Erich Fromm Kimdir, Hayatı ve Eserleri

Doğum Zamanı ve Yeri:	23 Mart 1900, Almanya
Ölüm Yılı:	18 Mart 1980
Meslek:	Psikanalist, Sosyolog, Felsefeci

Erich Fromm Kimdir?

Erich Fromm, 23 Mart 1900’de Frankfurt’ta, dindar bir Yahudi ailenin evladı olarak dünyaya geldi. Çocukluğu, hem ağır bir dinsel disiplinin hem de savaşın ve toplumsal çöküşün gölgesinde geçti. Bu erken seneler, onun insana, inanca ve özgürlüğe dair derin sorgulamalarının temelini oluşturdu. Fromm genç yaşta hukuka yönelse de, kısa sürede insanoğlunun iç dünyasıyla ilgilenmek icap ettiğini fark etti; Heidelberg Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasını tamamladıktan sonrasında psikanalize geçti. Berlin Ruh çözümü Enstitüsü’nde almış olduğu eğitim, onun Freud’un talebesi değil, onu tekrardan yorumlayan bir düşünür olmasının kapısını araladı.

1930’larda Frankfurt Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü’nde – kısaca Frankfurt Okulu’nda – vazife yaparken, Marx’ın insan anlayışıyla Freud’un ruh çözümlemelerini harmanladı. Sadece Nazi Almanyası’nın yükselişiyle beraber, düşüncelerini özgürce sürdürebilmek için ülkesinden ayrıldı; ilkin İsviçre’ye, arkasından ABD’ya geçti. Bu sürgün, onun yazılarını besleyen en büyük kaynaktı: yersizliğin, aidiyetsizliğin ve özgürlük arayışının derin ironisini kendi yaşamında taşımaya başlamıştı.

Fromm’un yazınsal dili, soğuk bilimsel nitelikli kavramların ötesine geçer; insanı bir olgu değil, bir hikâye olarak anlatır. Escape from Freedom (Özgürlükten Kaçış, 1941) kitabında, çağdaş insanoğlunun zincirlerini kendisinin ördüğünü söyler. Ona nazaran, insan Tanrı’dan ve doğadan kopup kişi olduğunda özgürleşti fakat bu özgürlükle ne yapacağını bilemedi. Bu yüzden tekrardan boyun eğmeye, itaat etmeye yöneldi. Fromm’un üslubu burada felsefi olmasıyla birlikte trajiktir: insanoğlunun kendi yaratısına tutsak düşüşünü bir romanın gerilimiyle anlatır.

1956’da piyasaya çıkan The Art of Loving (Sevme Sanatı), onun kim bilir en insani kitabıdır. Fromm’a nazaran sevgi bir duygu değil, bir eylemdir; sabır, disiplin ve irade gerektirir. “Sevgi bir beceridir” der, “kabiliyet değil.” Paracı toplumun insanı bir meta haline getirmiş olduğu, ilişkileri alışverişe dönüştürdüğü çağda, Fromm’un cümleleri bir etik manifestoya dönüşür: insanoğlunun tekrardan sevebilmesi için ilkin insanlığını hatırlaması gerekir.

Meksika’da geçirdiği yıllarda değindiği To Have or To Be? (Haiz Olmak ya da Olmak, 1976), onun düşüncesinin zirve noktasıdır. Burada, çağdaş dünyanın “haiz olma” tutkusuna karşı “olma” bilincini savunur. Fromm için insanoğlunun kurtuluşu, nesneleri değil, kendini yaratmasındadır. Onun dili bu zamanda sadeleşir, fakat daha da derinleşir: her cümlesinde bir etik davet, her satırında bir varoluş yankısı vardır.

Yaşamı süresince yalnız kalmayı seçti; düşünceyi bir sığınak, yazıyı bir dost, sevgiyi bir vazife bildi. Freud’un klinik soğukkanlılığı ile Marx’ın tarihsel eleştirisini, insana inanan bir hümanistin kalbinde birleştirdi. Ölümünden kısa bir süre ilkin, İsviçre’nin Muralto nahiyesindeki evinde, dostlarına “İnsan hâlâ öğreniyor; ben de hâlâ öğreniyorum” demişti. 18 Mart 1980’de sükunet içinde öldü.

Erich Fromm’un yaşamı, yalnızca bir düşünürün biyografisi değil; insanoğlunun kendini arayışının hikâyesidir. O, 20. yüzyılın karmaşasında insanoğlunun özünü koruyabileceğine inanan azca sayıdaki yazardan biridir. Felsefesi, bir bilimin değil, bir vicdanın dilidir. Onun kalemiyle fikir, kuru bir kuram olmaktan çıkar; sevginin, özgürlüğün ve insan olmanın yazınsal bir yankısına dönüşür.

Kısa Bilgiler

• 1930’lar: Frankfurt Okulu’nda çalıştı; Freud ve Marx’ı birleştirerek insancıl psikanalizin temellerini attı.

• 1941: Özgürlükten Kaçış ile totaliterliğin ruhsal kökenlerini açıklayarak dünya genelinde tanındı.

• 1976: Haiz Olmak ya da Olmak ile çağdaş insanoğlunun varoluşsal yönünü altını çizdi; 1980’de İsviçre’de yaşamını yitirdi.

Erich Fromm Eserleri

• İsa Dogması ve Öteki Yazılar

• İllüzyon Zincirlerinin Ötesinde

• Marx’ın İnsan Anlayışı

• İnsanın Yüreği – İyilik ve Kötülüğün Deposu

• Tanrı Benzer biçimde Olacaksınız

• İnsandaki Yıkıcılığın Anatomisi

• Freud Düşüncesinin Büyüklüğü ve Sınırları

• Sevgi, Cinsellik ve Anaerkillik