Standart bir PDF belgesinin boyutu, genel anlamda yazıcılardaki kağıt boyutlarına nazaran belirlenir; dünyanın birçok yerinde A4, ABD Birleşik Devletleri ve Kanada’da ise “mektup boyutu”. Sadece standartlar bir sınırlama değildir. Uzun süredir, bir PDF için mümkün olan en büyük boyutun, kenarları 381 km uzunluğunda olan ve toplamda 145 bin 161 kilometrekare bir alana haiz kare olduğu söyleniyor.
Bu büyüklükteki bir PDF eğer bir ülke olsaydı, dünyanın en büyük 94. ülkesi ve Yunanistan’dan daha büyük bir alana haiz olurdu. ABD Birleşik Devletleri’ndeki eyaletlerle karşılaştırıldığında, ortalama olarak New York büyüklüğündedir. Başka bir deyişle bu PDF, metinde gösterilen haritaya nazaran Türkiye’nin ortalama yüzde 18.5’i büyüklüğünde olacaktır.
Bu devasa ve birazcık da kaygı verici bir boyuttur (bu kadar büyük bir baskı için ne kadar mürekkep gerekeceğini düşünün). Sadece İngiltere merkezli bir yazılım geliştiricisi olan Alex Chan’e nazaran, bu iddia gerçeğe yakın bile değildir: Mümkün olan en büyük PDF aslen tüm evrenden bile daha büyük.
Bu mevzuya derinlemesine inmeden ilkin formatın ortaya çıkışına, doğrusu kendi “Büyük Patlama” anına dönelim. Yıl 1991, 1982’de Adobe’yi kuran John Warnock, bilgisayarda tasarlanan grafiklerin başka bir bilgisayarda ve basılı bir sayfada aynı şekilde görünmesini sağlayacak daha iyi bir yol arıyor.
Firmanın bu alandaki ilk protokolü, 1985 senesinde Apple’ın LaserWriter yazıcısına entegre edilen PostScript’ti. Sadece Warnock daha iyisini yapmayı hedefliyordu ve bu fikrini bir peçeteye çizerek geliştirdi. Bu projeye “Camelot Projesi” adını verdi ve netice olarak 1993 senesinde Taşınabilir Belge Formatı (PDF) ve bu PDF’leri oluşturup okuyabilen bir program olan Acrobat ortaya çıktı.
Metin, görüntü ve formatları durağan(durgun) bir düzende saklayan bir dosya formatı olan PDF’ler, değişik bilgisayar platformlarında kolayca görüntülenebilen ve paylaşılan belgelerin bağımsız birer temsilidir. Statik yapıda olmalarına karşın, PostScript’in aksine, köprüler ve formlar şeklinde etkileşimli özellikleri de destek sunar.
Warnock’un bu yeniliği, dijital devrime grafiksel bir temel sağlamış oldu. Sadece webin ilk yıllarında, büyük PDF dosyalarını çevirmeli web bağlantısı üstünden yükleme yada indirme zorluğu sebebiyle PDF’ler derhal yaygınlaşmadı.
PDF’lerin benimsenmesi (popülerliği kadar süratli olmasa da), ABD İç Gelir Servisi’nin 1996 senesinde yeni kurulan internet sayfasında vergi bilgilerini yayınlamak için bu dosya formatını kullanmaya başlamasıyla mühim bir destek görmüş oldu. Bir öteki mühim gelişme ise 2008 senesinde PDF’nin açık bir standart haline gelmesi ve tamamen parasız hale gelmesiyle yaşandı.
Bugün sanatçılardan astronotlara, sevgililerden avukatlara kadar hepimiz tarafınca kullanılan dijital son zamanların olmazsa olmaz bir parçasıdır. PDF Reader Pro’nun 2023 verilerine nazaran, işletmelerin yüzde 98’i harici belge paylaşımı için PDF kullanmakta ve yılda ortalama 2,5 trilyon PDF belgesi oluşturulmaktadır.
Bu üretilen PDF’lerin ortalama yüzde 90’ının A4 yada Şimal ABD mektup boyutunda olduğu, geri kalanının ise legal (8,5 x 14 inç) ve A3 (çift A4) şeklinde öteki standart boyutlardan yada posterler, teknik çizimler, e-kitaplar için özelleştirilmiş boyutlardan oluştuğu tahmin ediliyor.
Bundan dolayı, bir çok PDF formatın kuramsal boyut sınırlarının oldukça uzağında kalıyor. Peki bu sınırlar nedir? Bu sınırlar iki temel faktöre bağlı:
- Adobe Acrobat şeklinde PDF görüntüleyiciler tarafınca kabul edilen maksimum sayfa boyutu.
- Kullanıcı alanı birimi: PDF içindeki her şeyi ölçmek ve konumlandırmak için kullanılan dahili bir ızgara sistemi.
Peki bu sınırların vakit içindeki gelişimi nasıldı?
İlk PDF sürümlerindeki varsayılan ayarlar:
- Dahili ölçü birimi, bir inçin 1/72’siydi.
- İlk sayfa boyutları 72 × 72 birim ile 3.240 × 3.240 birim içinde değişiyordu.
- Bu, gerçek dünya boyutlarında 1 × 1 inç ile 45 × 45 inç anlamına geliyordu.
2005 – Acrobat 5.0 görüntüleyici güncellemesi:
- Minimum sayfa boyutu 3 × 3 birime (~0,04 × 0,04 inç) düşürüldü.
- Maksimum sayfa boyutu 14.400 × 14.400 birime genişletildi.
- Bu, sayfa başına 200 × 200 inç’e kadar bir boyuta karşılık geliyordu.
2007 – PDF 1.6 ve Acrobat 7.0:
Dahili ölçü birimini ölçeklendirmeye olanak tanıyan /UserUnit adlı bir ayar tanıtıldı.
İzin verilen maksimum ölçeklendirme, varsayılanın 75.000 katıydı.
Adobe’nin 1.310 sayfalık (!) PDF Referans kılavuzuna nazaran, bu durum “maksimum 15 milyon inç (14 bin 400 * 75 bin 000 * 1/72) sayfa boyutu” anlamına geliyor. Kenarları 15 milyon inç uzunluğunda olan bir karenin alanı 225 trilyon inç karedir. Bu da metnin başlangıcında belirtilen 56 bin 047 mil karelik alana denk gelmektedir.
Ve bu boyutlar, Adobe tarafınca tanımlanan maksimum boyut sınırlamaları olarak kalmıştır. Peki ya Alex Chan’in blogunda sordurulmuş olduğu şeklinde, “bu ‘maksimum’ değerleri aşan bir PDF oluşturursak ne olur?”
PDF ve Acrobat okuyucunun birleşik ayarları hakkaten de Yunanistan büyüklüğünde bir belgenin oluşturulmasına izin veriyor. Kullanıcı birimi yada sayfa boyutu açısından daha yüksek değerler girilebilir, sadece “Acrobat bunu göz ardı eder. Sayfa meta verileri daha yüksek bulunduğunu belirtse bile, bir sayfanın boyutunun 15 milyon inç bulunduğunu varsaymaya devam ediyor.“
Sadece Acrobat’ın aksine, Önizleme uygulamasının (sayfa boyutu için) koyabileceğimiz bir üst sınırı yok. Benim için 1 ve arkasından on iki 0’dan oluşan bir genişlik girmekten oldukça memnun.
Bu 1 trilyon kullanıcı birimi, 72’ye bölündüğünde ortalama 13,9 milyar inç eder ki bu da 352 bin 778 kilometrenin birazcık altına denk geliyor.
Alex, “Bu genişlik ortalama olarak Dünya ile Ay arasındaki mesafeye eşit. Denetlemek için cetvelimi almam gerekecek fakat (kenarları bu uzunlukta olan bir karenin) Almanya’dan daha büyük olacağından inanırım.
Devam edebilirdim, ve de ettim. Sonunda Preview’ın tüm evrenden daha büyük bulunduğunu iddia etmiş olduğu bir PDF elde ettim: Ortalama 37 trilyon ışık yılı kare. Kuşkusuz, çoğunlukla boş uzay, fakat evren de öyleki. Eğer bu PDF ile oynamak isterseniz, buradan ulaşabilirsiniz. Lütfen yazdırmaya çabalamayın” dedi.
Bir tek informasyon vermek amacıyla belirtmek gerekirse, Gözlemlenebilir Evren’in çapı ortalama 93 milyar ışık yılı. Böylece John Warnock ve Alex Chan, anlattığı imparatorluk kadar büyük bir harita hakkında meşhur bir kısa öykü yazan Jorge Luis Borges’i (Bilimde Kesinlik Üstüne) geride bırakmış şeklinde görünüyor. Kuvvetli PDF, yaratılışın kendisinden bile daha büyük olabilir.
PDF Association’ın belirttiği şeklinde, kullanıcı birimlerinin son olarak tanımında “desteklenen değerlerin aralığı uygulamaya bağlı olacaktır” ifadesi yer ediniyor. Dolayısıyla, en azından teoride, bir PDF’nin boyutunun üst sınırı yoktur, 37 trilyon ışık yılı bile. Sadece pratikte, Alex’in Evren’den daha büyük PDF’si muhtemelen tekrarlanmasına gerek olmayan bir noktayı kanıtlıyor.
Kaynak: BigThink / Yapıt Şahin tarafınca Türkçeleştirildi
