2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Soruları ve Cevapları

2026-2027 eğitim öğretim yılı için emsalsiz örnek

Bu örnek yazılı, 10. derslik Türk Dili ve Edebiyatı dersinin Sözün Ezgisi teması çevresinde metin çözümleme ve yazma becerilerini değerlendirmek için hazırlanmıştır. Yedi ana sorudan oluşur ve 100 puan üstünden değerlendirilir. Soruların peşinden örnek cevaplar ve kısmi puanlamayı açıklayan ölçütler yer alır.

OGM’nin yayımladığı yazılıya hazırlık örneğinin kapsamı ve puan dağılımı esas alınmıştır. Belirli bir senaryonun yerine geçmez. Öğretmenler, kullanmadan ilkin okulun seçtiği konu-soru dağılım tablosunu ve sınıfta işlenen öğrenme çıktılarını denetim etmelidir.

Hazırlık esnasında koşuk ile koşmanın şekil ve anlam özelliklerini karşılaştırmak yararlı olur. Dil bilgisi sorularında ise isim tamlamalarını ve sıfat tamlamalarını yalnızca bulmakla yetinmeyip metne katkılarıyla beraber düşünmek gerekir.

Yazılı soruları

Süre: 40 dakika. Sual sayısı: 7 ana sual. Toplam: 100 puan.

1. Sual: Bağlamdan anlam çıkarma · 10 puan

Karacaoğlan, koşmadan bir dörtlük

Koyu yazılmış altı çizili iki sözün metindeki anlamını açıklayınız. (2 × 5 = 10 puan)

2. Sual: Sözlü şiir geleneği · 20 puan

Öğrenciler, eski Türklerde “sığır” adında olan av törenini canlandırır. Ozan rolündeki talebe, kopuz eşliğinde aşağıdaki şiiri söyler.

Anonim; Dîvânu Lugâti’t-Türk’te yer edinen bir şiir parçası

Anlamı: Öfkelenerek ileri atıldım; aslan şeklinde kükredim. Yiğitleri harpte yendim. Artık beni kim durdurabilir?

a) Canlandırılan edebî periyodu, bağlamdan bir kanıt göstererek emareniz. (4 puan)

b) Şiirin nazım birimini, ölçüsünü, temasını ve icra biçimini birer kanıtla açıklayınız. Ölçüyü Eski Türkçe metinden belirleyiniz. (4 × 4 = 16 puan)

3. Sual: Şiirden günümüze · 10 puan

Birinci sorudaki Karacaoğlan dörtlüğünden hareketle cevaplayınız.

a) Şiirin söyleyicisi, ayrılık karşısında sevdiğinden hangi iki tutumu beklemektedir? (4 puan)

b) Günümüzden bir yazışma aracını örnek vererek bu aracın özlemi iyi mi hafifletebileceğini açıklayınız. Karşı karşıya görüşme gerçekleşmediğinde özlemin niçin sürebileceğini de emareniz. (6 puan)

4. Sual: Koşuk ve koşma karşılaştırması · 10 puan

Dadaloğlu, koşmadan bir dörtlük

Bu dörtlükle ikinci sorudaki koşuğu karşılaştırarak tabloyu doldurunuz. Yorumlarınızda verilen bölümleri esas alınız. (Her doğru hücre 1 puan; toplam 10 puan)

Ölçüyü bulurken koşuğun günümüz Türkçesindeki açıklamasını kullanmayınız.

5. Sual: Uyum ve anlam · 15 puan

Beşinci ve altıncı soruları aşağıdaki şiire gore cevaplayınız.

Dönüş — Bu imtihan için yazılmış emsalsiz şiir

a) İlk üç dizenin sonundaki sözcüklerde ortak redifi ve bu redif ayrıldıktan sonrasında kalan kafiye sesini bulunuz. Eklerin görevini ve kafiyenin türünü emareniz. (8 puan)

b) Bu ses tekrarlarının şiirin söyleyişine ve ümit duygusuna katkısını açıklayınız. (7 puan)

6. Sual: İsim ve ödat tamlamaları · 15 puan

a) Şiirden üç isim tamlaması ve üç ödat tamlaması yazınız. (6 puan)

b) Seçtiğiniz bir isim tamlamasının kurduğu anlam ilişkisini ve bir ödat tamlamasının betimlemeye katkısını, örnekleriniz üstünden açıklayınız. (9 puan)

7. Sual: Masaldan film şeridine · 20 puan

Gümüş Tohum

Bir varmış, bir yokmuş. Dağların ardındaki bir köyün çeşmesi kurumuş. Köylüler suyu uzak bir dereden taşır olmuş. Bir sabah Elif, dere yolunda susuzluktan bitkin düşmüş yaşlı bir bayan görmüş. Matarasındaki suyun yarısını ona vermiş. Hanım, Elif’e gümüş renkli bir tohum uzatmış: “Bunu her insanın yararlanabileceği bir yere ek. Sonrasında ne işe yaradığını göreceksin.”

Köye dönen Elif’in elindeki tohumu bir tacir görmüş. Tohumu kendisine verirse Elif’e bir kese altın ödeyeceğini söylemiş. Elif teklifi kabul etmemiş; tohumu köy meydanına ekip kalan suyuyla sulamış. Gece olunca orada mavi yapraklı bir ağaç yükselmiş. Ağacın kökleri arasından berrak bir su akmaya başlamış ve eski çeşmenin oluğu tekrardan dolmuş.

Tacir, suyu satmak için ağacın çevresine çit çekmiş. Son kazığı çaktığında su kesilmiş. Elif, yaşlı kadının sözünü köylülere hatırlatmış. Köylüler çitleri kaldırınca su tekrardan akmış. Tacir de hatasını anlayıp söktüğü tahtaları uzaklaştırmış. O günden sonrasında köyün çeşmesi asla kurumamış; yoldan geçen hepimiz oradan suyunu içmiş.

Bu imtihan için yazılmış emsalsiz masal.

a) Masalı sekiz karelik bir film şeridine dönüştürmek için her kareye bir cümle yazınız. Vaka sırasını koruyunuz. (8 puan)

b) Son kareyi üç kısa cümleyle tasarlayınız. Kişileri, mekânı minimum bir görsel ayrıntıyla ve meydana getirilen işi emareniz. Çizim yapmanız gerekmiyor. (6 puan)

c) Film şeridi için hazırlanan aşağıdaki metinde altı yazım hatası vardır. Yanlış yazılan sözlerin doğru biçimlerini yazınız. (6 puan)

Elif herkez için bir iyilik yapmak istiyordu. Bir kaç köylü onun yanına geldi. Çeşmenin çevresinde ki taşları temizlediler. Köyde hiçbir çocuk susuz kalmayacaktı. Köylüler pekçok güçlüğü beraber aşabileceklerini anladılar. O gün hepimiz bir birine gülümsedi.

Yanıt Anahtarı ve Puanlama

Bu bölüm öğretmen içindir. Yorum sorularında aynı anlama gelen, metinle desteklenmiş değişik cevaplar kabul edilir. Kısmi puan, doğru karşılanan ölçütlerin puanları toplanarak hesaplanır.

1. Probleminin cevabı: Bağlamdan anlam çıkarma

İlk söz: Hüzünlü, mutsuz, boynu bükük bir hâlde. İkinci söz: Lütfet, iyilik göster; bu bağlamda söyleyicinin unutulmama isteğini dile getiren bir rica sözü.

Puanlama: Her söz için bağlama uygun izahat 5 puandır. Sözcük anlamını kısmen karşılayan sadece bağlamı noksan veren yanıt 2 puan; yanlış yada boş yanıt 0 puandır. Toplam en fazla 10 puan.

2. Probleminin cevabı: Sözlü şiir geleneği

a) İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü geleneği canlandırılmaktadır. Sığır töreni yada kopuz eşliğinde şiir söyleme, gerekçe olarak gösterilebilir.

Puanlama: Periyodu doğru adlandırma 2 puan; bağlamdan uygun kanıt gösterme 2 puan.

Her satırda doğru özellik 2, uygun kanıt 2 puandır. Aynı özelliğin değişik sözlerle tekrarı yeni puan getirmez. İkinci sual toplam 20 puandır.

3. Probleminin cevabı: Şiirden günümüze

a) Örnek yanıt: Söyleyici, sevdiğinin kendisini unutmamasını ve ayrılığın üzüntüsünü paylaşmasını ister. Puanlama: Unutulmama isteği 2; hasret yada üzüntünün paylaşılması 2 puan.

b) Örnek yanıt: Görüntülü görüşme, uzaktaki kişinin sesini duyup yüzünü görmeyi sağlar; haber alamamaktan doğan kaygıyı azaltabilir. Sadece aynı ortamda bulunmanın ve beraber süre geçirmenin yerini bütünüyle tutmadığı için hasret devam edebilir.

Puanlama: Somut yazışma aracı 2; özlemi hafifletme öne sürülen sebebi 2; özlemin sürmesine ilişkin tutarlı izahat 2 puan. Şiirdeki söyleyiciden hareketle geçmişteki tüm insanların aynı halde davranılmış olduğu sonucuna varılması beklenmez.

4. Probleminin cevabı: Koşuk ve koşma karşılaştırması

Puanlama: Her doğru hücre 1 puan; toplam 10 puan. Tema ve vurgu için, verilen dizelere dayanan eş kıymet ifadeler kabul edilir.

5. Probleminin cevabı: Uyum ve anlam

a) yol-lar-da / kol-lar-da / dal-lar-da biçiminde ayrılır. Aynı görevdeki çokluk ve bulunma durumu ekleri “-larda” redifini oluşturur. Geriye kalan köklerde ortak olan “l” sesi yarım kafiyedir.

Puanlama: Redifi ve eklerin vazife birliğini doğru gösterme 4; ortak sesi bulma 2; kafiye türünü belirtme 2 puan. Yalnızca çokluk ya da bulunma ekini gösterene redif bölümünden 2 puan verilir.

b) Örnek yanıt: Mısra sonlarında yinelenen sesler tertipli bir söyleyiş oluşturur ve dizelerin birbirini tamamlamasını sağlar. Bu seviye, şiirin söylenmesini ve hatırlanmasını kolaylaştırır. Ümit, bahar ve eve dönüş çağrışımlarıyla birleştiğinde şiirin aydınlık havasını destek sunar.

Puanlama: Tekrarlarla ritmik seviye içinde ilişki kurma 2; söyleyiş yada hatırlanabilirlik tesirini izahat 2; pozitif duyguyu metindeki anlam unsurlarıyla ilişkilendirme 3 puan. Tek bir sesin her metinde aynı duyguyu yarattığı iddia edilmez.

6. Probleminin cevabı: İsim ve ödat tamlamaları

a) İsim tamlamaları: baharın kokusu, annemin sesi, babamın yüzü, aydınlık. Bu örneklerden herhangi üçü yeterlidir. İlk üçü belirtili, sonuncusu belirtisiz isim tamlamasıdır; türlerini yazmak bu soruda mecburi değildir.

Ödat tamlamaları: bir çocuk, uzak yollar, bitkin kollar, ince dallar, eski bir türkü, ufak avlumuz. “Eve dönen kuşlar” da sıfat-fiille kurulmuş doğru bir örnektir. Her doğru ve değişik tamlama 1 puandır; toplam 6 puan.

b) Örnek yanıt: “Annemin sesi” tamlaması, sesin kime ilişkin bulunduğunu belirterek şiirdeki aile sıcaklığını sağlamlaştırır. “İnce dallar” tamlaması ise dalların görünüşünü belirginleştirir ve okurun zihninde narin bir görüntü oluşturur.

Puanlama: Doğru isim tamlaması örneği 2; bu mesela anlam ilişkisini izahat 3; doğru ödat tamlaması örneği 2; betimlemeye katkısını izahat 2 puan. a ve b bölümleri kendi ölçütleriyle ayrı puanlanır; çekim ekleri çıkarılarak yazılan doğru örnekler kabul edilir.

7. Probleminin cevabı: Masaldan film şeridine

a) Sekiz kare için örnek cümleler

1. Köyün çeşmesi kuruyunca köylüler uzak dereden su taşımaya adım atar.
2. Elif, dere yolunda rastlamış olduğu yaşlı hanımla suyunu paylaşır.
3. Hanım, Elif’e her insana açık bir yere ekmesini öğütlediği gümüş renkli bir tohum verir.
4. Elif, tacirin altın teklifini reddederek tohumu köy meydanına eker ve sular.
5. Gece büyüyen mavi yapraklı ağacın köklerinden su çıkmaya adım atar.
6. Tacir suyu satmak amacıyla ağacın çevresine çit çekince kaynak durur.
7. Elif’in hatırlatması üstüne köylüler çitleri kaldırır ve su tekrardan akar.
8. Tacir de hatasını düzeltmeye katılır; çeşmenin suyundan hepimiz yararlanır.

Puanlama: Her kare 1 puandır: temel olayın doğru aktarılması 0,5; olayın uygun sıraya yerleştirilmesi 0,5 puan. Sekiz karede eş kıymet bir bölümleme kabul edilir. Tekrarlanan vaka için içerik puanı tekrardan verilmez; masalda olmayan bir vaka eklenen kare puan almaz. Toplam en fazla 8 puan.

b) Örnek son kare: Elif, köylüler ve tacir, köy meydanındaki mavi yapraklı ağacın yanında görünür. Çitler kaldırılmıştır ve ağacın kökleri arasından çıkan su çeşmeye ulaşmaktadır. Köylüler kaplarını doldururken tacir, sökülen tahtaları taşır.

Puanlama: Masala uygun kişiler 2; doğru mekân ve minimum bir ayırt edici görsel detay 2; paylaşmayı ve çözümü gösteren fiil 2 puan. Örnekteki kişilerin tamamının yazılması mecburi değildir. Değişik fakat metne uygun son kare tasarımları kabul edilir.

c) Doğru yazımlar

Her doğru düzeltme 1 puandır. Yalnızca yanlış biçimi göstermeye puan verilmez. Alt bölümlerin puanları toplanır: 8 + 6 + 6 = 20.

İndir ⇒ 2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Soruları ve Cevapları

Öğretmen için kapsam ve kullanım notları

Sorular, Dönüş şiiri ve Gümüş Tohum masalı bu emek verme için özgündür. Tarihî şiir parçalarının kaynakları alttadır.

Bu belge resmî MEB imtihanı yada OYSS sual havuzu çıktısı değildir. Belirli bir konu-soru dağılım senaryosuyla bire bir uyum iddiası taşımaz. Sınıfta kullanılmadan ilkin okulun seçtiği senaryo, işlenen öğrenme çıktıları ve geçerli uygulama esaslarıyla karşılaştırılmalıdır.

Tavsiye edilen süre 40 dakikadır; bu tavsiye için derslik içi pilot uygulama yapılmamıştır. Öğrencilerin yazma hızına gore sual yükü gözden geçirilebilir. Bu emek verme yazılı sınava hazırlık içindir; dinleme ve konuşma uygulamalarını kapsamaz.

Kaynaklar ve metin detayları

1. OGM Materyal, Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf, Yazılıya Hazırlanıyorum, 1. Dönem 1. Yazılı. Sual yapısı ve beceri kapsamı için incelenmiştir.
2. MEB TYMM — 10. sınıf Sözün Ezgisi tema sayfası
3. OGM ders kitabı — Karacaoğlan koşması, basılı s. 107
4. OGM 3 Adım AYT TDE — koşuk metni, s. 67
5. OGM Defterim TDE 10 — Dadaloğlu dörtlüğü, basılı s. 179

Erişim ve hazırlama zamanı: 28 Ekim 2026. Eski OGM kitapları tarihî şiirlerin metin deposudur; alıntılarda kaynak yazımı korunmuştur. Güncel kapsam için TYMM tema sayfası ve OGM yazılı örneği esas alınmıştır. Koşuğun düz yazı açıklaması, anlamayı kolaylaştıran kısa bir aktarımdır; bire bir tercüme değildir.

Yazılıya hazırlanırken nelere dikkat edilmeli?

Soruları ilkin yanıt anahtarına bakmadan çözünüz. Arkasından yalnızca cevabınızı değil, cevabınızı destekleyen metin parçasını da denetim ediniz. Bilhassa yorum sorularında bir terimi bilmek kadar, o terimi metindeki bir örnekle açıklayabilmek de puan kazandırır.

Sık Sorulan Sorular

10. derslik edebiyat 1. dönem 1. yazılıda hangi mevzular var?

Bu örnek; söz varlığı, sözlü şiir geleneği, koşuk ve koşma karşılaştırması, uyum, kafiye ve redif, isim ve ödat tamlamaları ile masalı film şeridine dönüştürme çalışmalarını kapsar. Okulda uygulanacak sınavın kapsamı için duyurulan konu-soru dağılım tablosu esas alınmalıdır.

Bu yazılı kaç sual ve kaç puan?

Yazılıda alt bölümleriyle beraber yedi ana sual vardır. Sorular sırasıyla 10, 20, 10, 10, 15, 15 ve 20 puandır. Toplam puan 100’dür.

Buradaki sorular MEB’in yayımladığı sorular mı?

Hayır. Sual yapısı ve beceri kapsamı açısından OGM örneğinden yararlanılmıştır. Sorular, Dönüş şiiri ve Gümüş Tohum masalı bu emek verme için hazırlanmıştır. Tarihî şiir alıntılarının kaynakları ek olarak belirtilmiştir.

Bu örnek her yazılı senaryosuna uygun mu?

Her senaryoyla bire bir uyum iddiası yoktur. Öğretmen, seçilen senaryodaki öğrenme çıktıları ve sual sayılarını bu örnekle karşılaştırmalı; gerekiyorsa sual eklemeli, çıkarmalı yada değiştirmelidir.

Yanıt anahtarından değişik bir yorum doğru sayılır mı?

Metne dayanan, probleminin istediği ilişkiyi doğru kuran ve anlam bakımından tutarlı değişik yorumlar kabul edilir. Örnek cevabın sözcüğü sözcüğüne yazılması beklenmez.

Bu çalışmada dinleme ve konuşma imtihanı da var mı?

Bu emek verme, yazılı soruları ve yanıt anahtarını ihtiva eder. Ayrı dinleme ve konuşma uygulamaları bu çalışmanın kapsamına alınmamıştır.

Ek olarak bakınız: