MİZAH
Çeşitli şekillerle, basitçe, gülme refleksinin ortaya çıkarılması için meydana getirilen şeylerin tümüne gülmece denir. Mizahta temel hedef güldürmedir, bu sebeple de düşünceler latife ve nüktelerle süslenerek anlatılır. Bu ifade yazı ile yapılabileceği şeklinde sözel olarak da yapılabilir.
TÜRK EDEBİYATINDA KISACA MİZAH
Gülmece hem Türk tarihinde hem de dünya tarihinde daima başat bir rol üstlenmiştir. Gerek bir tek eğlenmek için gerekse yaşamın zorluklarından kaçabilmek için ya da yaşamın zorluklarına tepki gösterebilmek için daima tercih edilen bir unsur olmuştur gülmece. Türk Edebiyatına baktığımız süre İslamiyet öncesi dönemden bilgiler alabildiğimiz Divanü lügati’t-Türk’ten başlayarak her döneme dair mizahi unsurlar bulunabilir. Mesela Divanü lügati’t-Türk’te “eliklemek (alay etmek), katurmak (sevinmek), gülmek, yaltga (bir şeyle alay etme)” şeklinde sözcükler bunun bir göstergesidir. Divan edebiyatına bakıldığında da aynı şey görülebilir mesela Şeyhi’nin Harname’sinde zayıf bir eşeğin besili öküzlere imrenmesi tahkiyesi ve gülmece kullanılarak didaktik bir yapıt oluşturmuştur. Aynı şekilde halk edebiyatında tuluat, meddahlık, karagöz şeklinde türlerin olması da mizahın yaşamın her kademesine tesir ettiğinin ve buna ek olarak her kademeden üretiminin de bulunduğunun bir göstergesidir.
Bu biçim yazılı ve sözlü ürünlerin haricinde günümüzde fazla tesiri kalmamış olsa da karikatürler de gülmece için çoğunlukla kullanılmıştır.
KARA MİZAH
Kara gülmece yada öteki adıyla kara güldürü, yaşamın anlamsızlığını yada boşluğunu vurgulayan, ölümcül yada ürkütücü unsurları gülünç öğelerle bir araya getiren bir türdür.
Kara komedide çoğu zaman saçmalık, düşük güldürü ögeleri kullanılması söz mevzusudur.
Kara gülmece terimi ilk olarak Fransız sürrealist Andre Breton tarafınca 1940’da Anthologie de l’humour noir adlı kitabında karşımıza çıkar sadece yaygın olarak kullanılması 1960’lardadır.
KARA MİZAH ÖRNEKLERİ
“Hiçbir işe yaramayan insanoğlu bile, mesela merdivenlerden aşağı ittiğinizde yüzünüze bir gülümseme getirme kapasitesine haizdir.”
“Bir rahip elektrikli sandalyede ölüm cezasına çarptırılmış bir katile son bir isteğiniz var mı diye sorar. Evet diye yanıt verir katil lütfen elimi meblağ mısın?”
“Hasta: Hekim, oldukca gerginim, bu benim ilk operasyonum
Hekim: Endişelenme. Benim de.”
“Satılık: Paraşüt. Bir kere kullanıldı, açılmadı, minik bir lekesi var”
“Hasta: Beni nereye götürüyorsun hekim?
Hekim: Morga
Hasta: Ne? Ben daha ölmedim ki?
Hekim: Ikimiz de daha morga varmadık aslına bakarsan.”
“Bir adam senelerce kalmış olduğu komadan uyanır. Eşi siyah giysilerini değiştirir ve sinirlenerek ‘Sana hiçbir mevzuda güvenemem, değil mi?’ der.”
“Kız dostum peri masalı şeklinde bir evlilik hayal etti, ben de ona bir ekmek verip ormanın ortasında bıraktım”
Bu örneklere bakıldığında kolaylıkla görülebilir ki normalde bir araya getirilmesi üzüntü verebilecek, korkutabilecek kısaca özetlemek gerekirse güldürme haricinde hisler uyandıracak unsurlar bir araya getirilerek gülmece yaratılmıştır. Kara mizahın tercih edilmiş olduğu şakalarda, film/dizilerde, yazınsal ürünlerde saldırgan, ağır, acımasız ya da iğrenç olarak nitelendirilebilecek unsurlar kullanılarak komiklik yapılır.
Mesela, Game Night (Oyun Gecesi, 2018), The Dictator (Diktatör,2012), Jojo Rabbit (Tavşan Jojo, 2019), Inglourious Bastard (Soysuzlar Çetesi, 2009), Dr. Strangelove (Dr. Garipaşk, 1964), Parasite (Parazit, 2019) şeklinde filmler kara mizahın kullanıldığı filmlerdir.
Bu sayfada 12. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı imtihanı için altı…
2026-2027 10. Derslik Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Soruları ve Cevapları…
Edebî Akımlar Atlası TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI · ETKİLEŞİMLİ KAYNAK Edebî Akımlar Atlası Akımları ve…
Andre Gide – Hanımefendiler OkuluTür:RomanYazar:Andre GideYayınlanma Zamanı:2003Yayınevi:Sel YayıncılıkISBN:9786256462052KarakterlerEveline: Başlangıçta kocası Robert’ı idealize eden, duygusal ve…
Süre Bisikleti – Alim AdalıTür:ÇocukYazar:Alim AdalıYayınlanma Zamanı:2004Yayınevi:Can Çocuk YayınlarıISBN: 9789750703502KarakterlerAlim Bey: Damla ve Yağmur’un babasıdır. Evlatlarının merakını ve öğrenme isteğini destekleyen, onlarla beraber geçmişe seyahat icra eden, araştırmayı ve keşfetmeyi seven bir babadır.Damla: Alim Bey’in kızlarından biridir. Kardeşi Yağmur ile beraber vakit bisikletini hazırlayan, geçmişte yaşanmış olan vakaları merakla gözlemleyen ve yeni bilgiler öğrenmekten hoşlanan bir çocuktur.Yağmur: Damla’nın kardeşidir. Ablasıyla beraber vakit bisikletinin yapımında vazife alır. Babasıyla çıkmış olduğu yolculuklarda tarih öncesi insanların yaşamlarını ve buluşlarını keşfeder.Çuka: Ortalama yüz bin yıl ilkin Karain’de yaşayan, zekâsı ve üretkenliğiyle dikkat çeken bir çocuktur. İnsanların yaşamını kolaylaştıracak araçlar geliştirmeye çalışır. Balta yapmayı başararak kabile başkanının itimatını kazanır.Anin: Çuka’nın kardeşidir. Meraklı ve yaratıcı kişiliğiyle yeni buluşlara katkıda bulunur. Meyve toplamak için geliştirdiği vasıta, mızrağın ortaya çıkmasına öncülük eder.Ara: Çuka ve Anin’in babasıdır. Çocuklarıyla beraber başka topluluklara ateş yakmayı ve av araçlarını kullanmayı öğretir.Taşçı Amca: Taşları işleyerek çeşitli araçlar hazırlayan kişidir. Çuka ve Anin’in geliştirdiği mızrağın yapımına destek olur.Kabile Başkanı: Çuka’nın zekâsını ve başarısını takdir ederek ona başkanlık kolyesini veren, Anin’i ise yeni buluşundan dolayı mızrakçıbaşı duyuru eden kişidir.Damla ve Yağmur’un Anası: Ailesinin vakit yolculuklarında yaşadıklarını dinleyen ve ilerleyen bölümlerde bu yolculuklardan birine katılan karakterdir.MevzusuSüre Bisikleti, iki kardeş olan Damla ve Yağmur’un, babaları Alim Bey’in yardımıyla geliştirdikleri bir vakit bisikleti yardımıyla tarih öncesi dönemlere yaptıkları yolculukları mevzu alır. Ortalama yüz bin yıl öncesine giden aile, Karain’de yaşayan Çuka ve Anin adlı kardeşlerin günlük yaşamlarını, geliştirdikleri araçları ve insanlık tarihindeki mühim buluşları gözlemler. Kitap; merak, yaratıcılık, yardımlaşma ve sorun çözme benzer biçimde kavramları keyifli bir serüven vesilesiyle ele alırken insanlığın ilk dönemlerindeki yaşam koşullarını da okurlara tanıtır.Süre Bisikleti ÖzetiHikâye, Alim Bey’in eski bisikletini kızları Damla ve Yağmur’a vermesiyle adım atar. Alim Bey, kızlarından bu bisikleti bir vakit makinesine dönüştürmelerini ister. Kardeşler büyük bir heyecanla çalışmaya koyulur ve tüm ayrıntılarını düşünerek bir vakit bisikleti hazırlar. Babaları uyandığında ortaya çıkan vasıta karşısında şaşkınlığını gizleyemez. Üçü beraber bisiklete binerek geçmişe doğru ilk yolculuklarına çıkar.Seyahat esnasında bazı tehlikelerle karşılaşsalar da ortalama yüz bin yıl öncesine, Karain’e ulaşmayı başarırlar. Burada tarih öncesi bir toplulukta yaşayan Çuka ve Anin adlı iki kardeşle karşılaşırlar. Onları uzaktan izleyerek insanların yaşamlarını iyi…
Dublin, İrlanda · 18. yüzyıl • 1732 Trinity College Kütüphanesi — Long Room Trinity College…