Dünya’mız kutup noktalarından geçen bir eksen etrafında döner. Dünya’nın dönme ekseni ile destek ekseni arasında 23,5° lik bir açı vardır.
Dünya ekseninin 23,5° eğik oluşunun sonuçları şunlardır:
1. Mevsimlerin oluşmasına sebep olur.
2. 21 Aralıkta Güney Yarımkürenin, 21 Haziranda ise Kuzey Yarımküre’nin Güneş’e daha dönük olmasına sebep olur.
3. Gece ile gündüz arasındaki farkın ekvatordan kutuplara doğru gittikçe artmasına sebep olur.
Mevsimler ve Gece – Gündüz Süreleri
Türkiye’nin de yer aldığı kuzey yarım kürede, sonbahar 23 Eylülde başlar, 21 Aralıkta biter. Kış 21 Aralıkta başlar ve 21 Marta kadar sürer, ilkbahar 21 Martta başlar, 21 Hazirana kadar devam eder. Yaz ise 21 Haziranda başlar ve 23 Eylülde biter.
21 Mart ve 23 Eylülde güneş ışınları ekvator düzlemine paralel olarak gelir. Bu sebeple yeryüzünün her tarafında gece ve gündüz süreleri eşit olur.
21 Haziranda güneş ışınları ile ekvator düzlemi arasında 23.5° lik bir açı vardır. Bu sebeple 21 Haziranda kuzey yarım kürenin 66,5° enleminden, kuzey kutup noktasına kadar olan bölgesi 24 saat aydınlık olur. Yani bu bölgede gündüz 24 saat sürer.
21 Haziranda güney yarım kürenin 66,5° enleminden, güney kutup noktasına kadar olan bölgesinde ise, gece süresi 24 saat olur.
21 Aralıkta güneş ışınları ile ekvator düzlemi arasındaki açı 23,5° olur. Bu sebeple 66,5° enleminden güney kutup noktasına kadar olan bölge 24 saat aydınlık olur. Yani bu bölgede gündüz 24 saat sürer.
AY
Dünyanın tek uydusu ve ona en yakın gök cismidir. Ay’ın Dünya’ya olan ortalama uzaklığı 384.000 km dir. Çapı ortalama olarak 3.500 km olan Ay, bu büyüklüğü ile dünyanın 50 de biri kadardır.
Ay’da atmosfer yoktur. Hava ve su bulunmadığı için meteorolojik olay görülmez.
Dünya, Güneş’in çevresinde hareket ederken Ay da Dünya’nın çevresinde hareket eder. Dünya’nın Güneş’in çevresinde ve Ay’ın Dünya’nın çevresinde hareketi sırasında izledikleri yörüngeler elips şeklindedir.
1. Ay’ın Hareketleri
• Kendi ekseni etrafındaki hareketini 29.5 günde tamamlar.
• Dünyanın etrafındaki hareketini 29.5 günde tamamlar.
• Dünya ile birlikte, Güneş etrafındaki hareketini 365 günde tamamlar.
• Ay’ın kendi ekseni etrafındaki hareket süresi, dünya çevresindeki hareket süresine eşit olduğu için yeryüzünden, Ay’ın daima aynı yüzü görülür.
• Yeryüzünde güneş günü 24 saat olurken, ay günü 24 saat 50 dakika olarak gerçekleşir. 50 dakikalık farktan dolayı: Gel-git (Med-Cezir) olayı her gün kıyılarda bir önceki güne göre 50 dakikalık gecikmeyle ortaya çıkar.
2. Ay’ın Evreleri
Ay Güneş’ten aldığı ışınları yansıttığından ve Dünya’nın etrafındaki hareketinden dolayı farklı şekillerde görülmektedir. Ay’ın değişik şekillerde görülmesine Ay’ın evreleri denir.
I. Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde, Ay’ın karanlık yüzü Dünya tarafında olur. Bu durumda Ay’ı göremeyiz. Ay’ın bu evresine yeni ay denir.
II. Yeni Ay evresinden yaklaşık bir hafta sonra, Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün yarısı görülür. Bu evreye ilk dördün denir.
III. İlk dördün evresinden yaklaşık bir hafta sonra, Ay’ın Dünya’ya dönük yüzünün tamamı görülür. Bu evreye dolunay adı verilir.
IV. Dolun Ay evresinden yaklaşık bir hafta sonra, Ay’ın Dünya’ya dönük yüzünün yarısı görülür. Bu evreye son dördün denir.
Son dördün evresinden yaklaşık bir hafta sonra Ay tekrar yeni ay evresine geçerek düzenli olarak Ay’ın evreleri oluşmaya devam
Yeni ay ile ilk dördün arasında Ay, Türk Bayrağı’ndaki hilalin farklı şekilleri olarak görülür. Yani ince bir hilâl şeklinden, yarım daire şekline doğru değişmeler gözlenir. Benzeri görünüm, son dördün ile yeni ay evreleri arasında da gözlenir.
3. Ay Tutulması
Dünya, Güneş ile Ay arasına girerek, Ay’ın bütününü veya bir bölümünü gölgelerse ay tutulması meydana gelir.
4. Güneş Tutulması
Ay, Dünya ile Güneş arasına girdiğinde Dünya’nın bazı yerleri güneş ışığı alamaz. Bu duruma Güneş tutulması denir.
