Farabi Kimdir, Hayatı ve Eserleri

Farabi Kimdir?

Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi, Batı’da Alpharabius olarak da malum, 9. yüzyıl İslam dünyasının en büyük felsefeci ve bilim adamlarından biridir. Ortalama 871–872 senesinde Türkistan’ın Farab (Vesiç) bölgesinde dünyaya gelen ve 950/951 civarında Şam’da vefat etmiştir. Doğduğu yerin adıyla anılan Farabi, felsefe tarihindeki derin tesiri sebebiyle Aristoteles’ten sonrasında “Muallim-i Sani” (İkinci Öğretmen) olarak anılmıştır.

Farabi, ilk öğrenimini Farab’da tamamladıktan sonrasında yüksek öğrenim için Bağdat’a gitmiş, burada mantık, felsefe, dil, bilim ve müzik şeklinde pek fazlaca alanda eğitim almıştır. Aslına bakarsan İslam dünyasında felsefi geleneği dizgesel hale getiren ve antik Yunan felsefesini İslam düşüncesiyle uyumlu şekilde sentezleyen ilk düşünürlerden biri olarak kabul edilir.

Felsefi çalışmalarıyla ün kazanan Farabi, Aristo ve Platon’un eserlerini yalnızca çeviri etmekle kalmamış; kendi entelektüel sistemini kurarak akıl, data, varlık ve toplumsal yaşam üstüne emsalsiz yorumlar geliştirmiştir. Ona nazaran akıl, gerçek bilgiye ulaşmanın temel aracıdır ve filozoflar ideal yöneticiler olarak toplumun yol göstericileridir. Bu görüş, ideal cemiyet düzeni üstüne yazdığı Ara Ahl al-Madina al-Fadila (Erdemli Kent) adlı eserinde en net haliyle ortaya konmuştur.

Farabi, yalnızca felsefe ile sınırı olan kalmayıp mantık, matematik, sosyoloji, tıp ve müzik şeklinde alanlarda da eserler vermiş, bilhassa müzik teorisi üstüne Kitab al-Musiqa al-Mezar adlı çalışmasıyla müziğin felsefi temellerini ve ruh üstündeki etkilerini incelemiştir.

Yaşamı süresince Bağdat, Halep, Şam, Kahire şeklinde devrin entelektüel merkezlerini dolaşan Farabi, pek fazlaca düşünürü etkilemiş ve sonraki dönem İslam filozoflarının fikirlerine yön vermiştir. Onun fikir mirası, akıl ve data felsefesi ile toplumsal seviye anlayışının birleştirilmesi açısından hem İslam dünyasında hem de Batı’da uzun süre mühim sayılmıştır.

Farabi, yalnız kendi periyodunun filozofu değil; felsefeyi İslam uygarlığında dizgesel disiplin haline getiren öncü isim olmasıyla da tarihsel bir dönüm noktası olarak kabul edilir.

Farabi Eserleri