Gelecek Zaman – Türk Dili ve Edebiyatı

Gelecek süre; fiilde bildirilen işin, oluşun yada hareketin konuşma anından sonrasında gerçekleşeceğini bildiren haber kipidir.

Gelecek süre; hemen hemen gerçekleşmemiş, sadece ileride yapılması, olması yada gerçekleşmesi beklenen eylemleri anlatır. Ifade ilkin, eylem sonrasında gerçekleşir.

Örnek:

• Yarın Ankara’ya gideceğim.
• Öğretmen gelecek hafta imtihan meydana getirecek.
• Akşam seni arayacağız.
• Birazdan yağmur yağacak.

Bu cümlelerde bildirilen eylemler konuşma anından sonrasında gerçekleşecektir.

Gelecek Süre Kipinin Ekleri

Gelecek dönemin ekleri:

Fiilin son ünlüsüne bakılırsa büyük ünlü uyumuna uygun olan ek kullanılır.

Örnekler

• yaz + acak → yazacak
• bak + acak → bakacak
• bul + acak → bulacak
• gel + ecek → gelecek
• bil + ecek → bilecek
• gör + ecek → görecek

Ünlüyle Biten Fiillerde Gelecek Süre

Eylem kökü yada gövdesi ünlüyle bitiyorsa, gelecek süre ekiyle eylem arasına -y- destek ünsüzü girer.

Eylem + y + acak/ecek

• başla + y + acak → başlamış olacak
• oku + y + acak → okuyacak
• bekle + y + ecek → bekleyecek
• dinle + y + ecek → dinleyecek
• anla + y + acak → anlayacak

Örnek cümleler:

• Ders birazdan başlamış olacak.
• Ayşe bu kitabı yarın okuyacak.
• Dostum beni kapıda bekleyecek.

Gelecek Dönemin Yapısı

Gelecek zaman içinde çekimlenen bir fiilin temel yapısı şöyledir:

• Eylem kökü yada gövdesi + gelecek süre eki + şahıs eki

Örnek:

gel + ecek + im → geleceğim

• gel- → eylem kökü
• -ecek → gelecek süre eki
• -im → birinci tekil şahıs eki

Sadece burada bir ses vakası meydana gelir ve ekin sonundaki k sesi, ünlüyle süregelen şahıs ekinden ilkin ğye dönüşür:

gelecek + im → geleceğim

Gelecek Zamanda k → ğ Değişmesi

Gelecek süre eki ve ödat eylem olan -acak/-ecek, ünlüyle süregelen bir şahıs eki aldığında ekin sonundaki k sesi ğ’ye dönüşür; doğrusu sert ünsüz yumuşar.

• meydana getirecek + ım → yapacağım
• gelecek + im → geleceğim
• okuyacak + ız → okuyacağız
• görecek + iz → göreceğiz
• yap-acak-ımız hizmetler → yapacağımız hizmetler
• git-ecek-imiz bölgeler → gideceğimiz bölgeler

Bu ses değişmesi bilhassa birinci tekil şahıs ve birinci çoğul şahıs çekimlerinde açıkça görülür.

Gelecek Dönemin Kişilere Gore Çekimi

Gelmek fiilinin gelecek zamandaki pozitif çekimi şöyledir:

Cümle İçinde Örnekler

• Ben yarın buraya geleceğim.
• Sen gelecek hafta bizlere geleceksin.
• O birazdan gelecek.
• Biz akşam beraber geleceğiz.
• Siz toplantıya erken geleceksiniz.
• Onlar yarın İstanbul’dan gelecekler.

Gelecek Dönemin Pozitif yönde Çekimi

Pozitif yönde çekimde fiilin kök yada gövdesine -acak/-ecek eki ve arkasından uygun şahıs eki getirilir.

• Eylem + -acak/-ecek + şahıs eki

Yazmak Fiilinin Pozitif yönde Çekimi

Pozitif yönde Cümle Örnekleri

• Yarın ödevimi bitireceğim.
• Babam akşam bizi arayacak.
• Öğrenciler gelecek hafta sınava girecekler.
• Biz yaz tatilinde Antalya’ya gideceğiz.
• Siz bu mevzuyu yarın işleyeceksiniz.

Gelecek Dönemin Olumsuzu

Gelecek dönemin olumsuzu yapılırken fiile ilkin -ma / -me olumsuzluk eki, arkasından gelecek süre eki ve şahıs eki getirilir.

• Eylem + -ma/-me + -acak/-ecek + şahıs eki

Olumsuzluk ekinden sonrasında gelecek süre eki geldiği için araya -y- destek ünsüzü girer.

• gel + me + y + ecek → gelmeyecek
• yap + ma + y + acak → yapmayacak
• oku + ma + y + acak → okumayacak

Gelmek Fiilinin Negatif Çekimi

Negatif Cümle Örnekleri

• Yarın okula gelmeyeceğim.
• Ahmet bu akşam dışarı çıkmayacak.
• Biz bu hafta seyahat yapmayacağız.
• Öğrenciler yarın sınava girmeyecekler.
• Siz bu toplantıya katılmayacaksınız.

Gelecek Dönemin Sual Biçimi

Gelecek dönemin sual biçimi mı, mi, mu, mü sual edatıyla yapılır.

Sual edatı kendisinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Şahıs ekleri ise sual edatına eklenmiş olur.

Gelmek Fiilinin Sual Çekimi

Sual Cümlesi Örnekleri

• Yarın okula gelecek misin?
• Ahmet bizimle gidecek mi?
• Siz toplantıya katılacak mısınız?
• Biz bu sınava girecek miyiz?
• Çocuklar yarın burada oynayacaklar mı?

Gelecek Dönemin Negatif Sual Biçimi

Gelecek zamanda olumsuzluk ve sual anlamı beraber kullanılabilir.

Negatif Sual Cümlesi Örnekleri

• Sen yarın bizimle gelmeyecek misin?
• Ahmet sınava girmeyecek mi?
• Siz burada kalmayacak mısınız?
• Onlar toplantıya katılmayacaklar mı?

Gelecek Süre Hangi Durumlarda Kullanılır?

Gelecek süre, temel olarak konuşma anından sonrasında gerçekleşecek vakaları bildirse de değişik anlam özellikleriyle kullanılabilir.

1. Gelecekte Yapılacak İşleri Bildirir

Hemen hemen gerçekleşmemiş, ileride yapılması planlanan işleri anlatır.

• Yarın arkadaşımı ziyaret edeceğim.
• Hafta sonu pikniğe gideceğiz.
• Öğretmen gelecek ders yeni mevzuya başlamış olacak.

2. Plan ve Niyet Bildirir

Kişinin geleceğe yönelik planlarını yada niyetlerini anlatabilir.

• Bu yaz daha oldukça kitap okuyacağım.
• Gelecek yıl yabancı dil öğreneceğim.
• Üniversiteden sonrasında öğretmen olacağım.

3. Tahmin Bildirebilir

Hemen hemen gerçekleşmemiş bir vaka hakkında tahmin yürütmek için gelecek süre kullanılabilir.

• Birazdan yağmur yağacak.
• Bu ekip maçı kazanacak.
• Sanırım hava akşama doğru soğuyacak.

4. Söz Verme ve Kararlılık Anlamı Bildirebilir

Gelecek süre eki, konuşanın bir işi yapma mevzusundaki kararlılığını yada verdiği sözü de ifade edebilir.

• Seni ne olursa olsun arayacağım.
• Bu işi bugün bitireceğim.
• Tekrar aynı hatayı yapmayacağım.

5. Uyarı yada Kesinlik Anlamı Taşıyabilir

Bağlama bakılırsa gelecek süre kuvvetli bir uyarı yada kesinlik anlamı da taşıyabilir.

• Buraya tekrar gelmeyeceksin.
• Bu kurallara hepimiz uyacak.
• Yaptığının sonucuna katlanacaksın.

Bu cümlelerde gelecek süre yalnızca süre bildirmemekte, bununla beraber konuşanın emin tutumunu da yansıtmaktadır.

-acak / -ecek Gelecek Süre Eki ile Ödat-Eylem Eki Karıştırılmamalıdır

-acak/-ecek eki Türkçede yalnızca gelecek süre kip eki olarak kullanılmaz. Aynı ek, fiilimsi türlerinden sıfat-fiil de oluşturabilir.

Bundan dolayı bir sözcükte -acak/-ecek ekini görmek, o sözcüğün ne olursa olsun gelecek zaman içinde çekimlenmiş bir eylem olduğu anlamına gelmez.

-acak / -ecek Gelecek Süre Eki Olduğunda

• Ali yarın İstanbul’a gidecek.

Bu cümlede gidecek sözcüğü cümlenin yüklemidir ve gelecekte gerçekleşecek bir eylemi bildirmektedir.

git + ecek → gidecek

Buradaki -ecek, gelecek süre kip ekidir.

-acak / -ecek Ödat-Eylem Eki Olduğunda

• Şehrin gezilecek yerlerini tespit etti.

Bu cümlede gezilecek sözcüğü “bölgeler” adını nitelemektedir.

Hangi bölgeler? → gezilecek bölgeler

Bundan dolayı buradaki -ecek gelecek süre eki değil, sıfat-fiil ekidir.

Gelecek Süre mı, Ödat-Eylem mi Iyi mi Anlaşılır?

Ayırt etmek için sözcüğün cümledeki görevine bakılır:

• Yargı bildiriyor ve yüklem görevindeyse → gelecek süre
• Bir adı niteliyorsa → sıfat-fiil

Örnek:

• Yarın oldukça iş yapılacak.

yapılacak. → yüklem → gelecek süre

• Daha yapılacak oldukça iş var.  → “iş” adını vasıflandırıyor → sıfat-fiil

“Gelecek” Sözcüğünün İsim Olarak Kullanımı

Gelecek sözcüğü bazı cümlelerde eylem değil, direkt isim olarak da kullanılabilir.

Örnek:

• Gençler ülkenin geleceğidir.
• Gelecek hakkında umutluyum.
• Evlatlarımızın geleceğini düşünmeliyiz.

Bu örneklerde “gelecek” sözcüğü bir fiil bildirmemekte, ilerideki süre anlamında isim olarak kullanılmaktadır.

Bundan dolayı “gelecek” sözcüğünün görevini belirlerken cümledeki kullanımına dikkat edilmelidir.

“Demek” ve “Yiyecek” Fiillerinin Gelecek Süre Çekimi

de- ve ye- fiilleri gelecek süre eki aldığında hususi bir ses değişikliği görülür.

• de + yecek → diyecek
• ye + yecek → yiyecek

“deyecek” ve “yeyecek” biçimleri standart Türkçede kullanılmaz.

Örnekler

• Öğretmen birazdan ne yapacağımızı diyecek.
• Çocuk öğle yemeğinde çorba yiyecek.
• Ben sana gerçeği diyeceğim.
• Akşam beraber yiyecek yiyeceğiz.

Cümlede Gelecek Süre Iyi mi Bulunur?

Bir fiilin gelecek zaman içinde çekimlenip çekimlenmediğini belirlemek için şu adımlar izlenebilir:

1. Cümledeki çekimli eylem bulunur.
2. Fiilin kök yada gövdesi belirlenir.
3. Fiilde -acak/-ecek eki aranır.
4. Ekin bir kip eki mi yoksa sıfat-fiil eki mi olduğuna cümledeki görevine bakılarak karar verilir.
5. Var ise şahıs eki ek olarak belirlenir.

Örnek Çözümleme

Ben yarın okula gideceğim.

git + ecek + im → gideceğim

• git- → eylem kökü
• -ecek → gelecek süre eki
• -im → birinci tekil şahıs eki

Ek, şahıs ekinden ilkin ses değişmesine uğramış olduğu için sözcük gideceğim biçimini almıştır.

Bir Başka Örnek

Çocuklar yarın parka gidecekler.

git + ecek + ler → gidecekler

• git- → eylem kökü
• -ecek → gelecek süre eki
• -ler → üçüncü çoğul şahıs eki

Gelecek Süre Örnekleri

• Yarın seni arayacağım.
• Babam akşam erken gelecek.
• Biz gelecek yaz tatile gideceğiz.
• Ayşe sınava oldukça iyi hazırlanacak.
• Çocuklar birazdan bahçeye çıkacaklar.
• Öğretmen yarın yeni mevzuyu anlatacak.
• Bu akşam kitap okuyacağım.
• Hafta sonu dedemi ziyaret edeceğiz.
• Birazdan yağmur yağacak.
• Sen bu suali kolayca çözeceksin.
• O yarın okula gelmeyecek.
• Siz gelecek ay yeni eve taşınacaksınız.
• Bu proje iki hafta içinde tamamlanacak.
• Akşam hep beraber yiyecek yiyeceğiz.
• Öğretmen neticeleri yarın açıklayacak.

Gelecek Dönemin Özellikleri

• Bir haber kipidir.
• Ekleri -acak / -ecektir.
• Konuşma anından sonrasında gerçekleşecek iş, oluş ve hareketleri bildirir.
• Plan ve niyet ifade edebilir.
• Tahmin bildirebilir.
• Söz verme ve kararlılık anlamı taşıyabilir.
• Bağlama bakılırsa uyarı ve kesinlik bildirebilir.
• Ünlüyle biten fiillerde araya -y- destek ünsüzü girer.
• Birinci tekil ve birinci çoğul şahıs çekimlerinde k → ğ değişmesi görülebilir.
• -acak/-ecek eki sıfat-fiil eki olarak da kullanılabildiği için ekin cümledeki görevine dikkat edilmelidir.

Özetlemek gerekirse Gelecek Süre

Örnek:

gel + ecek + im → geleceğim

• gel- → eylem kökü
• -ecek → gelecek süre eki
• -im → birinci tekil şahıs eki

Gelecek Süre ile İlgili Örnek Cümleler

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış fiiller gelecek zaman içinde çekimlenmiştir:

1. Yarın seni ne olursa olsun arayacağım.
2. Babam birazdan eve gelecek.
3. Biz hafta sonu pikniğe gideceğiz.
4. Ayşe yarın sınava girecek.
5. Çocuklar birazdan dışarı çıkacaklar.
6. Siz gelecek ay yeni bir projeye başlayacaksınız.
7. Bu gece hava oldukça soğuyacak.
8. Öğretmen yarın imtihan neticelerini açıklayacak.
9. Ben bu akşam dışarı çıkmayacağım.
10. Onlar gelecek hafta İstanbul’a taşınacaklar.