Gökyüzü Herkesindir (kitap) – Zülfü Livaneli

Zülfü Livaneli‘nin 2020 senesinde piyasaya sürülen “Sema Herkesindir” adlı eseri, onun müzik, edebiyat ve politika alanlarındaki derinliğini bir araya getiren mühim bir yapıttır. Hem bir şiir kitabı hem de bir albüm olarak değişik formatlarda dinleyici ve okuyucuyla buluşmuştur.

Genel Bakış ve Temalar:

“Sema Herkesindir”, Livaneli’nin toplumsal duyarlılığını, insan sevgisini, umudu ve bazen hüzünlerini yansıtan şiirlerini ve şarkı sözlerini bir araya getirir. Eserin temelinde bireysel olanla toplumsal olanın iç içe geçmiş olduğu bir dünya görüşü yatar. Bu, Livaneli’nin eserlerinde sıkça rastlanan bir özelliktir.

Kitabın adı, “Sema herkesindir” dizesinden gelir ve bu mısra, eserin ana mesajını özetler niteliktedir. Bu ifade, özgürlük, eşitlik, paylaşılan değerler ve ilinti duygusu benzer biçimde evrensel temalara gönderme yapar. Sema, her insana açık, sınırı olmayan bir alan olarak metaforik bir anlam taşır.

Eserin öne çıkan temaları şunlardır:

• Ümit ve Direniş: Zor zamanlarda bile umudun kaybedilmemesi gerektiği vurgusu sıkça hissedilir. “Bigün oldukca bunalırsan, denizin dibinde yosunlara takılmış benzer biçimde soluksuz, sakın unutma gökyüzüne bakmayı, sema senindir, sema
  herkesindir” dizeleri bu umudu en kuvvetli şekilde dile getirir.
• İnsanlık Durumu: Aşk, hasret, yalnızlık, ölüm benzer biçimde insanlık hallerini ele alan şiirler ve şarkı sözleri bulunur. Bu şiirler, okuyucunun/dinleyicinin kendi iç dünyasında bir yankı bulmasını sağlar.
• Tabiat ve Yaşam: Tabiat imgeleri ve yaşamın döngüselliği eserlerde yer yer kendini gösterir. Ağaçlar, yosunlar, kuşlar benzer biçimde unsurlar, doğayla iç içe bir yaşamın önemini vurgular.
• Toplumsal Eleştiri ve Hakkaniyet Arayışı: Livaneli’nin politik kimliği ve toplumsal sorunlara olan duyarlılığı, bazı eserlerinde direkt yada dolaylı olarak kendini gösterir. Haksızlıklara karşı duruş, eşitlik ve hakkaniyet özlemi işlenir.
• Ilinti ve Yurt Sevgisi: Türkiye’nin coğrafi ve kültürel zenginliklerine meydana getirilen göndermeler, bir ilinti ve yurt sevgisi temasını da bununla beraber getirir.
• Geçmiş ve Hafıza: Bazı şiirlerde geçmişe dönük anılar, kişisel yada toplumsal belleğin izleri takip edilebilir.

Yazınsal ve Sanat içerikli Özellikler:

• Mütevazı ve Anlaşılır Dil: Livaneli, karmaşık yazınsal söylemlerden ziyade mütevazi ve anlaşılır bir dil kullanır. Bu, eserlerinin geniş kitlelere ulaşmasını elde etmiştir. Şiirlerinde naturel bir akıcılık ve içtenlik bulunur.
• Müzikle Bütünleşme: “Sema Herkesindir” albüm olarak da bilinmiş olduğu için, kitaptaki birçok şiir bestelenmiş şarkı sözleridir. Bu durum, şiirlerin ritim ve melodiyle iyi mi birleştiğini görme fırsatı sunar. Livaneli’nin besteci kimliği, şiirlerine ayrı bir müzikalite katmıştır.
• Abidin Dino‘nun Desenleri: Kitabın mühim bir özelliği, Abidin Dino’nun desenleriyle bütünleştirilmiş olmasıdır. Dino’nun sanat içerikli yorumları, şiirlere görsel bir derinlik katar ve okuyucunun algısını zenginleştirir. Nâzım Hikmet’in “Sen mutluluğun resmini yapabilir misin?” sorusuna atıfta bulunarak, Dino’nun bu şiirlerle olan etkileşimi dikkat çekicidir.
• Duygusallık ve İçtenlik: Livaneli’nin şiirleri derin bir duygusallık ve içtenlik barındırır. Okuyucuyla/dinleyiciyle samimi bir bağ kurar.

Eleştirel Yaklaşımlar:

“Sema Herkesindir” ve genel olarak Livaneli’nin yazınsal eserleri hakkında meydana getirilen eleştiriler çoğu zaman şu noktalarda yoğunlaşır:

• Evrensellik ve Yerellik: Livaneli’nin eserlerinde hem mahalli motifler hem de evrensel insani değerler bir arada işlenir. Bu, onun sanatının değişik kültürlerden insanlara hitap etmesini sağlar.
• Toplumsal Tesir: Bilhassa şarkı olarak geniş kitlelere ulaşan şiirleri, toplumsal vakalara ve duygulara tercüman olma özelliğine haizdir. “Sema Herkesindir” dizesi, Türkiye’de bir kuşaktan kuşağa aktarılan bir ifade haline gelmiştir.
• Sadelik ve Derinlik: Bazı eleştirmenler Livaneli’nin dilinin sadeliğini bir güç olarak görürken, bazıları derinlikten yoksun bulabilir. Sadece çoğu zaman bu sadeliğin, mesajı direkt ve etkili bir halde iletmek için kullanıldığı kabul edilir.
• Yaşam ve Ölüm Teması: Kitapta ölüm temasına da sıkça yer verilmesi, bazı yorumcular tarafınca “veda ediyor” izlenimi olarak değerlendirilmiştir. Sadece bu durum, yaşamın ve insanlık halinin kaçınılmaz bir parçası olarak da görülebilir.

Netice olarak, Zülfü Livaneli’nin “Sema Herkesindir” adlı eseri, onun oldukca yönlü sanatçı benliğinin bir yansımasıdır. Şiirleri ve şarkı sözleriyle umudu, insanlığı, doğayı ve toplumsal duyarlılıkları işlerken, mütevazi ve içten diliyle geniş kitlelere ulaşmayı başarmıştır. Abidin Dino’nun desenleriyle de zenginleşen bu yaratı, Livaneli’nin yazınsal mirasında mühim bir yer tutmaktadır.