Kategoriler: Genel

Güvahi – Türk Dili ve Edebiyatı

Güvâhî, 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairi.

Güvâhî

Kaynaklarda Güvâhî hakkında fazla informasyon yoktur, Geyveli olarak gösterilir. Fakat Latifi Tezkiresindeki “Geyve nâm kasabada tarattun etmişdi” cümlesi onun, adı geçen kasabadan bir başka yerde doğup sonradan Geyve’ye yerleştiğini akla getirmektedir. Doğum târihi de kim bilir. Kâtip Çelebi, aslolan adını Mehmet, babasının adını ise Abdullah olarak verir.

Buna karşılık, ilk dönem kaynakları mesleğinin timâr sahibi sipahi bulunduğunu belirtirler. Pend-nâme’de sipahi bulunduğunu kendisi de söylemiştir. Kâtip Çelebi ölümünü 929/1522, Mehmed Süreyya ve Mehmed Tahir 926/1520, Agah Sırrı Levent ise 925/1519 olarak göstermektedir. Oysa bu târihler, hem Pend-nâme’nin yazılış târihi, hem de eserde anlatılan bâzı vakalarla çelişmektedir. Pend-nâme’nin yazılış târihi 933/1526’dır. Bu durumda eserin yazılışı şâirin ölümünden sonrasında görünmektedir ki kabulü imkânsızdır. Ek olarak Pend-nâme’de pâdişâh olarak Kanunî’den;

Hudâyâ şâhımuz ol Hân Süleyman
Selatin zübdesi Sultân Süleyman

şeklinde söz edilmekte, vezirlerden Ayaş Paşa ile İbrahim Paşa’dan bahseden vakalara yer verilmektedir. Bu bilgilerin ışığında değerlendirildiğinde Güvâhi’nin ölüm târihinin Yavuz Sultân Selîm devrinde değil, 933/1526’dan sonrasında olması gerekmektedir.

Güvâhi’nin Eserleri

Güvâhi’nin eserleri mevzusunda da tezkirelerde değişik bilgiler yer verilmiştir; Latifi ve Alî, Pend-nâme ve Kenzü’l-Bedâyi’ adlı iki eseri bulunduğunu, Hasan Çelebi Kenzü’l Bedâyi, Beyânî ise Pend-nâme yazdığını ve adını Kenzü’l-Bedâyi’ koyduğunu söyler. Verilen bu bilgiler ışığında Âşık Çelebi’ninkini esas almak yerinde olacaktır. Güvâhî çalışmasına Kenzü’l-Bedâyi adını vermiş, fakat yaratı ondan sonra dâhil olduğu türün adıyla anılarak Pend-nâme olarak tanınmıştır. Kâtip Çelebi de eseri Kenzü’l-Bedâyi diye zikreder.

Pend-nâme, Attâr’ın Pend-nâme’si örnek alınarak, mesnevi tarzında, aruzun Mefâîlün-Mefâîlün-Feûlün kalıbıyla yazılmış, 2133 beyitlik bir nasihat kitabıdır. Güvâhî, eserde oldukca sayıda atasözü ve deyime de yer vermiştir. Eserin aslolan önemi de bu malzemeyi içinde bulundurmasından gelmektedir. Yoksa yaratı edebî açıdan devir kaynakları olan tezkireler tarafınca da pek beğenilmemiştir.

Pend-nâme’nin kime sunulmuş olduğu meselesi de kaynaklarda verilen bilgilerle çelişmektedir. Latifi, Âşık Çelebî, Hasan Çelebî ve Alî, eserin Yavuz Sultan Selîm adına yazıldığını söylemektedirler. Oysa kitabın yazılış târihi yukarıda da belirtildiği benzer biçimde 933/1526’dır. Bu durumda yaratı vakit olarak Kanunî Sultan Süleyman devrine âiddir ve ona sunulmuş olmalıdır. Kaldı ki bu ihtimâlin ötesinde kitabın çeşitli yerlerinde Kanunî’nin adı geçmekte ve devir pâdişâhı olarak övülmekte, buna karşılık Yavuz Sultân Selimin adına sâdece bir kere, Kanunî nin babası bulunduğunu belirtmek maksadıyla rastlanmaktadır. Yapıt, muhtemelen Yavuz’un adına düşünülmüş, fakat onun ölümü üstüne Kanuni’ye sunulmuştur.

Güvâhi’nin ek olarak 117 beyitlik Gurbet-name ve 396 beyitlik İbret-name adlı mesnevi tarzında iki ufak eseri daha vardır.

Kaynak: Büyük Türk Klasikleri/ c.3

Bul-Tikla

Son Yazılar

Zaman Bisikleti Özeti, Konusu ve Karakterleri

Süre Bisikleti – Alim AdalıTür:ÇocukYazar:Alim AdalıYayınlanma Zamanı:2004Yayınevi:Can Çocuk YayınlarıISBN: 9789750703502KarakterlerAlim Bey: Damla ve Yağmur’un babasıdır. Evlatlarının merakını ve öğrenme isteğini destekleyen, onlarla beraber geçmişe seyahat icra eden, araştırmayı ve keşfetmeyi seven bir babadır.Damla: Alim Bey’in kızlarından biridir. Kardeşi Yağmur ile beraber vakit bisikletini hazırlayan, geçmişte yaşanmış olan vakaları merakla gözlemleyen ve yeni bilgiler öğrenmekten hoşlanan bir çocuktur.Yağmur: Damla’nın kardeşidir. Ablasıyla beraber vakit bisikletinin yapımında vazife alır. Babasıyla çıkmış olduğu yolculuklarda tarih öncesi insanların yaşamlarını ve buluşlarını keşfeder.Çuka: Ortalama yüz bin yıl ilkin Karain’de yaşayan, zekâsı ve üretkenliğiyle dikkat çeken bir çocuktur. İnsanların yaşamını kolaylaştıracak araçlar geliştirmeye çalışır. Balta yapmayı başararak kabile başkanının itimatını kazanır.Anin: Çuka’nın kardeşidir. Meraklı ve yaratıcı kişiliğiyle yeni buluşlara katkıda bulunur. Meyve toplamak için geliştirdiği vasıta, mızrağın ortaya çıkmasına öncülük eder.Ara: Çuka ve Anin’in babasıdır. Çocuklarıyla beraber başka topluluklara ateş yakmayı ve av araçlarını kullanmayı öğretir.Taşçı Amca: Taşları işleyerek çeşitli araçlar hazırlayan kişidir. Çuka ve Anin’in geliştirdiği mızrağın yapımına destek olur.Kabile Başkanı: Çuka’nın zekâsını ve başarısını takdir ederek ona başkanlık kolyesini veren, Anin’i ise yeni buluşundan dolayı mızrakçıbaşı duyuru eden kişidir.Damla ve Yağmur’un Anası: Ailesinin vakit yolculuklarında yaşadıklarını dinleyen ve ilerleyen bölümlerde bu yolculuklardan birine katılan karakterdir.MevzusuSüre Bisikleti, iki kardeş olan Damla ve Yağmur’un, babaları Alim Bey’in yardımıyla geliştirdikleri bir vakit bisikleti yardımıyla tarih öncesi dönemlere yaptıkları yolculukları mevzu alır. Ortalama yüz bin yıl öncesine giden aile, Karain’de yaşayan Çuka ve Anin adlı kardeşlerin günlük yaşamlarını, geliştirdikleri araçları ve insanlık tarihindeki mühim buluşları gözlemler. Kitap; merak, yaratıcılık, yardımlaşma ve sorun çözme benzer biçimde kavramları keyifli bir serüven vesilesiyle ele alırken insanlığın ilk dönemlerindeki yaşam koşullarını da okurlara tanıtır.Süre Bisikleti ÖzetiHikâye, Alim Bey’in eski bisikletini kızları Damla ve Yağmur’a vermesiyle adım atar. Alim Bey, kızlarından bu bisikleti bir vakit makinesine dönüştürmelerini ister. Kardeşler büyük bir heyecanla çalışmaya koyulur ve tüm ayrıntılarını düşünerek bir vakit bisikleti hazırlar. Babaları uyandığında ortaya çıkan vasıta karşısında şaşkınlığını gizleyemez. Üçü beraber bisiklete binerek geçmişe doğru ilk yolculuklarına çıkar.Seyahat esnasında bazı tehlikelerle karşılaşsalar da ortalama yüz bin yıl öncesine, Karain’e ulaşmayı başarırlar. Burada tarih öncesi bir toplulukta yaşayan Çuka ve Anin adlı iki kardeşle karşılaşırlar. Onları uzaktan izleyerek insanların yaşamlarını iyi…

3 gün ago

Dünyanın En Güzel ve En Ünlü Kütüphaneleri

Dublin, İrlanda · 18. yüzyıl • 1732 Trinity College Kütüphanesi — Long Room Trinity College…

3 gün ago

2026-2027 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav

Altıncı sual 30 puandır. Aşağıdaki ölçütler birbirinden bağımsız değerlendirilir. Boş yada tümüyle ilgisiz yanıt 0…

5 gün ago

2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları

10. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları — Senaryo…

5 gün ago

Zehri Kim Verdi Özeti, Konusu ve Karakterleri

Zehri Kim Verdi – Agatha ChristieKarakterlerLuke Fitzwilliam: Romanın başkahramanıdır. Uzun seneler İngiltere haricinde polislik yapmış,…

6 gün ago

Türk Şiirinde Sonbahar – Türk Dili ve Edebiyatı

Türk Şiirinde Güz Bir yaprağın dalından kopup ayrılması, şiirde kimi zaman tüm bir ömrü düşündürür.…

1 hafta ago