Zarf fiiller, fiil köklerinden veya gövdelerinden türeyerek üzerine eklendiği fiille yüklem arasında anlam bağlantısı kurup cümlenin ögelerinde ise zarf tümleci (belirteç tamlayıcısı) görevinde kullanılan eylemsilerden biridir.
Zarf Fiil (Ulaç) Eklerinin Kodlaması Şifresi Nelerdir?
“Kenyalı asiye ince ipi araklamadan gittiğinde oldukça” veya “Ali madan da(ı)ğında yaramazken ince ip atarak incelmeksizin dikçe durdu.” şeklinde kodlayabiliriz.
Alternatif olarak şu şekilde zarf fiiller şifrelenebilir:
kenyalı asiye ince ip arakladıkça koşar–casına doya doya madene girdiğinde durmaksızın yorulur yorulmaz durdu
- -ir, -mez : Onu görür görmez elindeki çantayı yere bıraktı. (Ne zaman bıraktı?)
- -arak, -erek: Gülerek yanıma geldi. (Nasıl geldi?)
- -ken : Gece saatlerine kadar beklerken uyumuş. (Ne zaman uyumuş?)
- -ıp, ip : Önce arkasına bakıp hiç durmadan yoluna devam etti. (Nasıl devam etti?)
- -ınca, -ince : Bu konuyu yüz yüze karşılaşınca konuşuruz. (Ne zaman konuşuruz?)
- -madan, -meden : Teyzem hiç ara vermeden konuşuyor. (Nasıl konuşuyor?)
- -dıkça, -dikçe : Düşündükçe umutlar tükenir bu dünyada. (Nasıl tükenir?)
- -asıya, -esiye : Esnaflar adamı öldüresiye dövmüşlerdi? (Nasıl dövmüşlerdi?)
- -a, -a : Terk edilen kız ağlaya ağlaya yanımızdan gitti. (Nasıl gitti?)
- -alı, -eli : Sen gideli hepsimizin huzuru kaçtı. (Huzurumuz ne zaman kaçtı?)
- -e, -a : Küçük çocuk koşa koşa yanımıza gelmişti. (Nasıl gelmişti?)
- -e, -e : Bata çıka ilerliyorduk çamurlu yolarda. (Nasıl ilerliyorduk?)
Eylemsilerin Yan Cümle Kurmaları : Eylemsiler, bir temel cümle (temel yargı) içinde yan cümle (yan yargı) kurma özelliği gösterir ve temel cümlenin herhangi bir ögesi olarak kullanılır. Fiilimsiler, yan yargının yüklemi olurlar. Temel yargının yükleminde bulunurlarsa yan cümle oluşturmazlar.
Örnek Cümleler:
-
- Bu ödülü hak edene vermeleri çok isabetli bir karar olmuş. (Dolaylı Tümleç)
- Etrafımıza baka baka evi bulmaya çalışıyorduk (Zarf tümleci)
- Eski sevgilisini görünce elleri titriyordu. (Ne zaman?)
- İnsan üzülmeden olgunluğa erişemez. (Nasıl)
- Ona baktıkça eski günlerdeki halini anımsıyordu. (Ne zaman?)
- Hiç düşünmeden bu kararı verdiği için, sonra çok pişman olmuştu. (Niçin)
- Askerler sürünerek eğitim yapıyorlardı. (Nasıl)
- Ben yanına gidesiye o çoktan şehri terk etmişti. (Ne zaman)
- Ben çocukken buralar bu kadar güzel değildi. (Ne zaman?
- Çocukların kalbine dokunup onları kazanmak en önemli şeydir. (Nasıl)
- Bekleyen insanlar bizi gördüğünde çok şaşırmıştı. (Kim şaşırmıştı – Özne)
- Hiç kimse bu bakışı, o şekilde yorumlamamıştı. (Belirtili Nesne)