Saygın Ersin – Türk Dili ve Edebiyatı

Edebiyat, kimi zaman bir tek bir hikâye anlatmak değildir; okuyucuyu geçmişin dar sokaklarında, baharat kokulu saray mutfaklarında yada kadim efsanelerin tam ortasında yürütmektir. Türk edebiyatında bunu başaran, zamanı kurguyu fantastik unsurlar ve benzersiz duyusal tasvirlerle harmanlayan en emsalsiz kalemlerden biri Elit Ersin’dir.

Bilhassa fantastik edebiyatı Batı şablonlarından (elfler, cüceler, cadılar, şövalyeler) kurtarıp Doğu’nun tasavvufi, mitolojik ve zamanı zenginliğiyle tekrardan inşa etmesi, onu kendi kuşağının en dikkat çekici yazarlarından biri yapmıştır. Peki, eserleri birçok dile çevrilen ve okurlarına bir tek bir kurgu değil, adeta bir “lezzet” ve “tarih” şöleni sunan Elit Ersin kimdir?

Yaşamı: Manisa’dan ODTÜ’ye, Sosyolojiden Edebiyata

Elit Ersin, 5 Şubat 1975 tarihinde Manisa’da, öğretmen bir anne ve babanın evladı olarak dünyaya geldi. Ailesinin eğitimci olmasının da etkisiyle, kitapların ve hikâyelerin tamamlanmamış olmadığı bir evde büyüdü. Bu erken dönem okuma alışkanlığı, ileride kuracağı varlıklı dünyaların ilk temel taşlarını oluşturdu.

Ersin’in hayatındaki en mühim kırılma noktalarından biri şüphesiz üniversite eğitimidir. Ortaöğreniminin peşinden Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Sosyoloji Kısmı lisans eğitimini on bir yılda tamamladı.

Burada ufak bir ayraç açmak gerekir: Bir yazarın sosyoloji eğitimi alması, kurgusal evrenler yaratırken ona çok önemli bir avantaj sağlar. Ersin’in kitaplarındaki cemiyet yapıları, güç dengeleri, saray entrikaları ve halkın inanç sistemleri asla havada kalmaz; sosyolojik bir gerçekliğe oturur. ODTÜ’deki yıllarının peşinden kısa bir süre gazetecilik icra eden yazar, içindeki anlatıcının sesine daha çok karşı koyamayarak tamamen yazı hayatına yöneldi. Elit Ersin günümüzde yaşamını İzmir’de sürdürmekte ve edebiyat çalışmalarına buradan devam etmektedir.

Yazınsal Kişiliği: Doğunun Söylencelerini Evrenselleştiren Kalem

Elit Ersin’i çağdaşlarından ayıran en belirgin özelliği, yazınsal kimliğini “Doğu’nun anlatı geleneği” ile “Batı’nın çağıl roman matematiği” içinde ustaca konumlandırmasıdır.

• Mitleri Tekrardan Yaratmak: Yazar, masal ve efsane geleneğimizi kuru bir nostaljiyle değil, yaşayan, nefes alan ve tehlikeli birer gerçeklik olarak sunar. Lokman Doktor efsanesini alır ve onu epik bir mücadelenin merkezine yerleştirir.
• Duyusal Edebiyat: Edebiyatta görsel ve işitsel tasvirler yaygındır sadece tat ve koku duyularına hitap etmek büyük bir ustalık ister. Ersin, kelimelerle yiyecek pişirebilen, okurun burnuna tarçın, karanfil ve taze ekmek kokusu getirebilen ender yazarlardandır.
• Dil İşçiliği: Metinlerinde Osmanlıca kelimeleri, arkaik (eski) tabirleri ve çağıl Türkçeyi bir arada, son aşama naturel bir akışla kullanır. Okur, bilmediği bir kelimeyle karşılaşsa bile cümlenin ritminden o kelimenin ruhunu anlamış olur.

Elit Ersin’in yazınsal felsefesinde tarih, bir tek olayların yaşanıp bittiği bir fon değil, karakterlerin kaderini şekillendiren canlı bir organizmadır.

Yerli malzemeyi fantastik kurguya dönüştürme becerisi

Elit Ersin’in yazınsal benliğinin merkezinde, yerli kültürel hafızayı modern kurguya taşıma isteği vardır. Yedi Kartal Efsanesi’ni Türk edebiyatında kent fantazyasının öncü ve azca sayıdaki örneklerinden biridir. Ersin’in yapmış olduğu şey, Batılı fantastik kalıpları olduğu benzer biçimde öykünmek etmek değildir. O, Lokman Doktor, kadim söylenceler, kent efsaneleri ve toplumsal bellek benzer biçimde mahalli unsurları çağıl bir kurgu sistemi içinde tekrardan işler.

Burada vurgulanması ihtiyaç duyulan nokta şudur: Elit Ersin’in fantastik anlayışı, bir tek “muhteşem” olana yaslanmaz. Onun dünyasında fantastik olan, gündelik olanın içine sızar. Bu yüzden eserleri, okuru uzak ve kapalı bir evrene değil; tanıdık fakat tekinsizleşmiş bir dünyaya taşır. Bilhassa Yedi Kartal Efsanesi’ndeki İstanbul vurgusu ve kadim teşkilat fikri, bu yaklaşımın belirgin örnekleridir.

Romanın dışına taşan üretim alanları

Elit Ersin yalnızca roman yazarı değildir. Gökkanat adlı çizgi romanın senaryo yazarlığını üstlenmiş, TRT’de piyasaya sürülen Ayrılık dizisinin hikâye yazarları ekibinde yer almış, Noksan Sayfalar filminin senaryo ekibinde yer almıştır. Görsel anlatıya açıklık, sahne kurma becerisi ve ritim duygusu, romanlarında da hissedilir. Bilhassa aksiyon ve geçiş sahnelerindeki akıcılık bu arka planla beraber okunabilir.

Dil, ifade ve kurgu anlayışı

Ersin, eserlerinde mütevazı bir dil kullanır ve üçüncü tekil kişi anlatımı tercih eder. Bilhassa siyasi-politik örgütlenmeler ve entrika gerektiren süreçlerde daha başarı göstermiş kurgular kurduğu söylenebilir.

Elit Ersin’in metinlerinde karakter kadar yapı da önemlidir; vakalar bir tek art arda dizilmez, bir seviye duygusu içinde örülür. Bu ifade tavrı, okura iki şey sağlar. İlki, akıcılık. İkincisi, itimat. Yazar, okuru gereksiz dil gösterilerine boğmadan hikâyenin içine çeker. Fakat bu yalınlık yüzeysellik değildir. Bilhassa katmanlı evren kurduğu metinlerde, dil geride durur; kurgu öne çıkar. Bu da Elit Ersin’i “üslup gösterisi” icra eden değil, “anlatı mimarisi” kuran yazarlardan biri haline getirir.

Araştırma disiplini ve tarih duygusu

Elit Ersin’in yazınsal benliğinin bir başka kuvvetli yanı araştırma ciddiyetidir. Pir-i Lezzet üstüne yapmış olduğu açıklamalarda, bu roman için ciddi bir araştırma ihtiyacı duyduğunu ve kapsamlı okuma listeleriyle çalıştığını söyler. Pir-i Lezzet; Osmanlı sarayı, yiyecek kültürü, baharat, tıp, yıldızlar ve duygular arasındaki ilişkiyi merkezine almıştır.

Bu yüzden Ersin’in tarihî romanı, kuru bir dönem dekoruna yaslanmaz. Tarih onda bir tek arka plan değildir; anlatıyı taşıyan etken bir dokudur. Pir-i Lezzet’in internasyonal görünürlüğü de birazcık buradan gelir. Tanıtım ve satış sayfalarında tercüme sayısı değişik rakamlarla verilse de, romanın minimum 14 dile çevrildiği ve İngilizceye The Pasha of Cuisine adıyla taşındığı açıkça görülür. Bu da Elit Ersin’in mahalli malzemeden evrensel ilgi üretebildiğini gösterir.

Başlıca Eserleri ve Kurgusal Evrenleri

Yazarın bibliyografyasına baktığımızda, nicelikten oldukca niteliğe odaklanan, her biri üstüne senelerce çalışılmış demlenmiş eserler görürüz.

1- Türk Fantastiğinin Kült Serisi: Yedi Kartal Efsanesi

Türkiye’de fantastik edebiyat denilince akla gelen ilk yerli serilerden biri Yedi Kartal Efsanesi‘dir. Seri; Zülfikar’ın Hükmü, Erbain Fırtınası ve seneler sonrasında gelen Ateş ve Karşılık kitaplarından oluşur.

Hikâyenin merkezinde bilgelerin bilgesi Lokman Doktor ve onun yetiştirdiği, ölümsüzlüğün sırrını verdiği yedi talebesi (Yedi Kartal) yer alır. Bu kartalların her biri tabiat ananın ve insanoğlunun değişik bir unsuruna (ateş, su, toprak, zihin, gövde vb.) hükmeder. Yüzyıllar süresince iyiliği korumak için kötülükle savaşan bu kadim ocağın hikâyesi, günümüz İstanbul’una kadar uzanan nefes kesici bir maceraya dönüşür.

Yedi Kartal Efsanesi, salt bir aksiyon romanı değildir. İçerisinde tasavvufi felsefe, simya bilimsel ve insan doğasının karanlık yönlerine dair derin tahliller barındırır. Ersin, bu serisiyle “Bizlerden bir fantastik evren yaratılabilir mi?” sorusuna verilebilecek en görkemli cevabı vermiştir.

2- Sınırları Aşan Bir Başyapıt: Pir-i Lezzet

2016 senesinde piyasaya sürülen Pir-i Lezzet, Elit Ersin adını internasyonal arenaya taşıyan şaheseridir. Günümüzde yirmiden fazla dile çevrilen bu roman, yazınsal çevrelerce “gastronomik zamanı kurgu” türünün en başarı göstermiş örneklerinden biri kabul edilir.

Roman, Topkapı Sarayı’nın devasa mutfaklarında başlayıp İskenderiye’ye kadar uzanan bir intikam ve aşk serüvenidir. Kitabın başkarakteri olan aşçıbaşı, baharatların yıldızlarla, yemeklerin insan psikolojisiyle olan gizemli bağlantısını bilen, duyguları yemekleriyle yönlendirebilen bir “Pir-i Lezzet”tir.

• Sarımsak ilaç mıdır, bela mı?
• Bir yudum şerbet, geçmişin acılarını unutturabilir mi?

Ersin, roman süresince bu soruları sorarken okuru adeta büyüler. Kitabın en çarpıcı yanı, yemeği bir tek bir beslenme aracı olarak değil; siyasetin, entrikanın, aşkın ve iyileşmenin bir silahı olarak kurgulamasıdır. Bilimsel nitelikli açıdan incelendiğinde roman; Osmanlı saray hiyerarşisini, lonca teşkilatını ve devrin kültürel yapısını kusursuz bir titizlikle yansıtır.

3- Alternatif Tarih: Derin İmparatorluk

Orkun Uçar ile ortak kaleme aldıkları Derin İmparatorluk, Elit Ersin’in politik kurgu ve alternatif tarih türündeki yetkinliğini gösterir. Tarihsel kırılma noktalarının değişik yaşanması durumunda dünyanın iyi mi bir yer olacağı ihtimali üstüne kurulu bu roman, yazarın sosyolojik altyapısını en net görebildiğimiz eserlerindendir.

4- Polisiye Öykü: Emekli Polisler Lokali

Emekli Polisler Lokali, 2007 tarihindeki bir kitap olarak on iki emekli polisin çevresinde kurulan polisiye hikâyelerden oluşur. Tanıtım metni, eserin polisiye öykü türüne “yeni bir ses” getirdiğini, yalın ve sürükleyici üslubuyla dikkat çektiğini söyler. Bu kitap, Ersin’in kısa formda gerilim kurabildiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Niçin Elit Ersin Okunmalı? (Okur ve Eleştirmen Bakış açısından)

Bir yazarın kalıcılığını elde eden şey, okuyucusunda bıraktığı izdir. Elit Ersin’i edebiyat dünyasında hususi ve güvenilir kılan başlıca nitelikleri şu şekilde özetleyebiliriz:

• Özgünlük (Yerellikten Evrenselliğe): Kendi coğrafyasının efsanelerini evrensel bir hikâye anlatıcılığıyla sunar.
• İnandırıcı Dünya İnşası: Yazdığı en fantastik unsur bile okura mantıklı ve ihtimaller içinde gelir. Şundan dolayı yazar, sihrin yada efsanenin kurallarını sosyolojik temellere oturtur.
• Derin Karakter Gelişimi: İyilerin tamamen iyi, kötülerin saf fena olduğu yüzeysel karakterler yerine, travmaları, arzuları ve çelişkileri olan gerçekçi insanoğlu yazar.
• Titiz Ön Emek verme: Bilhassa zamanı kurgularında (mesela Pir-i Lezzet), devrin mutfak kültürüne, mimarisine ve günlük yaşam pratiğine dair aylarca devam eden bilimsel nitelikli düzeyde araştırmalar yapar. Bu da metnin E-E-A-T (Uzmanlık ve Güvenilirlik) ilkelerini tam anlamıyla karşılamasını sağlar.

Netice

Elit Ersin, popüler edebiyat ile nitelikli yazınsal yaratı arasındaki o ince çizgide kusursuzca yürüyen bir yazardır. O, kelimeleri birer baharat benzer biçimde kullanarak okurunun zihninde unutulmaz tatlar bırakır. İster Lokman Doktor’in ölümsüz çıraklarıyla asırları aşan bir harbe katılın, ister Topkapı Sarayı’nın mutfağında pişen zehirli bir yemeğin sırrını çözmeye çalışın; Elit Ersin okumak, her defasında kendi kültürünüzün derinliklerine meydana getirilen esrarengiz bir yolculuktur.

Türk edebiyatının bu usta kalemi, yayımlayacağı yeni eserlerle daha uzun seneler okurlarına esin vermeye ve tarihin tozlu raflarındaki hikâyeleri diriltmeye devam edecektir.

Sık Sorulan Sorular

1. Elit Ersin en oldukca hangi türde kitaplar yazmaktadır? Elit Ersin, ağırlıklı olarak zamanı kurgu, fantastik edebiyat ve Doğu mitolojisi üstüne eserler üretmektedir. Bilhassa Osmanlı periyodu ve Anadolu efsanelerini fantastik unsurlarla harmanladığı “zamanı fantastik” ve “gastronomik kurgu” alanlarında uzmandır.
2. Pir-i Lezzet kitabı tamamen kurgu mudur, yoksa gerçek bir zamanı vakaya mı dayanır? Kitabın ana karakteri ve vaka örgüsü kurgusaldır. Sadece romanın geçmiş olduğu mekânlar (Topkapı Sarayı mutfakları, İskenderiye vb.), Osmanlı’daki aşçılık loncaları, baharatların o dönemki kullanımı ve saray kuralları tamamen gerçek zamanı belgelere ve derin bir araştırmaya dayanmaktadır.
3. Yedi Kartal Efsanesi serisinin doğru okuma sırası nedir? Serinin kronolojik okuma sırası şu şekildedir: İlk olarak Zülfikar’ın Hükmü, peşinden ikinci kitap olan Erbain Fırtınası ve seriyi tamamlayan son kitap olan Ateş ve Karşılık okunmalıdır.
4. Elit Ersin’in kitapları hangi yaş grubu için uygundur? Eserlerindeki kelime dağarcığının zenginliği, felsefi ve sosyolojik alt metinleri sebebiyle kitapları ağırlıklı olarak erişkin okurlara ve lise/üniversite düzeyindeki genç yetişkinlere (16+ yaş) hitap etmektedir.
5. Yazarın sosyoloji mezunu olması eserlerini iyi mi etkilemiştir? Sosyoloji eğitimi, yazarın fantastik evrenler yaratırken cemiyet dinamiklerini son aşama gerçekçi kurgulamasını elde etmiştir. Yalnız büyü yada efsaneleşmiş anlatmakla kalmaz; halkın bu efsanelere tepkisini, güç hiyerarşisini ve kurumların birbiriyle çatışmasını bilimsel bir mantık çerçevesinde kurgular.