Monografi: Belirli bir mevzu, mesele, şahıs yada eseri derinlemesine, kapsamlı ve detaylı bir halde inceleyen bilimsel bir yazı yada kitaptır. Kelime anlamı olarak “tek yazı” anlamına gelir (Yunanca “mono” tek, “graphy” yazı anlama gelir).
Temel Özellikleri:
- Tek Mevzu Odaklılık: Adından da anlaşılacağı benzer biçimde, tek bir mevzuya odaklanır. Bu, bir sanatçı, bir bilimsel sorun, bir yazınsal yaratı, bir zamanı vaka yada belirli bir toplumsal olgu olabilir.
- Derinlemesine İnceleme: Mevzuyu yüzeysel değil, her yönüyle, o ana kadar gizli saklı kalmış yada yeterince incelenmemiş taraflarını da ortaya koyarak detaylıca ele alır.
- Bilimsellik: Çoğu zaman bilimsel yöntemlerle yazılır, objektiflik esas alınır ve elde edilmiş bulgular kanıtlarla desteklenir.
- Bütünlük: Monografi, kendi başına bir tüm oluşturan, bağımsız bir eserdir. Bir makaleden daha kapsamlı, bir ansiklopedi maddesinden ise oldukca daha derinlemesinedir.
- Kaynak vizyonu ihtiva eder: Alıntılar ve atıflar bilimsel nitelikli kurallara uygun şekilde belirtilir.
- Çoğunlukla bir uzman yada araştırmacı tarafınca yazılır: Yüksek lisans yada doktora tezleri de birer monografi örneği olabilir.
Monografi Ne İşe Yarar?
- Data Birikimini Derinleştirme: Belirli bir alandaki mevcut data birikimini zenginleştirir ve yeni perspektifler sunar.
- Uzmanlaşma: Yazıldığı alanda uzmanlaşmış bir data deposudur ve ilgili alandaki araştırmacılar, öğrenciler yada meraklılar için temel referans niteliğindedir.
- Bilimsel niteliği olan Katkı: Bilimsel araştırmalara mühim katkılar sağlar, sav yada doktora çalışmalarının temelini oluşturabilir.
- Yaratı ve Şahıs İncelemesi: Sanatçıların hayatlarını, eserlerini yada belli bir dönemdeki çalışmalarını derinlemesine çözümleme ederek o şahıs yada eserin daha iyi anlaşılmasına destek verir.
Monografi Türleri ve Örnekleri:
Monografiler, ele aldıkları mevzuya gore değişik alanlarda karşımıza çıkabilir:
- Bilimsel Monografiler: Fizik, kimya, biyoloji, sosyoloji, hukuk, tıp benzer biçimde bilim dallarında belirli bir problemi yada mevzuyu inceler. Mesela, “Kuantum Fiziğinde Yeni Bir Deneyin Detaylı Analizi” bir monografi mevzusu olabilir.
- Yazınsal Monografiler: Bir yazarın yaşamını, yazınsal kişiliğini, eserlerini yada belirli bir eserini detaylıca inceler. Türk edebiyatında Mehmet Kaplan’ın “Tevfik Fikret” yada İsmail Parlatır’ın “Şinasi” üstüne yazdıkları monografi örnekleridir.
- Sanat içerikli Monografiler: Bir ressamın, müzisyenin yada beyazperde yönetmeninin sanat anlayışını ve eserlerini detaylıca ele alır.
- Sosyolojik Monografiler: Belirli bir köyün, mahallenin yada topluluğun sosyo-ekonomik ve kültürel yapısını derinlemesine inceleyen emekler da monografiye örnektir. Mesela, bir köyün demografik yapısını, toplumsal yaşamını ve eğitim durumunu ele alan bir araştırma.
- Muhasebe Monografileri: Uygulamalı muhasebe derslerinde, bir işletmenin belirli bir dönemdeki tüm muhasebe işlemlerini (açılış bilançosu, yevmiye kayıtları, defter-i kebir kayıtları, mizanın düzenlenmesi vb.) başından sonuna kadar ele alan örnekler “monografi” olarak adlandırılır. Bu, öğrencilerin muhasebe süreçlerini bütünsel olarak anlamalarına destek verir.
Monografi ile Karıştırılan Terimler:
Makale: Daha kısa, tek bir soruna odaklı yazılardır.
Tez: Öğrencilerin mezuniyet belgesi için hazırladığı bilimsel nitelikli çalışmalardır; bir tür monografi olabilir.
Rapor: Daha oldukca uygulamaya yada saha araştırmasına dayalı bilgiler ihtiva eder.
Örnek Monografi Mevzuları:
- “Şair Nedim’in Divanı Üstüne Monografik Bir İnceleme”
- “II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin Dış Politikası”
- “Karacaoğlan’ın Şiirlerinde Tabiat Tasvirleri”
Monografi; özetle, tek bir mevzuya odaklanarak o mevzuyu mümkün olan en geniş ve derinlemesine halde ele alan, çoğu zaman bilimsel nitelikteki çalışmalardır.