10. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları — Senaryo 4
2026-2027 eğitim öğretim yılı için hazırlanan bu örnek yazılı, Senaryo 4’teki sual dağılımını esas alır. Sözün Ezgisi temasından 2, Kelimelerin Ritmi temasından 5 olmak suretiyle toplam 7 açık uçlu sual ihtiva eder. Soruların peşinden yanıt anahtarı, detaylı puanlama ölçütleri ve kaynaklar yer almıştır.
Mühim izahat: 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Imtihan Ülke Geneli Ortak Yazılı Imtihan şeklinde yapılacaktır. Mevzu Sual Dağılım Tablosu imtihan öncesi kılavuz ile beraber yayımlanacaktır.
Bu sayfada yer edinen örnek imtihan ise 10. derslik Türk Dili ve Edebiyatı dersi 1. dönem 2. ortak yazılı sınavına yönelik Senaryo 4 esas alınarak hazırlanmıştır.
Kapsam: Esas alınan mevzu sual dağılım tablosunda Senaryo 4, 1. dönem 2. ortak yazılı sınavına aittir. Bu emek harcama resmî imtihan sorusu değildir. Süre, puan ağırlıkları ve tavsiye edilen yazı uzunluğu bu örnek için belirlenmiştir.
Öğrenme Çıktıları ve Sual Dağılımı
| Tema | Çıktı ve ölçülen beceri | Sual | Puan |
|---|---|---|---|
| Sözün Ezgisi | TDE2.2 • Metinde anlam oluşturma | 1 | 10 |
| Sözün Ezgisi | TDE2.3 • Metni çözümleme | 2 | 15 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.2 • Metinde anlam oluşturma | 3 ve 4 | 25 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.3 • Metni çözümleme | 5 | 15 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.4 • Okuma sürecini değerlendirme | 6 | 10 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE4.3 • Edebî metne dönüştürülen yazıda kaide uygulama | 7 | 25 |
| Toplam | 2 sual Sözün Ezgisi + 5 sual Kelimelerin Ritmi | 7 sual | 100 |
Örnek Yazılı Imtihan Soruları
Izahat: Yedi probleminin tamamını cevaplayınız. Yorumlarınızı metinlerden hareketle yapınız.
Birinci Metin — Koşuk
Türlüg çeçek yarıldı → Rengârenk çiçekler açıldı
Barçın yadım kerildi → İpek yaygılar serildi
Uçmak yeri körüldi → Aden yeri görüldü
Tumluk yana kelgüsüz → Soğuklar artık gelmez
Anonim koşuktan bir dörtlük. Aktarım: MEB ODSGM, 10. derslik TDE, 4. Yine Testi, sual 3.
Günümüz Türkçesiyle anlamı: Türlü çiçekler açılmış, ipekten bir yaygı serilmiş gibidir; yeryüzü cenneti çağrıştırır. Artık soğukların geri dönmeyeceği düşünülür.
1. Sual
Tabiatın canlanması koşuktaki söyleyicide iyi mi bir duygu uyandırmaktadır? Cevabınızı dörtlükten bir ifadeyle destekleyerek açıklayınız. (10 puan)
2. Sual
Koşuğun emsalsiz dizelerindeki ölçüyü ve bu dörtlüğün uyak düzenini belirleyiniz. Bir dizeyi hecelerine ayırarak ölçüyü gösteriniz. (15 puan)
İkinci Metin — Gazelden Seçilen Beyitler
Nâm u nişâne kalmadı fasl-ı bahârdan
Düşdi çemende berg-i dıraht itibârdan[…]
Bâkî çemende fazlaca perişan imiş varak
Benzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan
Bâkî, gazel 371’den birinci ve beşinci beyitler. Aradaki üç beyit alınmamıştır.
Lügat: nâm u nişâne: ad ve iz; fasl-ı bahâr: ilkbahar mevsimi; çemen: çimenlik; berg-i dıraht: ağaç yaprağı; varak: yaprak. “Düşdi” günümüz Türkçesinde “düştü”dür.
3. Sual
Gazel alıntısında “itibârdan düşmek” sözü yaprağın hangi durumunu anlatmaktadır? Sözü, yaprağın ilkbahardaki ve sonbahardaki durumu içinde ilişki kurarak açıklayınız. (10 puan)
4. Sual
Koşuk ile gazel alıntısında doğaya yüklenen duyguyu karşılaştırınız. Her metinden bir ifadeyi yorumunuza dayanak gösteriniz. (15 puan)
5. Sual
Gazel alıntısının nazım birimini ve “bahârdan / itibârdan / rüzgârdan” kelimelerindeki redifi belirleyiniz. Bu ekin niçin redif bulunduğunu ve tekrarının ahenge katkısını açıklayınız. (15 puan)
6. Sual
Gazeli okurken anlamını açıklığa kavuşturduğunuz bir sözü, anlamını ve kullandığınız anlama yolunu emareniz. Gazelin anlatımını etkili bulup bulmadığınızı metinden bir örnekle gerekçelendiriniz. (10 puan)
7. Sual
Aşağıdaki bilgilendirici metni, temel bilgilerini koruyarak kısa bir hikâyeye dönüştürünüz. (25 puan)
Kütüphanelerde kitaplar okuyucuların kullanımına sunulur. Bazı kitaplar belirli bir süre için ödünç alınabilir. Okuyucu, ödünç almış olduğu kitabı süresi dolduğunda geri getirir. Okuma salonlarında başkalarını rahatsız etmemek için sessiz olunması beklenir.
Bu imtihan için hazırlanmış bilgilendirici metin.
Dikkat çekici bir giriş yapınız; şahıs ve vaka içeren anlatımınızı benzetme, kişileştirme yada duyusal ayrıntılarla zenginleştiriniz. Anlam bütünlüğüne, yazım ve noktalamaya dikkat ediniz.
Puanlama: detayları koruma 5; edebî anlatıma dönüştürme 8; anlam bütünlüğü 4; dil ve ifade 4; yazım 2; noktalama 2 puan.
Yanıt Anahtarı ve Detaylı Puanlama
Genel ilke: Örnek cevaplarla aynı cümleleri kullanmak mecburi değildir. Metinle desteklenen değişik geçerli yorumlara puan verilir. Aşağıdaki her alt ölçüt ayrı değerlendirilir; boş yada ilgisiz yanıt ilgili ölçütten 0 puan alır. 1–6. sorularda ek olarak yazım puanı kesilmez.
1. Probleminin Cevabı — 10 Puan
Örnek yanıt: Baharın gelişi söyleyicide luk, hayranlık ve iyimserlik uyandırır. “Uçmak yeri körüldi” sözüyle tabiatın aden şeklinde görülmesi, canlanan doğadan duyulan mutluluğu gösterir.
Duyguyu belirleme: 4 puan; metinden uygun ifadeyi gösterme: 3 puan; ifade ile duygu arasındaki bağları izahat: 3 puan. Duygu belirsiz fakat uygun ise 2; bağlantı yalnızca sezdirilmişse 1–2 puan verilir. “Barçın yadım kerildi” üstünden güzellik ve hayranlık yorumu da geçerlidir.
2. Probleminin Cevabı — 15 Puan
Beklenen yanıt: 7’li hece ölçüsü; bu dörtlükte aaab uyak düzeni. Örnek sayım: Tür / lüg / çe / çek / ya / rıl / dı = 7 hece.
Ölçü: 5 puan (yalnız “hece ölçüsü” 2; yalnız “7” 3). Uyak düzeni: 5 puan (ilk üç dizeyi aynı uyak grubunda gösterip dördüncüyü yanlış eşleştirme 3). Doğru heceleme: 5 puan (tek ayırma hatası 3; yalnız hece sayısı, ayırma yoksa 1). Ölçü, günümüz Türkçesiyle verilen açıklamada aranmaz.
3. Probleminin Cevabı — 10 Puan
Örnek yanıt: Yaprak ilkbaharda ağaca güzellik ve canlılık katarken sonbaharda dökülmüş, eski kıymetini ve görünümünü yitirmiştir. “İtibârdan düşmek”, hem yere düşen yaprağı hem de onun gözden düşmesini düşündürür.
Sözün mecaz anlamını izahat: 4 puan; yaprağın dökülmesiyle ilişki kurma: 3 puan; ilkbahar ve güz karşıtlığını kurma: 3 puan. Yalnız “yaprak yere düşmüştür” cevabı 3 puandır. Kısmen kurulmuş mevsim ilişkisine 1–2 puan verilir.
4. Probleminin Cevabı — 15 Puan
Örnek yanıt: Koşukta tabiat, baharın gelişiyle luk ve canlılık deposudur; “Türlüg çeçek yarıldı” sözü açan çiçekleri ve yenilenmeyi öne çıkarır. Gazel alıntısında ise “Nâm u nişâne kalmadı” ve yaprağın “perişan” oluşu, sonbaharla gelen yitik ve hüznü hissettirir. Aynı tabiat, birinde yenilenmenin, diğerinde geçiciliğin görünümünü alır.
Koşuğun duygu yönü: 3; koşuktan kanıt: 3; gazelin duygu yönü: 3; gazelden kanıt: 3; açık bir karşılaştırma: 3 puan. Uygun fakat açıklanmamış tespit yada ilişkilendirilmemiş kanıt, ilgili ölçütten 1–2 puan alır. Geçicilik sözcüğünün kullanılması mecburi değildir.
5. Probleminin Cevabı — 15 Puan
Beklenen yanıt: Nazım birimi beyittir. Üç kelimenin sonunda aynı görevle kullanılan ayrılma hâli eki “-dan” rediftir. Bu ekin tekrarı mısra sonlarında işitsel bir seviye kurar; söyleyişi birbirine bağlayarak ahengi sağlamlaştırır.
Beyit: 4 puan. Redifi doğru ayırma: 3 puan; aynı görevdeki ek bulunduğunu izahat: 2 puan. Ahengi izahat: tertipli ses tekrarı 3 ve bunun söyleyiş/ritim üstündeki tesiri 3 puan. Yalnız “uyum sağlar” ifadesi bu son bölümden 2 puan alır. Uyak türü ve aruz kalıbı sorulmadığı için puanlamaya katılmaz.
6. Probleminin Cevabı — 10 Puan
Örnek yanıt: “Berg-i dıraht” sözünü sözlükten denetim ettim ve ağaç yaprağı anlamını çevresindeki ifadelerle birleştirdim. Son beyitte yaprağın rüzgârdan şikâyet eder şeklinde anlatılmasını etkili buldum; bu ifade doğayı insan duygularına yaklaştırdı.
Bir sözü ve anlamını belirtme: 3 puan. Kullanılan anlama yolunu izahat: 3 puan. Beğeni yada eleştiriyi metinden örnekle gerekçelendirme: 4 puan (yalnız yargı 1; yargı ve örnek var, bağ zayıfsa 2–3). Sözü evvelde bildiğini, bağlamdan doğruladığını açıklamak da geçerlidir. Negatif değerlendirme, gerekçeli olduğu sürece tam puan alabilir.
7. Sual İçin Yazma Ölçütleri — 25 Puan
Hikâye ürününe aşağıdaki alt ölçütler uygulanır.
| Ölçüt | Puanlama açıklaması | En fazlaca |
|---|---|---|
| Temel detayları koruma | Kitabın ödünç alınması 2; belirli süre sonunda geri verilmesi 2; okuma salonunda sessizlik 1. Data yalnız sezdiriliyorsa 2 puanlık ölçütlerden 1 verilir. | 5 |
| Edebî anlatıma dönüştürme | Şahıs ve vaka içeren anlatı 3 (kısmen 1–2); dikkat çekici giriş 2 (kısmen 1); işlevli imge, söz sanatı yada duyusal detay 3 (kısmen 1–2). | 8 |
| Anlam bütünlüğü | Tutarlı vaka akışı 2; cümleler içinde anlamlı bağlantı ve uygun netice 2. Her bileşen kısmen var ise 1. | 4 |
| Dil ve ifade | Amaca uygun, anlaşılır cümleler 2; bağlama uygun ve emsalsiz söz varlığı 2. Her bileşen kısmen var ise 1. | 4 |
| Yazım | Hata yoksa 2; bir hata türü var ise 1; iki yada daha fazlaca hata türü var ise 0. Aynı hata türünün tekrarı bir kez sayılır. | 2 |
| Noktalama | Hata yoksa 2; bir hata türü var ise 1; iki yada daha fazlaca hata türü var ise 0. Aynı hata türünün tekrarı bir kez sayılır. | 2 |
7. Sual İçin Örnek Hikâye
Kapıyı açınca kitap kokusu yüzüme eski bir dost şeklinde dokundu. Okuma salonunda hepimiz sessizdi; yalnızca çevrilen sayfaların fısıltısı duyuluyordu. Aradığım kitabı raftan aldım, boş bir masaya oturdum. İlk sayfa beni uzak bir kıyıya götürdü. Saatin ilerlediğini fark edince görevliye yaklaştım. Kitabı iki haftalığına ödünç alabileceğimi söylemiş oldu ve dönüş tarihini gösterdi. Dışarı çıkarken kitabı göğsüme bastırdım. On dört gün sonrasında bu kapıdan tekrardan girecek, onu başka bir yolcuyu beklemesi için geri getirecektim. Eve uzanan yol, artık bana asla uzun görünmüyordu.
Bu metin tek doğru yanıt değildir. Başka kişiler, vakalar ve ifade biçimleriyle kurulmuş hikâyeler de aynı ölçütlerle değerlendirilir. Yalnız bilgilendirici metni kopyalamak edebî dönüştürme ölçütünden puan kazandırmaz; öteki ölçütler ürüne nazaran ayrı ayrı puanlanır.
İndir ⇒ 2026-2027 – 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Ortak Yazılı Sınav Örneği
Ek olarak bakınız ⇒ 2026-2027 MEB Çalışma Takvimi ve Sınavla İlgili Açıklamalar
Program Dayanağı ve Kaynaklar
Sual dağılımı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılı “10. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı Dersi 1. Dönem Ortak Yazılı Sınavlar Mevzu Sual Dağılım Tablosu”nun 1. Dönem 2. Ortak Yazılı Imtihan / Senaryo 4 sütununa nazaran düzenlenmiştir.
Çıktı kodları ve tema kapsamı, MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 10. derslik Sözün Ezgisi ve Kelimelerin Ritmi sayfalarıyla denetim edilmiştir. Okuma soruları anlam oluşturma, çözümleme ve okuma sürecini değerlendirme; yazma sorusu ise bilgilendirici metni edebî metne dönüştürürken dil, ifade, yazım ve noktalama kurallarını uygulama becerisine yöneliktir.
- MEB — Sözün Ezgisi tema sayfası
MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli • 10. derslik Sözün Ezgisi - MEB — Kelimelerin Ritmi tema sayfası
MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli • 10. derslik Kelimelerin Ritmi Sayfada belirtilen güncelleme zamanı: 26.08.2026. - MEB ODSGM — Koşuk metninin bulunduğu tekrar testi (PDF)
Koşuk: MEB Ölçme, Değerlendirme ve Imtihan Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2019–2020 10. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı Yine Testleri, 4. Yine Testi, sual 3. Emsalsiz dörtlüğün bu yayındaki yazımı korunmuştur. Günümüz Türkçesiyle verilen izahat imtihan için düzenlenmiştir. Bu eski tarihindeki kaynak yalnızca şiir metninin doğrulanması için kullanılmıştır. - Bartın Üniversitesi — Bâkî Divanı, gazel 371 (PDF)
Gazel: Bâkî Divanı, gazel 371, birinci ve beşinci beyitler; Bartın Üniversitesi sunucusundaki metin, PDF sayfa 238. “Beñzer” yazımı “Benzer” biçiminde aktarılmıştır.
Bilgilendirici kütüphane metni, sorular, yanıt açıklamaları, puanlama ölçütleri ve örnek hikâye bu emek harcama için hazırlanmıştır. Kaynaklara erişim: 20 Ekim 2026.
