Türkiye’de Doçentlik ve Profesörlük – Türk Dili ve Edebiyatı

Türkiye’de doçentlik ve profesörlük ünvanları iyi mi alınır? Bilimsel niteliği olan yükselme süreçleri, müracaat şartları ve son yıllarda gündeme gelen sahtecilik sorunları hakkında detaylı bir rehber.

2025 itibarıyla “Doçent” ve “Profesör” Sayıları

Ne anlama geliyor?

• YÖK’ün yılda bir kez açıklamış olduğu istatistiklerde, profesör sayısı son yılda %7,2, doçent sayısı %6,5 civarında artmış görünüyor.
• 2002’de 9400 civarında olan profesör ekibi (TBMM ve Cumhurbaşkanlığı açıklamalarından geri çekilen uzun vadeli seriler) 23 yılda ortalama dört kata çıktı – üniversite sayısındaki süratli artışla paralel.
• 2024-2025 bilimsel niteliği olan yılına (şu demek oluyor ki 2025 takvim yılına) ilişkin detaylı tablo YÖK tarafınca hemen hemen yayımlanmadı; çoğu zaman nisan-mayıs aylarında açıklanıyor. Ulusal Eğitim ve YÖK strateji belgelerinde toplam öğretim elemanı sayısının “185 bine yaklaştığından” söz ediliyor, bu da profesör sayısının ~37-38 bin, doçent sayısının ~24-25 bin bandına oturduğunu gösteren kayıt-dışı beyanlarla örtüşüyor. Sadece kati rakamlar duyurulmadan “resmî” kabul edilmiyor. YÖK

Niçin fark oluşuyor?

1. Raporda kullanılan kesit: YÖK her yıl “öğretim yılı” bazlı (1 Ekim-30 Eylül) veri derliyor; duyuru zamanı ile görünürdeki “2025” zamanı içinde birkaç ay gecikme oluşuyor.
2. Kadro ilanı yığılması: Bilhassa 2023 sonundan itibaren yeni ilanlar artış eğiliminde; fakat atamalar YÖKSİS’e işlendikçe sayı yükseliyor.
3. Emeklilik ve geçişler: 67 yaş sınırı, kamu-vakıf geçişleri ve yurtdışı atamalar yıl içi dalgalanma yaratıyor.

Özet

• 2025 itibarıyla elinizde kullanabileceğiniz en sağlam resmî veri seti (2023-2024 öğretim yılı) Türkiye’de 36 740 profesör ve 23 933 doçent bulunduğunu gösteriyor.
• YÖK, 2024-2025 verisini yayımladığında bu rakamların ~37-38 bin profesör ve ~24-25 bin doçent düzeyine yükselmesi planlanıyor. Yeni tablolar çıktığında dilediğinizde güncel sayıları paylaşabilirim.

Türkiye’de Öğretim Elemanı Sayısı

Türkiye’de yükseköğretimde vazife icra eden öğretim elemanı (bilimsel niteliği olan personel) sayısı son verilere gore:

• 2023–2024 bilimsel niteliği olan yılı itibarıyla devlet, vakıf ve vakıf meslek yüksekokulları toplamında ortalama 183610 bilimsel niteliği olan personel bulunmaktadır.

Bu kapsam aşağıdaki kadroları ihtiva eder:

• Öğretim Üyesi (Profesör, Doçent, Hekim Öğretim Üyesi)
• Öğretim Görevlisi, Uzman
• Araştırma Görevlisi

Kaynaklara Dair Informasyon

• Eurydice (2025) raporuna gore, yükseköğretimde toplamda 183 610 öğretim elemanı vazife yapmakta, bunların 152 834’ü devlet üniversitelerinde, 30 776’sı Vakıf/y. yüksekokullarında yer almıştır.
• Veri Deposu sitesinde belirtilen sayı da ortalama olarak bu sayıyı teyit etmektedir: 2023‑2024 bilimsel niteliği olan senesinde toplam 184 021 bilimsel niteliği olan personel olduğu belirtilmiş, bu da kabaca aynı seviyededir.

Ek Bilgiler

Anadolu Ajansı tarafınca verilen bir başka güncel veride, 2022‑2023 döneminde çalışan hekim öğretim üyesi, öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi sayıları şu şekildedir:

• • Hekim Öğretim Üyesi: ~20 625
  • Öğretim Görevlisi: ~19 041
  • Araştırma Görevlisi: ~24 778

Ek olarak bilimsel niteliği olan personel içinde hanım oranının %40–46 aralığında olduğu ve bu oranın kademeli olarak arttığı da belirtilmiştir.

✅ Özet Tablo

Bu veriler Yükseköğretim sisteminin resmi istatistiklerini temel almakta olup, en güncel verilere YÖK ve TÜİK kaynaklarından ulaşılabilir.

SAHTECİLİK

Türkiye’deki “doçent” ve “profesör” ünvanlarının ne kadarı düzmece olabilir?

Türkiye’de güncel soruşturmalar doğrultusunda doçent ve profesör ünvanlarının düzmece yollarla elde edilmesiyle ilgili net bir oran belirlemek mümkün değil. Sadece mevcut bilgiler ışığında şu değerlendirmeleri yapabiliriz:

Düzmece bilimsel niteliği olan ünvan vakaları – Boyutları ve durum

• Ortalama 400 şahıs, düzmece mezuniyet belgesi ve e‑imzayla “doçent” ya da “profesör” şeklinde bilimsel niteliği olan ünvanlarla sisteme kaydedilerek atandığı soruşturma kapsamında yer ediniyor.
• Bunların tamamına dair akademisyen oldukları kesinlenmiş değil; soruşturmada şüpheli sıfatıyla geçen kişiler içinde resmi olarak akademisyen olmayanların da yer almış olduğu bildiriliyor.
• Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nın Dezenformasyonla Savaşım Merkezi, “220 şahıs incelenmiş; bunlar içinde akademisyen statüsünde asla kimse yok” açıklamasını yapmış oldu.

Oran oranlık veri yok: tahmin yapılamaz

• Türkiye’de kaç şahıs profesör ya da doçent ünvanına haizdir; dolayısıyla bazı yüzlerce şüphelinin genel akademisyen sayıları içindeki oranı hesaplanamaz.
• Resmi kurumlar (YÖK, soruşturma makamları) hemen hemen doğrulanmış bir genel oran ya da yüzdelik veri açıklamadılar.

Sahtecilik: Mezuniyet belgesi vs. gösterim/intihal

• Bu soruşturmada mezuniyet belgesi ve ünvan sahteciliği öne çıkıyor: düzmece mezuniyet, doçentlik terfisi, eğitim bilgisiyle oynama şeklinde dijital usulsüzlükler.
• Ek olarak daha ilkin tanınmış vakalarda, bilimsel niteliği olan yayında intihal ve SGÜ (gösterim etik ihlali) şeklinde gösterim temelli usulsüzlükler, profesör/doçent ünvan iptaline yol açmıştı.
• Sadece bu intihal vakaları genel düzmece mezuniyet belgesi operasyonuyla aynı sınıflandırmada değil.

✅ Özet tabloda durumu görün:

Netice

• Kati bir oran yada yüzdelik ifade etmek mümkün değil. Sadece ortaya çıkan rakamlar — yüzlerce şahıs — mevzusunda bilimsel niteliği olan sistemde ciddi bir itimat ve denetim zafiyeti bulunduğunu gösteriyor.
• Mevcut bilgiler yalnızca sahtecilikle soruşturulan şahıs sayısını veriyor, bunların hepsinin hakkaten akademisyen olması yada oranlarının tespiti yapılmamış durumda.

Ne yapılmalı?

1. YÖK ve üniversiteler soruşturmaların sonuçlarına dair saydam veri paylaşmalıdır: kaç kişinin ünvanı iptal edildi, kaç şahıs kadrodan çıkarıldı şeklinde.
2. Yasal düzenleme ve dijital sistem güvenliği alanında acil reformlar yapılmalı — hem mezuniyet belgesi sahteciliğini hem bilimsel niteliği olan liyakati korumuş olan önlemler dirimsel.
3. İntihal ve gösterim etiği denetimleri, düzmece mezuniyet belgesi vakalarından bağımsız olarak da özenle yürütülmeli.

Toparlamak gerekirse:

• Şu anda ortalama 400 şüpheli vakadan söz ediliyor, sadece bunların kaçı gerçek bilimsel niteliği olan ünvanlı şahıs, kaçının hala etken, yada toplam doçent/profesör sayısına oranı bilinmiyor.
• Dolayısıyla “Türkiye’deki doçent ve profesör ünvanlarının ne kadarı düzmece olabilir?” sorusuna karşı yüzde ile yanıt verilemeyecek durumda.

Resmi makamların daha net oran ve sayı açıklamaları gelmeden yalnızca genel değerlendirmeler yapılabiliyor.

Değerlendirme ve Görüş:

Türkiye’de son 20-25 yılda verilen tüm diplomalar, ünvanlar, belgeler vb. yeni baştan araştırma ve incelemeye tabî tutulmalı. Düzmece diplomalar, ünvanlar, belgeler vb. ile elde edilmiş tüm kazanımlara devlet tarafınca el konulmalı ve lüzumlu cezalar verilmelidir.

Türkiye’de Sahtecilik

Türkiye’de sahtecilik, başta Türk Ceza Kanunu (TCK) olmak suretiyle çeşitli kanunlarda düzenlenmiş bir kabahat türüdür ve birçok değişik alanda karşımıza çıkabilir. Sahtecilik suçları genel olarak belgede sahtecilik ve malvarlığına karşı işlenen sahtecilik olarak iki ana başlıkta toplanabilir.

1. Resmi Belgede Sahtecilik (TCK md. 204)

• Tanımı: Resmi belgeyi düzmece olarak düzenlemek, değişiklik yapmak yada kullanmak.
• Fail: Hepimiz bu suçu işleyebilir; sadece kamu görevlisinin işlemesi durumunda ceza artırılır.
• Özellikleri: Resmi belgeyi tamamen yada kısmen düzmece olarak üretmek, değişiklik yapmak, başkasını yanıltacak şekilde kullanmak.
• Cezası: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis. Kamu görevlisinin işlemesi halinde 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası verilir.

2. Hususi Belgede Sahtecilik (TCK md. 207)

• Tanımı: Hususi belgeyi düzmece olarak düzenlemek yada kullanmak.
• Fail: Hepimiz.
• Özellikleri: Noter belgesi yada tapu şeklinde resmi belgeler haricindeki hususi yazılı belgeler üstünde sahtecilik.
• Cezası: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.

3. Resmi Evrakta Sahtecilik

• Resmi evrak (nüfus cüzdanı, geçişlik, ruhsat, tabu vb.) üstünde meydana getirilen değişimler yada tamamen düzmece evrak üretmek.

4. Kimlik yada Kimlik Bilgilerinin Kullanılması Suretiyle Sahtecilik

• Başkasının kimlik bilgilerini kullanmak, düzmece kimlik üretmek ya da satmak.

5. Para ve Kıymetli Evrakta Sahtecilik (TCK md. 197)

• Tanımı: Para, çek, senet, hisse senedi, tahvil şeklinde kıymetli evraklarda sahtecilik yapmak.
• Özellikleri: Düzmece para basmak, piyasaya sürmek yada düzmece kıymetli evrak düzenlemek.

6. Mühürde Sahtecilik (TCK md. 202)

• Tanımı: Resmi mühür yada damgalarda sahtecilik yapmak, bu tarz şeyleri yetkisiz şekilde kullanmak.

7. Elektronik Belge Sahteciliği

• Tanımı: Elektronik ortamda (e-posta, e-imza, dijital satmaca vb.) düzmece belge düzenlemek, değişiklik yapmak yada kullanmak.

Sahtecilik Suçlarının Temel Özellikleri

• Maddi unsur: Bir belgenin, evrakın, paranın, kimliğin ya da elektronik belgenin düzmece olarak düzenlenmesi, değiştirilmesi yada kullanılması.
• Tinsel unsur: Kast ile işlenir, şu demek oluyor ki failin bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir.
• Kamu güvenine karşı suçlar kapsamında yer alır.
• Mağdur: Çoğu zaman kamu düzeni yada belirli bir şahıs olabilir.

Sahtecilikte Sık Rastlanan Örnekler

• Düzmece mezuniyet belgesi yada sertifika düzenlemek.
• Düzmece sürücü belgesi/geçişlik hazırlamak.
• Düzmece para üretmek ve dolaşıma sokmak.
• Düzmece şirket evrakı (satmaca, irsaliye vb.) düzenlemek.
• Elektronik ortamda düzmece e-imza ile işlem yapmak.

AKADEMİK ÜNVALAR NASIL ALINIYOR?

DOÇENTLİK

Türkiye’de “doçentlik” ünvanı, resmi olarak ÜAK (Üniversitelerarası Kurul) tarafınca verilir ve bilimsel niteliği olan ölçütlerle belirlenir.

İşte 2025 itibarıyla “doçentlik” için geçerli temel adımlar ve gerekenler:

1. Temel Şartlar

• Doktora, tıpta uzmanlık yada sanatta yeterlik ünvanına haiz olmak (yükseköğretim şu demek oluyor ki lisans eğitimi sonrası).
• Yabancı dil yeterliliği: YÖK tarafınca merkezi olarak kabul edilen sınavlardan (YDS, YÖKDİL vb.) minimum 55 puan yada denk kabul edilen internasyonal sınavlardan eşdeğer puan almak.
• Minimum 3 yıl bilimsel niteliği olan vazife (tam zamanlı) belirtilen alanda yapılmış olması.
• Doktora sonrası dönemde örnek bilimsel yayınlar, emsalsiz eserler ve ÜAK’ın senelik güncel kriterlerini karşılamak (puan & gösterim sayısı).
• Kimi alanlarda minimum 100 puanlık performans (bunun %90’ı doktora sonrası yayımlanmış materyallerden) gerekmekte.

2. Alan Bazlı Şartlar

• Bilimsel gösterim performansı (SCI/SSCI/AHCI endeksli dergilerde), tezden üretilmiş makaleler, TR Dizin yayınları, atıflar, projeler ve ders verme şeklinde kriterler alanlara gore farklılık gösterir:
  • Mesela Fen Bilimleri/Matematik/Mühendislik şeklinde alanlarda SCIE/SSCI Q1‑Q3 dergilerde minimum 3 makalede baş‑yazar olma ve 40–50 puanlık internasyonal gösterim performansı istenir .
  • Hukuk, toplumsal bilimler yada sanat şeklinde alanlarda TR Dizin’de çoklu gösterim, sav, kitap ve atıf kriterleri vurgulanır (mesela 6 tek yazarlı TR Dizin yazı; 50 puan toplam).

Müracaat yapılacak döneme (Mart/Ekim) ilişkin ÜAK doçentlik kriterlendirmeleri incelenmeli, şu sebeple her dönem alan bazlı puan ve gösterim talepleri güncelleniyor.

3. Müracaat Süreci ve Belgeler

1. Doçentlik Informasyon Sistemi (DBS) üstünden elektronik müracaat yapılır. Belgeler oraya yüklenir; gerekiyorsa fiziki örnekler resmi talep edilince sunulur.
2. Gönderilmesi ihtiyaç duyulan tipik belgeler şunlardır:
   • Özgeçmiş
   • Doktora yada uzmanlık belgesi ve tezin özeti
   • Gösterim sıralaması & tam metin kopyaları
   • Öğretim, proje, kurultay bildirileri, sav danışmanlığı, topluma katkılar vb.
3. Müracaat dönemleri çoğu zaman Mart ve Ekim ayının 20’sinde adım atar; ayın son iş günü mesai bitimine kadar devam eder.
4. Müracaat yapılırken sistem üstünden müracaat tutarı (mesela Mart 2024 döneminde ~ 4.336 TL) kredi/banka kartıyla ödenir.

4. Değerlendirme ve Jüri Süreci

• Bilimsel niteliği olan Değerlendirme Komisyonu tarafınca minimum 5 asil ve 2 yedek jüri üyesi (çoğunluğu uzaktan, profesör ünvanlı) görevlendirilir.
• İlk aşamada dosya “asgarî şartları sağlıyor mu?” ve “etik ihlali var mı?” kriterleri açısından değerlendirilir. Eksiklik yada ihlal var ise müracaat iptal edilebilir.
• Şartları elde eden adayların bilimsel niteliği olan gösterim kalitesi, atıf oranı, bilimsel katkıları değerlendirilerek jüri raporu hazırlanmış olur.
• Sözlü imtihan, artık isteğe bağlıdır (opsiyonel). Danışanın tercihine gore yalnızca yapıt araştırma ile de süreç tamamlanabilir.

Genel Süreç Akışı

✅ Özetle:

1. Doktora/Uzmanlık/Sanatta Yeterlik ünvanı,
2. Yabancı dil (min. 55 puan),
3. Minimum 3 yıl bilimsel niteliği olan etkinlik (hocalık) ve alanınızda emsalsiz emekler,
4. ÜAK’ın güncel alan kriterlerine gore kafi puan (çoğu zaman min. 100 puan),
5. DBS üstünden zamanında eksiksiz müracaat,
6. Yapıt değerlendirme ve isteğe bağlı sözlü sınavdan başarıyla geçmek.

Eğer başvurmak istediğiniz dönem (mesela Mart 2026) ya da bilim alanınız için hususi kriterleri öğrenmek isterseniz, ÜAK’ın o döneme hususi doçentlik müracaat kılavuzlarını incelemenizi tavsiye ederim. Hangi temel alansa, puan ve gösterim sayısı da değişebiliyor. İsterseniz sizin alanınıza hususi güncel kriterlere bakabiliriz.

PROFESÖRLÜK

Türkiye’de Profesörlük Ünvanı Iyi mi Alınır?

Türkiye’de Profesörlük Ünvanı almak için izlenmesi ihtiyaç duyulan adımları aşağıda detaylı şekilde bulabilirsiniz:

1. Bilimsel niteliği olan Kariyer Yolculuğu

Lisans ➝ Yüksek Lisans ➝ Doktora

• Lisans: İlgili alanda 4 senelik eğitim tamamlanmalı. Not averajı ve bilimsel niteliği olan performans ehemmiyet taşır.
• Yüksek Lisans: ALES (minimum ~70) ve yabancı dil (YDS/YÖKDİL) puanları alınarak tezli yüksek lisans eğitimi tamamlanır.
• Doktora: Yüksek lisans sonrası doktora programına kabul edilir, sav hazırlanıp savunularak unvan alınır (4‑5 yıl sürebilir).

2. Doçentlik Ünvanı

• Hekim öğretim üyesi ekibine geçiş yapıldıktan sonrasında ulusal/jenerik kriterlere uygun şekilde gösterim üretimi, atıf sayısı, ders verme ve bilimsel niteliği olan katkılarla doçentlik için müracaat yapılır.
• Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafınca değerlendirilen başvuruların arkasından doçentlik unvanı verilir.

3. Profesörlük Başvurusu

Şartlar ve Gereklilikler

• Doçentlik unvanından sonrasında minimum 5 yıl süresince bilim alanıyla ilgili etken bilimsel niteliği olan etkinlik yürütülmeli ve bu zamanda emsalsiz bilimsel çıktılar elde edilmelidir.
• SCI, SSCI, AHCI şeklinde indekslerde yer edinen dergilerde yayınlar, internasyonal yayınevinden kitap ya da kitap kısmı, atıflar şeklinde kriterler sağlanmalıdır.
• Ek olarak sav danışmanlığı, jüri üyeliği ve bölüm/fakülte/üniversite yönetim yapılarına katkı şeklinde bilimsel niteliği olan görevlerde bulunmak beklenir.
• Disiplin cezası almamış olmak ve etik kurallara uygun hareket etmek temel şarttır.

Uygulama Süreci

1. Kadronun İlanı Verilen Üniversiteyi Takip Edin: Her üniversite profesörlük kadrolarını ayrı açar.
2. Başvuruları Hazırlayın: Özgeçmiş, yapıt sıralaması, yabancı dil belgesi (YÖK geçerli sınavdan ≥65 puan mecburi), araştırma eserleri şeklinde belgeler gereklidir.
3. Üniversite Jüri Değerlendirmesi: Minimum üçü başka üniversiteden olmak suretiyle alan profesörleri başvuruyu inceler ve rapor sunar. Yönetim kurulu raporlar doğrultusunda atamayı rektör onayı ile yapar.

4. Vakit Çizelgesi ve Beklentiler

Toplam süreç genel anlamda 10–15 yıl sürebilir.

✅ 5. Başarıya ulaşmış Bir Profesör Talibi Olmak İçin Stratejiler

• Bilimsel yayınlarınızı internasyonal indekslere gore planlayın.
• Doktora tezini başarıya ulaşmış şekilde yürütün ve sav danışmanlığı tecrübesi kazanın.
• Proje yürütmek, konferanslarda vazife almak, bilimsel niteliği olan hizmetlerde yer almak kariyerinize katkı sağlar.
• Kadro ilanlarını tertipli takip edin ve başvurularınızı tamamlanmamış belgeler olmadan zamanında tamamlayın.

Özetle

• Doçentlik → minimum 5 yıl etken bilimsel niteliği olan etkinlik → uygun gösterim ve atıflar → Profesörlük
• Müracaat, üniversite bazlı oluşturulan kadrolara yapılmalı ve değerlendirme süreci üniversite içi/jüri raporları ile yürütülmektedir.

Müracaat yapmayı düşündüğünüz üniversitenin güncel kriterlerini incelemeniz faydalıdır. Hazırlıklı olmak ve bilimsel niteliği olan faaliyetlerinizi planlamak bu yolculukta sizi kuvvetli kılacaktır.