Nelle Harper Lee (D: 28 Nisan 1926, Monroeville, Alabama, ABD – Ö: 19 Şubat 2016, Monroeville, Alabama, ABD) Amerikalı yazar.
1) Yaşamı
Nelle Harper Lee, 28 Nisan 1926’da Monroeville, Alabama’da dünyaya geldi. Babası Amasa Coleman Lee avukattı; anası Frances Finch Lee ise ev hanımıydı. Çocukluklarında edebiyatla tanıştı ve komşusu Truman Capote ile sıkı bir dostluk kurdu. Bu dostluk ileride her iki yazarın eserlerinde iz bırakacaktı.
1944 senesinde Huntington College’da başladığı eğitimine, 1945’te Alabama Üniversitesi’nde hukuk okuyarak devam etti. Sadece edebiyat tutkusu ağır basınca mezun olmadan okuldan ayrıldı ve New York’a taşındı. Burada çeşitli işlerde çalışırken yazarlık kariyerini geliştirdi.
To Kill a Mockingbird (Bülbülü Öldürmek) adlı ilk romanı 1960 senesinde yayımlandı ve kısa sürede büyük bir başarı kazanmıştır. Roman, 1961 senesinde Pulitzer Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır ve 1962’de beyazperdeye uyarlandı. Harper Lee, 19 Şubat 2016’da doğduğu kasaba olan Monroeville’de 90 yaşlarında yaşamını yitirdi.
2) Yazınsal Kişiliği
Harper Lee’nin edebiyat anlayışının merkezinde hakkaniyet, vicdan ve empati temaları yer alır. Onun romanlarında fert ile cemiyet arasındaki çatışma, masumiyetin kaybı ve etik cesaret şeklinde mevzular ön plandadır. Yazar, Amerikan Güneyi’nin ırkçı geçmişini mütevazi bir dil ve çocuk bakış açısıyla ele alarak evrensel bir vicdan çağrısı yaratmıştır.
Lee’nin üslubu yalın fakat derindir. Karakterleri simgesel anlamlar taşır; bilhassa Atticus Finch karakteri, dürüstlük ve vicdanın yazınsal simgesi hâline gelmiştir. Harper Lee’nin romanlarında diyaloglar naturel, ifade ise gözleme dayalıdır. Bu sayede eserleri hem öğretici hem de insancıl bir derinliğe haizdir.
3) Eserleri
- To Kill a Mockingbird (Bülbülü Öldürmek, 1960):
Irkçılığın, adaletin ve vicdanın çarpıcı bir halde işlendiği, 20. yüzyılın en mühim romanlarından biridir.
Roman, ufak bir kız çocuğunun bakış açısından toplumun hakkaniyet sistemini ve önyargılarını sorgular. - Go Set a Watchman (Tespih Ağacının Gölgesinde, 2015):
Bülbülü Öldürmek’in taslaklarından derlenmiş, Lee’nin değişik bir bakış açısıyla aynı karakterleri ele almış olduğu bir eserdir.
Yayımı bazı tartışmalara niçin olsa da, yazarın düşünsel gelişimini idrak etmek açısından önemlidir.
4) Edebiyat Dünyasındaki Yeri
Harper Lee, yalnızca tek bir romanla edebiyat tarihinde iz bırakabilmiş ender yazarlardandır. Bülbülü Öldürmek, Amerikan eğitim sisteminde temel metinlerden biri hâline gelmiş; hukuk, psikoloji ve sosyoloji alanlarında da münakaşa mevzusu olmuştur.
Eseri, George Orwell’in Hayvan Çiftliği ve John Steinbeck’in Gazap Üzümleri şeklinde romanlarla beraber toplumsal eleştirinin başyapıtları içinde sayılır. Harper Lee, çağdaş edebiyatın vicdanı olarak anılır.
5) Kaynakça
- Yazan: turkedebiyati.org Ekibi
- Lee, Harper. To Kill a Mockingbird. J.B. Lippincott & Co., 1960.
- Lee, Harper. Go Set a Watchman. HarperCollins, 2015.
- Shields, Charles J. Mockingbird: A Portrait of Harper Lee. Henry Holt and Co., 2006.
- Biography.com, Britannica, Nobel Prize Archives (2024 güncellemeleri)
6) Sık Sorulan Sorular
Harper Lee niçin yalnızca bir roman yazdı?
Lee, yazınsal beklentilerin baskısından kaçındığını ve “tek bir doğru hikâyeyi” anlattığına inandığını söylemiştir. Bu yüzden yeni yaratı yayımlamayı tercih etmemiştir.
Harper Lee ile Truman Capote arasındaki ilişki nasıldı?
Çocukluk arkadaşlığı, her iki yazarın da eserlerinde yankı bulmuştur. Capote’nin In Cold Blood araştırmalarında Lee etken rol almıştır.
Harper Lee’nin eserleri niçin hâlâ önemlidir?
Irkçılık, hakkaniyet, empati ve insanlık temaları evrensel olduğundan; günümüzde de birey-toplum ilişkisini idrak etmek açısından değerlidir.
Harper Lee’nin başyapıtı hakkında daha fazlası için: Bülbülü Öldürmek – Roman İncelemesi
