konumunun daha en baştan önemsizleştirildiğini gösterir. Akakiy tüm yaşamını evrak temize çekmeye adamıştır. Bu işi neredeyse güzel duyu bir hazla yapar, başka bir göreve verilmek istendiğinde ise huzursuz olur. Dairedeki öteki memurlar onu küçümser, alay eder ve dışlar. Bu aşamada Akakiy ise buna karşılık vermeden, sükunet içinde var olmaya devam eder. Hayatında işinden ve daracık odasında sürdürdüğü tekdüze yaşamdan başka bir anlam yoktur.

Petersburg kışının sertliği arttıkça Akakiy’nin eski paltosu giderek daha yetersiz hale gelir. Palto artık soğuktan korumaz, rüzgarı geçirir ve alay mevzusu olur. Akakiy sonunda terzi Petroviç’e gider, sadece Petroviç paltosunun artık yamayla kurtarılamayacağını, kesinlikle yenisinin dikilmesi icap ettiğini söyler. Bu karar Akakiy’yi derinden sarsar, bu sebeple maaşı bu şekilde bir harcama için kafi değildir. Buna karşın Akakiy yeni palto fikrini zihnine yerleştirir ve hayatında ilk kez somut bir amaç edinir. Aylar süresince kendini büyük bir disipline sokar. Yemeğini kısar, akşamları mum yakmaz, gündelik ufak zevklerinden tamamen vazgeçer. Bu süreçte palto, Akakiy için yalnızca bir elbise değil, hayatta ilk kez “bir şeye haiz olma” ve kim bilir saygı görme umudu haline gelir.

Biriktirdiği parayla Petroviç’e paltoyu diktiren Akakiy, paltosunu teslim almış olduğu gün derin bir mutluluk yaşar. Yeni paltoyla beraber yürüyüşü, duruşu ve kendine bakışı değişmiş olur. İş yerinde öteki memurlar onu fark etmeye adım atar, hatta paltonun şerefine ufak bir kutlama düzenlenir. Akakiy bu davete katılarak hayatında ilk kez toplumsal bir ortama girer ve kısa bir süreliğine de olsa kendini “insan yerine konmuş” hisseder. Sadece bu mutluluk son aşama kırılgandır. Davetten dönerken karanlık bir sokakta saldırıya uğrar ve yeni paltosu zorla elinden alınır. Akakiy için bu vaka yalnızca bir hırsızlık değil, tüm emeklerinin, umutlarının ve kazandığını sandığı saygınlığın aniden yok olmasıdır.

Paltoyu geri almak için ilkin polise başvuran Akakiy, ilgisizlik ve kayıtsızlıkla karşılaşır ve tüm resmi işlemler sonuçsuz kalır. Umarsızlık içinde, çevresindekilerin yönlendirmesiyle nüfuzlu bir devlet adamı olan “mühim şahıs”ye gider. Sadece bu görüşme Akakiy için son darbe olur. Bundan dolayı mühim şahıs, Akakiy’nin derdini dinlemek yerine onun direkt kendisine gelmesini bir saygısızlık olarak görür, hiyerarşiyi hatırlatarak sert bir halde azarlar ve aşağılar. Akakiy bu sahneden derin bir utanç ve korku içinde ayrılır. Yaşamış olduğu hayal kırıklığı, soğuk hava ve paltosuzluk birleşince ağır bir hastalığa yakalanır.

Kısa süre içinde yatağa düşen Akakiy, sayıklamalarında hem paltoyu hem de kendisini azarlayan mühim kişiyi anarak ruhsal çöküşünü ortaya koyar ve sükunet içinde hayata veda eder. Ölümünden sonrasında Petersburg’da esrarengiz söylentiler dolaşmaya adım atar. Geceleri ortaya çıkan bir hayalet, insanların paltolarını zorla almaktadır. Bu hayalet en sonunda Akakiy’yi aşağılayan mühim kişinin karşısına çıkar ve onun paltosunu da alır. Bu vakadan sonrasında hayaletin ortadan kaybolduğu söylenir. Roman, Akakiy’nin yaşarken elde edemediği adaletin sadece ölümden sonrasında, fantastik ve ürpertici bir halde sağlanabildiğini ima ederek sonlanır.

Palto – Kitap Açıklaması

Rus gerçekçiliğinin öncüsü Gogol, monarşinin yargı sürdüğü çarlık döneminde değindiği öykü derlemesi Petersburg Öyküleri içinde yer edinen Palto’yla edebiyata “ufak adam”ı dahil etti. Basit bir kalem memuru olan Akakiy Akakiyeviç’i sırtında yeni paltosuyla sokaklara salınca, karakterin yaşamın gerçeğinden meydana gelen ıstırabı feodalizmin merkezindeki bürokratik aygıtı öylesine korkuttu ki Gogol Rus insanını aşağılamakla, halkına ihanetle suçlandı.

Gogol’ün hiciv dolu yaklaşımıyla, görmezden gelinen, horlanan sessiz yığının içinden basit bir insanoğlunun umutsuz mücadelesini anlattığı öykü, Dostoyevski’den Tolstoy’a, Turgenyev’den Çehov’a tüm bir Rus edebiyatını şekillendirdi.

“Yaratıcı bir okur verin bana. Palto onun için.”

-Vladimir Nabokov – 

(Tanıtım Bülteninden)