ÖSYM’nin üniversiteye giriş sınavlarında “Divan Edebiyatı” mevzusunda bugüne dek çıkmış sorular, cevapları ve açıklamaları.
1. Mesneviyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi? (1996)
A) Uyak düzeni aa ba ca… biçimindedir.
B) Beyit sayısı mevzunun işlenişine bakılırsa belirlenir.
C) Daha oldukça, aruz vezninin kısa kalıplarıyla yazılır.
D) Arap ve Türk edebiyatına İranlılardan geçmiştir.
E) Öyküleme gerektiren mevzular, bu türde işlenmiştir.
2. Divan şiiriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?(1997)
A) Yabancı sözcüklerle ve kurallarla yüklü bir dil kullanılmıştır.
B) Ölçü olarak aruz kullanılmıştır.
C) Kavramlar, ortaklaşa kullanılan kalıplaşmış sözlerle anlatılmıştır.
D) Mevzular çoğu zaman gerçek yaşamdan alınmıştır.
E) Şiirler “divan” adında olan kitaplarda toplanmıştır.
3. Bir şairin, başka bir şairin şiirini mevzu ve şekil yönünden örnek alarak aynı ölçü aynı uyak ve aynı redifle yazdığı benzer şiire ne ad verilir? (1997)
A) Muhammes
B) Nazire
C) Murabba
D) Taştir
E) Müseddes
4. Divan edebiyatında “hicviye” denilen alaylı yergi şiirinin halk edebiyatındaki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir? (1997)
A) Koşma
B) Semai
C) Taşlama
D) Destan
E) Türkü
5. Aşağıdakilerden hangisinde bir yazar, kendisine ilişkin olmayan bir yapıtla beraber verilmiştir? (1998)
A) Yusuf Özgü Hacip – Kutadgu Bilig
B) Kaşgarlı Mahmut – Divanü Lügati’t Türk
C) Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet
D) Ali Şir Nevaî – Muhakemetü’l Lügateyn
E) Kâtip Çelebi – Hüsn ü Aşk
XV. yüzyılda (I) Mercimek Ahmet’in Farsçadan çevirilmiş olduğu (II) Kabusname 15. yüzyılda derlenip yazıya geçirildiği tahmin edilen (III) Dede Korkut Hikâyeleri 17.yüzyılda (IV) Evliya Çelebi‘nin Keşfü’z Zünun’u düzyazı türümüzün öyküye kaynaklık eden ilk ürünleri olarak alınabilir. Klasik Osmanlı düzyazısının ürünlerinden olan (V) gazavatnameler ile menakıpnameler de gene bu türün kaynaktan içinde sayılabilir.
6. Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisi data yanlışlığına yol açmaktadır? (1998)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Divan edebiyatı diye adlandırdığımız düşünüş ve yazış biçiminin tam anlamıyla başlaması, Türklerin Anadolu’ya egemen oldukları 13. yüzyıl sonlarına rastlar. Bu edebiyat, —- tesiri altında yeni edebiyatın doğduğu 19. yüzyılın ortalarına kadar sürer. İlk divan şairi diyebileceğimiz ozan ise 13. yüzyılda yaşamış olan —-.
7. Bu parçadaki boş bölgelere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? (2006)
A) Fransa –- Sultan Veled
B) Batı – Hoca Dehhânî’dir
C) Avrupa – Yusuf Özgü Hâcib’dir
D) Tanzimat – Ahmet Yesevî’dir
E) Halkçılık – Âşık Paşa’dır
Bir kimsenin ölümü üstüne duyulan üzüntü ve acıyı anlatmak, onun erdemlerini, iyi taraflarını dile getirmek amacıyla yazılan şiirlere verilen addır. Ölen bir şahıs için yazılan bu tür şiirlere divan edebiyatında —-, halk edebiyatındaysa —- denmiştir.
8. Bu parçada boş bırakılan bölgelere, verilen bilgilere bakılırsa aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? (2006)
A) mersiye – tanrısal
B) mesnevi – koşma
C) mevlit – koşma
D) mevlit – ağıt
E) mersiye – ağıt
Kalbim gene mutsuz seni andım da derinden,
Geçtim gene dün eski hazan bahçelerinden!
Mutsuz ve kırılmış benzer biçimde en ince yerinden,
Geçtim gene dün eski hazan bahçelerinden!
9. Bu dizeler şekil ve içerik özelliklerine bakılırsa aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisinden alınmış olabilir? (2007)
A) Şarkı
B) Kaside
C) Terkibibent
D) Kıt’a
E) Rubai
Tam bir kaside çeşitli bölümlerden oluşur. Bunlardan biri, —-.
10. Yukarıda verilen bilgiye bakılırsa boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? (2007)
A) tabiat güzelliklerinden söz eden nesib ya da teşbib bölümüdür
B) aslolan mevzuya girişi sağlamak için yazılan girizgâh bölümüdür
C) kasidenin sunulmuş olduğu kişinin özelliklerinin abartılı bir övgüyle anlatıldığı övgü bölümüdür
D) şairin kendisini övdüğü dizelerden oluşan fahriye bölümüdür
E) şairin adının da geçmiş olduğu tegazzül bölümüdür
11. Aşağıdaki açıklamalardan hangisi parantez içinde belirtilen kişiyle ilgili değildir? (2007)
A) Risaletü’n-Nushiye adlı mesneviyi aruz ölçüsüyle yazmıştır. (Yunus Emre)
B) Makalât adlı yapıtında tasavvuf mevzularını bölümler hâlinde ele almıştır. (Hacı Bektaş Veli)
C) Yapıtlarında aşk ve kahramanlık temalarının yanında tasavvufa da yer vermiştir. (Kadı Burhaneddin)
D) Mütevazi bir üslupla, ölçülü ve uyaklı, halk şiiri geleneğine uygun nefesler yazmıştır. (Pir Sultan Abdal)
E) Türkçenin başarıya ulaşmış örneklerinden olan Mantıku’t-Tayr ile Feleknâme onun tarafınca oluşturulmuştur. (Ali Şir Nevaî)
Divan edebiyatında çağdaş (I) öykü ve romanın yerini tutan en mühim tür (II) mesnevidir. Fuzûlî’nin (III) Hüsn ü Aşk, (IV) Süleyman Çelebi’nin (V) Mevlid adlı yapıtları bu türün tanınmış örnekleridir.
12. Yukarıdaki numaralanmış sözlerin hangisinde data hatası vardır? (2007)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
I. Hicivleriyle ünlüdür. (Nefî)
II. Hayriyye ve Hayrâbâd adlı meşhur mesnevilerin şairidir. (Nâbî)
III. Ünlenmesini Hüsn ü Aşk adlı mesnevisi elde etmiştir. (Şeyh Gâlip)
IV. Süslü nesrin en güzel örneklerinden kabul edilen Tazarrunâme’nin yazarıdır. (Kâtip Çelebi)
V. Keşfü’z-Zünûn isminde bir ansiklopedi kaleme almış, bu yapıtta ortalama 10 bin yazar ve 15 bin yapıt tanıtmıştır. (Sinan Paşa)
13. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerle beraber verilen sanatçı adlarından hangi ikisi yer değiştirirse data yanlışlığı giderilmiş olur? (2008)
A) I. ve II.
B) I. ve V.
C) II. ve III.
D) III. ve IV.
E) IV. ve V.
14.
I. Grup
I. Anonim halk şiiri
II. Sanatkârane nesir
III. Nazım türü
IV. Terkibibent
V. Kaside
II. Grup
Nesib
Hece ölçüsü
Seci
Hicviye
Yukarıda I. grupta verilen terimlerden hangisi, II. grupta verilenlerden biriyle ilişkilendirilemez?
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Divan şiirinin İran edebiyatından aktarılmış, şaire —- bir estetiği vardır. Sevgilinin boyundan posundan başlayarak saçları, kaşları, gözleri, kirpikleri, ağzı, dişleri, dudakları, yanakları —- adında olan, hazır benzetmelerle anlatılır, övülür.
15. Bu parçada boş bırakılan bölgelere aşağıdakilerin hangisinde verilenler sırasıyla getirilmelidir? (2009)
A) örnekler sunan – istiare
B) özgürlük tanımayan – mazmun
C) yön gösteren – mecaz-ı mürsel
D) mevzu seçme olanağı vermeyen – tenasüp
E) kolaylık elde eden – teşhis ve intak
Türk edebiyatının gelişimi içinde divan edebiyatı varlığını 13-19. yüzyıllar içinde sürdürdü. Bu edebiyatın başlıca özellikleri şu şekilde sıralanabilir: (I) Sanatta kurallara bağlı olmak, (II) ilk olarak konuşma dilinden yararlanmak , (III) yüksek tabakaya seslenmek , (IV) belirli türlerin ve kalıpların dışına çıkmamak , (V) Arapça ve Farsçanın dil kurallarını benimsemek .
16. Bu parçadaki numaralanmış sözlerden hangisi divan edebiyatının bir özelliği değildir? (2010)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.
Bende Mecnûn’dan füzun âşıklık isti’dadı var
Âşık-ı sâdık benim Mecnûn’un sadece adı var
Kıl tefâhur kim senin hem var benim tek âşıkın
Leyli’nin Mecnûn’u Şîrîn’in eger Ferhâd’ı var
17. Bu dizeler aşağıdaki nazım şekillerinden hangisiyle yazılmış olabilir? (2010)
A) Muhammes B) Şarkı C) Rubai D) Gazel E) Mesnevî
Paylaşırsa dost paylaşırmış
İnsanın derdini, sevincini
Dost ümidiyle ortalığa düşmeye gör
Hangi kapıyı çalsam kimseler yok
Hangi omza dokunsam yabancı çıkar
18. Aşağıdakilerden hangisi ihtiva ettiği duygu yönünden yukarıdaki şiire anlamca en yakındır? (2010)
A) Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge
Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı
B) Hep seninçündür benim dünyâ cefâsın çektiğim
Yoksa ömrüm varı sensiz neyleyim dünyâyı ben
C) Gülmek ol gonceye münâsibdir
Ağlamak bu dil-i hazîne gerek
D) Bülbüller öter güller açar şâd gönül yok
Asla böyleliğin görmemişiz fasl-ı bahârın
E) Bâğ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz
Biz neşâtın da gamın da rûzgârın görmüşüz
19.Aşağıdaki sanatçılardan hangisi, beraber verilen nazım biçiminde yazılmış yapıtlarıyla ünlenmemiştir? (2011)
A) Fuzuli – Gazel
B) Nedim – Şarkı
C) Kalımlı – Mesnevi
D) Ziya Paşa – Terkibibent
E) Nefi – Kaside
I. Sebk-i Hindî
II. Mahallîleşme Akımı
III. Süslü Nesir
20. Aşağıda verilen divan sanatçılarından hangisi yukarıdakilerden biriyle ilişkilendirilemez?(2011)
A) Nergisî B) Neşati C) Nedim D) Necati E) Enderunlu Vasıf
I. Heşt Behişt
II. Sefaretname-i Fransa
III. Mecalisü’n Nefais
IV. Tezkiretü’ş Şuara
V. Makalat
21. Yukarıda verilenlerden hangileri aynı yazınsal türe ilişkin yapıtlardır? (2011)
A)I.,II.,III. B)I.,III.,IV. C)II.,III.,V. D)II.,IV.,V. E)III.,IV.,V.
I. Gülşehrî
II. Nefi
III. Şeyh Galip
IV. Fuzuli
22. Aşağıdaki yapıtlardan hangisi yukarıda verilen sanatçılardan birine ilişkin değildir? (2011)
A)Siham-ı Kaza
B)Mantıku’t Tayr
C)Hayriyye
D)Hüsn-ü Aşk
E)Şikayetname
Düzyazı sözcüğü, “yaymak, saçmak, dağıtmak” anlamına gelir. Bugün “düz yazı” terimiyle karşılanmaya çalışılmaktadır, düzyazı yazarlarına eskiden “nâsir” denirdi.
23.Aşağıdakilerden hangisi divan edebiyatı nâsirlerinden değildir? (2012)
A) Lâtifî B) Sinan Paşa C) Gülşehrî D) Nergisî E) Naima
24. Bir kişiyi, bir durumu yada vakası yermeye, toplumun aksayan taraflarını göstermeye yönelik şiirler yazan Nef’i, aşağıdaki şiir türlerinin hangisiyle ilişkilendirilebilir? (2012)
A)Didaktik B)Satirik C)Pastoral D)Epik E)Lirik
25.Divan edebiyatı sanatçıları ve yaşamış olduğu yüzyıllarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (2012)
A) Sultan Veled ─ 13. yüzyıl
B) Âşık Paşa ─ 14. yüzyıl
C) Şeyhî─ 15. yüzyıl
D) Fuzuli ─ 16. yüzyıl
E) Nedim ─ 17. Yüzyıl
26. Aşağıdaki dizelerden hangisinin ötekilerden değişik bir anane içinde yazıldığı düşünülebilir? (2012)
A) Bir uykuyu cananla birlikte uyuyanlar
Ömrün tüm ikbalini vuslatta duyanlar
B) Ellerin var beyaz güller benzer biçimde küçücük
Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe
C) Şimdi çocukluğun çatısı kalktı ya üstümüzden
Yağmurun da eski tadı yok bu yüzden
D) O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör
Dünyayı hele sen bir sulh olsun da gör
E) Sen benim üzerine titrediğim güzel ve yeni
Saatim kadar saadetimin göz bebeği zamansın
CEVAPLAR-AÇIKLAMALAR
1. Sual (1996)
Cevap: A) Uyak düzeni aa ba ca… biçimindedir.
Izahat:
Mesnevîde her beyit kendi içinde kafiyelidir (aa, bb, cc …). Dolayısıyla “aa ba ca” ifadesi yanlıştır. Öteki bilgiler mesneviye uygundur.
2. Sual (1997)
Cevap: D) Mevzular çoğu zaman gerçek yaşamdan alınmıştır.
Izahat:
Divan şiiri soyut, hayalî ve kalıplaşmış benzetmelerle örülüdür; gerçek yaşamı yansıtmaz. Dolayısıyla yanlış olan bu seçenektir.
3. Sual (1997)
Cevap: B) Nazire
Izahat:
Bir şairin başka bir şairin şiirini aynı vezin, kafiye ve redifle yansılamak ederek yazdığı şiire nazire denir.
4. Sual (1997)
Cevap: C) Taşlama
Izahat:
Divan edebiyatında hiciv → Halk edebiyatında taşlama karşılığıdır.
5. Sual (1998)
Cevap: E) Kâtip Çelebi – Hüsn ü Aşk
Izahat:
“Hüsn ü Aşk” Şeyh Galip’indir, Kâtip Çelebi’nin değil. Öteki eşleştirmeler doğrudur.
6. Sual (1998)
Cevap: D) IV.
Izahat:
“Keşfü’z-Zünûn” Evliya Çelebi’nin değil, Kâtip Çelebi’nin eseridir. Data hatası burdadır.
7. Sual (2006)
Cevap: B) Batı – Hoca Dehhânî’dir
Izahat:
Divan edebiyatı Batı etkisiyle bitmiştir, ilk divan şairi kabul edilen şahıs ise Hoca Dehhânî’dir.
8. Sual (2006)
Cevap: E) Mersiye – Ağıt
Izahat:
Divan edebiyatında ölen için yazılan şiir → Mersiye,
Halk edebiyatındaki karşılığı → Ağıt.
9. Sual (2007)
Cevap: A) Şarkı
Izahat:
Dörtlüklerle yazılmış, aşk ve doğa duygularını işleyen bu şiir şekil ve içerik yönünden şarkıya uygundur.
10. Sual (2007)
Cevap: E) Şairin adının da geçmiş olduğu tegazzül bölümüdür.
Izahat:
Kaside bölümleri içinde tegazzül yoktur. Ötekiler kasidenin bölümleridir.
11. Sual (2007)
Cevap: E) Ali Şir Nevaî
Izahat:
Mantıku’t-Tayr Ferîdüddin Attâr’a aittir. Ali Şir Nevaî’nin değildir.
12. Sual (2007)
Cevap: C) III.
Izahat:
“Hüsn ü Aşk”ın şairi Şeyh Galip değil, Fuzûlî gösterilmiş. Doğrusu: Şeyh Galip → Hüsn ü Aşk.
13. Sual (2008)
✅ Doğru yanıt: E) IV ve V
Izahat:
I. Hicivleriyle ünlüdür. (Nef‘î) ✅ doğru. Nef‘î hiciv ve kasideleriyle ünlüdür.
II. Hayriyye ve Hayrâbâd adlı meşhur mesnevilerin şairidir. (Nâbî) ✅ doğru. Didaktik şiirleriyle bilinir.
III. Ünlenmesini Hüsn ü Aşk adlı mesnevisi elde etmiştir. (Şeyh Gâlib) ✅ doğru. Sebk-i Hindî’nin en mühim temsilcisi.
IV. Süslü nesrin en güzel örneklerinden kabul edilen Tazarrunâme’nin yazarıdır. (Kâtip Çelebi) ❌ yanlış.
- Tazarrunâme Sinan Paşa’ya aittir.
- Yazman Çelebi’nin bu şekilde bir eseri yoktur.
V. Keşfü’z-Zünûn isminde bir ansiklopedi kaleme almış, bu yapıtta ortalama 10 bin yazar ve 15 bin yapıt tanıtmıştır. (Sinan Paşa) ❌ yanlış.
Doğru eşleştirme:
- IV → Sinan Paşa (Tazarrunâme)
- V → Kâtip Çelebi (Keşfü’z-Zünûn)
Kısaca IV ve V yer değiştirmeli.
14. Sual (2009)
Eşleştirmeler
I. Anonim halk şiiri → Hece ölçüsü ✅
- Halk şiirinde ölçü olarak hece kullanılır.
II. Sanatkârane düzyazı → Seci ✅
- Süslü (sanatkârane) nesirde seciler vardır.
III. Nazım türü → Hicviye ✅
- Hicviye, bir nazım türüdür.
IV. Terkibibent → ?
- Terkibibent bir nazım biçimidir, II. grupta bununla direkt eşleşecek bir kavram yok.
V. Kaside → Nesib ✅
- Kasidenin ilk kısmı nesibdir.
❌ İlişkilendirilemeyen
- Terkibibent
✅ Doğru yanıt: D) IV
15. Sual (2009)
Cevap: B) özgürlük tanımayan – mazmun
Izahat:
Divan şiirinde şaire özgürlük tanımayan güzel duyu → mazmun sistemidir.
16. Sual (2010)
Cevap: B) II.
Izahat:
Divan edebiyatında konuşma dili değil, sanatlı, Arapça-Farsça yüklü ağır dil kullanılır. Dolayısıyla II. yanlış.
17. Sual (2010)
Cevap: D) Gazel
Izahat:
Beyitlerle yazılmış, aşk temalı ve Mecnun-Leyla göndermeleri olan bu şiir gazeldir.
18. Sual (2010)
Cevap: A) Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge…
Izahat:
Her iki şiirde de yalnızlık ve paylaşacak dost bulamama teması işlenmiştir.
19. Sual (2011)
Cevap: C) Kalımlı – Mesnevi
Izahat:
Kalımlı gazel şairi olarak bilinir, mesneviyle ünlenmemiştir.
20. Sual (2011) (Problemli Sual)
A) Nergisî B) Neşati C) Nedim D) Necati E) Enderunlu Vasıf
ÖSYM Yanıtı: D) Necati
Izahat:
Geriye kalan tek isim “Necâtî Bey” bu üçlüden biriyle ilişkilendirilemezmiş benzer biçimde kabul edilmiştir.
Bu sebeple ÖSYM, Mahallîleşme akımı terimini 18. yy’daki Nedim ve sonrasına özgü saymış, Necâtî’yi ise “öncü fakat akımın temsilcisi değil” diye değerlendirmiştir.
21. Sual (2011)
Cevap: B) I., III., IV.
Izahat:
Heşt Behişt, Mecalisü’n Nefais, Tezkiretü’ş Şuara → hepsi tezkire türünde eserlerdir.
22. Sual (2011)
Cevap: C) Hayriyye
Izahat:
“Hayriyye” Nâbî’ye aittir, yukarıda sayılan sanatçılardan hiçbiri yazmamıştır.
23. Sual (2012)
Cevap: C) Gülşehrî
Izahat:
Gülşehrî şairdir, düz yazı yazmamıştır. Ötekiler divan nesircileridir.
24. Sual (2012)
Cevap: B) Satirik
Izahat:
Nef’î hiciv şairidir; doğrusu satirik şiirler yazmıştır.
25. Sual (2012)
Cevap: E) Nedim – 17. yüzyıl
Izahat:
Nedim 18. yüzyıl Lale Devri şairidir, 17. yüzyıl değil.
26. Sual (2012)
Cevap: A)
Izahat:
A) Bir uykuyu cananla birlikte uyuyanlar / Ömrün tüm ikbalini vuslatta duyanlar
➡ Yahya Kemal Beyatlı‘nın “Vuslat” adlı şiirinden alınmış dizeler. Bu dizeler Divan şiiri geleneğine ilişkin (klasik mazmunlar: canan, vuslat, ikbal).
B) Ellerin var beyaz güller benzer biçimde küçücük / Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe
➡ Cahit Külebi’nin “Sabret” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet dönemi, bireysel/duygusal temalar.
C) Şimdi çocukluğun çatısı kalktı ya üstümüzden / Yağmurun da eski tadı yok bu yüzden
➡ Haydar Ergülen’nin “İzmir Radyosu Hitabı” adlı şiirinden alınmış dizeler. Gene Cumhuriyet süreci çağdaş duyarlılık.
D) O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör / Dünyayı hele sen bir sulh olsun da gör
➡ Melih Cevdet Anday‘ın “Olsun da Gör” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet süreci çağdaş şiir.
E) Sen benim üzerine titrediğim güzel ve yeni / Saatim kadar saadetimin göz bebeği zamansın
➡ Sezai Karakoç‘un “İnci Dakikaları” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet süreci çağdaş şiir.
Çözüm
- B, C, D, E → Cumhuriyet süreci şiiri (çağdaş Türk şiiri geleneği).
- A → Divan edebiyatı geleneği.
Ek olarak bakınız:
