Türkiye’de Kamu Yönetimi Kitaplarının Ana Temaları ve Türleri Açısından Bir Değerlendirme (2000-2023)

Özet

Bu yazıda, kamu yönetimi alanındaki temel kitaplar üstüne meydana getirilen tarama sonucunda erişilen sekiz temel tespit, başlıklar hâlinde sunulmaktadır. Değerlendirme bölümünün arkasından, Kitapyurdu şeklinde kitap satış siteleri ile Orion, Ekin, İmge, Gazi, Dora ve Siyasal yayınevlerinin web sitelerinde meydana gelen tarama sonucunda erişilen 235 kitabın künyesine yer verilmiştir. Ek olarak Özkan tarafınca hazırlanan “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” başlıklı emek vermeden da yararlanılmıştır.*

Yazının temel amacı, kamu yönetimi alanındaki kitapların genel çerçevesi hakkında düşünce edinmek, bu alanda öne çıkan araştırmacıları tanımak ve başlıca eserleri toplu hâlde bir araya getirmektir. Kuşkusuz, bu amaç metodolojik çerçevesi açık şekilde belirlenmiş kapsamlı bir araştırma kapsamında daha dizgesel ve bilimsel şekilde gerçekleştirilebilir. Bu yazı ise kamu yönetimi literatürüne kuşbakışı bir ön değerlendirme niteliği taşımaktadır. Sunulan sıralama, meydana getirilen tarama sonucunda erişilen kaynaklardan oluşmakla beraber alanın tüm yayınlarını kapsayan eksiksiz bir döküm durumunda değildir.**

* Söz mevzusu emek verme “Yönetim Bilimini Tekrardan Düşünmek Durum Değerlendirmesi” başlıklı kitap içinde yer verilmiştir. Bkz. Şulenur Özkan Erdoğan, “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” (ss. 89-109), Can Ümit Çiner (Ed.), Yönetim Bilimini Tekrardan Düşünmek, Ankara Üniversitesi Matbaa, Ankara, 2021.

**Kamu Yönetimi Derneği tarafınca hazırlanan Doktora Yeterlilik Imtihanlarına Hazırlık İçin Tavsiye Yayınlar Sıralaması de kamu yönetimi alanında öne çıkan kitapları içermektedir. Bkz. https://kamuyonetimi.org.tr/kamu-yonetimi-doktora-yeterlik-sinavlari-icin-oneri-yayinlar/

DEĞERLENDİRME

1.Kamu Çalışanı Seçme Imtihanlarına Hazırlık Kitaplarının Artışı

1999 senesinde Devlet Memurları Imtihanı (DMS) ile başlamış olan merkezi personel alım sistemi, 2002 yılından itibaren Kamu Çalışanı Seçme Imtihanı (KPSS) adı altında tekrardan yapılandırılarak günümüze kadar uygulanmaya devam etmektedir. Bu süreçte, kamu yönetimi alanı yalnızca üniversite öğrencilerine yönelik bilimsel nitelikli ders kitaplarının mevzusu olmaktan çıkmış; KPSS, kurum sınavları ve müfettişlik, uzman yardımcılığı, kaymakam adaylığı ile denetçilik şeklinde kariyer meslek imtihanlarına hazırlanan adaylara yönelik mevzu anlatımı, sual bankası ve tecrübe etme imtihanı formatındaki yayınların sayısında belirgin bir artış yaşanmıştır. Böylece kamu yönetimi literatürü içinde imtihan odaklı yayınlar, bilimsel nitelikli eserlerden ayrışan kendine özgü bir alt kategori hâline gelmiştir. Bu durum alanın gösterim çeşitliliğini artırırken kamu yönetimi bilgisinin sunuluş biçimini de mühim seviyede etkilemiştir. Birkaç örnek için Bkz:

Ahmet Nohutçu, Kamu Yönetimi Mevzu Anlatımı, Cenk Yayınevi, Ankara, 2024; Can Çelik, Kamu Yönetimi Mevzu Anlatımı, Dizgi Kitap Yayınları, Ankara, 2023, Ahmet Nohutçu, Mülki İdare Kamu Yönetimi Çıkmış Sual Bankası, Cenk Yayınevi, Ankara, 2014; İlker Parasız, Zeyyat Sabunoğlu, İsmail Efil, KPSS A Kamu Yönetimi Mevzu Anlatımı, Cenk Yayınevi, Ankara, 2012; Taylan Koç ve Servet Gün, KPSS-A Kamu Yönetimi, Pelikan Yayınevi, Ankara, 2011.

2.Kamu Yönetimi/Yönetim Bilimi Kitap Türlerinin Çeşitlenmesi

Kamu yönetimi disiplininde ders kitaplarının yanı sıra, bilimsel toplantı ve kongrelerde sunulan bildiri özetlerinin ve tam metinlerinin bir araya getirilmiş olduğu bildiri kitapları, ansiklopediler ve açıköğretim programlarına yönelik ders kitapları şeklinde değişik türlerdeki yayınların sayısında da artış gözlenmiştir. Birkaç örnek için Bkz.

Özet/Tam Metin Kitabı: Bekir Parlak (ed.), Kamu Politikalarında Dönüşüm Kayfor 2012 Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2013; Hikmet Kavruk (ed), Kuram ve Yöntem Açısından Türkiye’de Kamu Yönetimi Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2012; Uğur Ömürgönülşen ve M. Kemal Öktem (Yay. Haz). Dünyada Kamu Yönetimindeki Dönüşüm ve Türkiye’de Kamu Yönetimi Öğretimine Yansımaları, KAYFOR II, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2004.

Ansiklopediler ve Sözlükler: Yakup Özkaya, Veysel Erat, İnci Çoban İnce, Aytaç Duran, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Hukuk Bilimleri, Nobel Bilimsel nitelikli Yayıncılık, Ankara, 2023; Yakup Özkaya, Veysel Erat, Abdulsemet Yaman, Adnan Karataş, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Yönetim Bilimleri, Nobel Bilimsel nitelikli Yayıncılık, Ankara, 2023; Yasemin Mamur Işıkçı ve Esmeray Alacadağlı, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi, Astana Yayınları, Ankara, 2018; Hatice Altunok ve Fatma Gül Gedikkaya, Kamu Politikaları Ansiklopedisi, Ankara, Nobel Yayıncılık, 2016; Bekir Parlak, Kamu Yönetimi Sözlüğü, Marmara Kitap Merkezi, İstanbul, 2011.

Açıköğretim Kitapları: Koray Karasu (Ed). Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi, Mustafa Kemal Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi, 2022; Bilal Eryılmaz, Süleyman Sözen ve Özer Köseoğlu, Kamu Yönetimi, Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayınları, 2019.

3.Oldukça Editörü ve Çeşitli Temalı Kitapların Yaygınlaşması

2000’li yıllardan itibaren kamu yönetimi literatüründe birden fazla editörlü kitapların sayısında belirgin bir artış gözlenmektedir. Söz mevzusu eserlerin bir kısmı, mahalli yönetimler, kamu politikası, kamu personel yönetimi yada dijital dönüşüm şeklinde belirli bir tema çevresinde değişik yazarların katkılarıyla bütüncül bir yapı içinde hazırlanmıştır. Buna karşılık, bazı editörlü kitaplar ortak bir kavramsal yada tematik çerçeveye dayanmaksızın, kamu yönetiminin değişik alt alanlarına ilişkin bağımsız bölümlerden oluşan derleme durumunda yayımlanmıştır. Bu tür eserlerde bölümler içinde bütüncül bir kurgu yada kavramsal ilişki kurulamaması, kitabın ortak bir sav yada münakaşa ekseninde ilerlemesini güçleştirmektedir. Bazı örneklerde ise editörlü kitapların, bilimsel nitelikli yükseltme ve performans değerlendirme sistemlerinde gösterim üretimine ilişkin ölçütleri karşılamak için bir vasıta hâline gelebildiği görülmektedir.

4.Yeni/Uygar Yaklaşım Arayışı

2000’li yıllarda kamu yönetimi alanında piyasaya çıkan kitapların başlıklarında “yeni” ve “modern” nitelemelerinin kullanımında belirgin bir artış görülmektedir. Bu eğilim, yalnızca başlıklarda tercih edilen bir adlandırma biçimini değil, hem de disiplinin geçirdiği kuramsal ve uygulamaya dönük dönüşümü de yansıtmaktadır. Bilhassa Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management), yönetişim, Avrupa Birliği uyum süreci, küreselleşme ve data teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle kamu yönetiminin ilgi alanı genişlemiş; klasik kamu yönetiminin teşkilat, siyaset, aşama ve merkezi yönetim eksenli anlatısına yeni münakaşa başlıkları eklenmiştir. Bu zamanda piyasaya çıkan eserlerde dijitalleşme, e-devlet, yönetişim, etik, şeffaflık, hesap verebilirlik, stratejik yönetim, performans yönetimi, postmodern yaklaşımlar, sürdürülebilirlik ve Avrupa Birliği şeklinde temalar daha görünür hâle gelmiştir. Birkaç örnek için Bkz.

Muhittin Acar ve Hüseyin Özgür, Uygar Kamu Yönetimi (II. Cilt), Nobel Yayıncılık, Ankara, 2005.

Mevzu Başlıkları: Avrupa Birliğine Yönetsel Uyum, Düzenleyici Reformlar, Stratejik Yaklaşım, Performansa Dayalı Bütçeleme, Ağbağ Analizi

Burak Hergüner, Kamu Yönetiminde Uygar Yaklaşımlar Başlangıcından Günümüze Kamu Yönetiminin Değişen Yüzü, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021

Mevzu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Postmodern Kamu Yönetimi, Yeni Kamu İşletmeciliği ve Toplam Kalite Yönetimi, E-Devlet, Yönetişim, Kamu Kıymeti Kuramı, Yeni Kamu Hizmeti, Kamu Yönetiminde Değişen Roller

Asım Balcı, Ahmet Nohutçu, Namık Kemal Öztürk, Bayram Coşkun (Ed.), Kamu Yönetiminde Uygar Yaklaşımlar, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.

Mevzu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Yönetişim, Postbürokrasi, Postmodernizm, Yönetsel Düzeltim, Hesap Verebilirlik, Performans Yönetimi, Stratejik Yönetim, Toplam Kalite Yönetimi, E – Devlet, Etik ve Kamu Yönetimi, Çatışma Yönetimi, Kriz Yönetimi, Kariyer Yönetimi, Kamu Politikaları, Kamu Politikası Analizi, Mahalli Yönetimler ve Mahalli Özerklik

5.Yayınevleri Sayısında Artış

Kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışta, yayınevlerinin çeşitlenmesi de etkili olan faktörlerden biridir. 2000’li seneler öncesinde kamu yönetimi alanındaki kitaplar ağırlıklı olarak üniversitelere bağlı araştırma ve gösterim kurumlarının yayınevleri tarafınca yayımlanırken, hususi yayınevlerinin sayısındaki artışla beraber yayıncılık yapısı da mühim seviyede değişmiştir. Bu dönüşüm, kamu yönetimi alanındaki eserlerin daha geniş bir gösterim ağı vasıtasıyla okuyucuya ulaşmasını elde etmiş ve alanın kitap üretimindeki çeşitliliği artırmıştır. Günümüzde kamu yönetimi alanındaki kitapların mühim bir kısmı Nobel, Cenk, Ekin, Dora ve Gazi şeklinde yayınevleri tarafınca yayımlanmaktadır. Bu durum, kamu yönetimi literatürünün üniversite merkezli yayıncılık yapısından daha çeşitlenmiş ve ticari yayıncılığın da belirgin şekilde rol almış olduğu bir yapıya doğru dönüştüğünü göstermektedir.

6.Doktora Tezlerinin Kitaplaşması

Üniversitelerin ülke geneline yayılması ve kamu yönetimi bölümlerinin sayısının artmasına paralel olarak, kamu yönetimi disiplininde üretilen lisansüstü tezlerin sayısında da mühim bir artış yaşanmıştır. Bilhassa doktora tezlerinin tamamlanmasının arkasından kitaplaştırılarak yayımlanması, kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışın mühim kaynaklarından biri olmuştur. Bu süreç, üniversitelerde üretilen bilimsel nitelikli bilginin yalnızca sav çalışmalarıyla sınırı olan kalmayarak kitap vasıtasıyla daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmasını elde etmiştir.

7.Kamu Yönetimi Kitaplarında Öne Çıkan 10 Başlık

• Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Kamu Yönetiminin Tekrardan Yapılandırılması
• Etik
• Dijitalleşme/E-devlet
• Kamu Yönetiminin Dönüşümü
• Yeni Kamu Yönetimi
• Afet
• Düzeltim
• Avrupa Birliği
• Kamu Yönetiminin Güncel Sorunları
• … ve Kamu Yönetimi/ Kamu Yönetimi ve …

8.Kitaplarda Kamu Yönetimi Teorileri-Yaklaşımları

• Yeni Kamu İşletmeciliği Yaklaşımı
• Kamu Tercihi Yaklaşımı
• Yönetişim Yaklaşımı
• Ağbağ (Network) Yaklaşımı
• Karmaşıklık Kuramı
• Postmodern Kamu Yönetimi Yaklaşımı
• Siberokrasi Yaklaşımı
• Kamu Kıymeti Yaklaşımı
• Yeni Kamu Hizmeti Yaklaşımı
• Eleştirel Kamu Yönetimi Yaklaşımı
• Toplam Kalite Yönetimi Yaklaşımı
• Stratejik Yönetim Yaklaşımı
• Yeni Kamu Yönetimi Yaklaşımı

[1] Teşkilat teorilerini içeren yönetim bilimi kitaplarında örgütlere ilişkin yeni yaklaşımlara (öğrenen örgütler, örgütsel denetim, örgütlerde tükenmişlik, örgütlerde kontakt yönetimi, kriz yönetimi, çatışma yönetimi, saygınlık yönetimi, risk yönetimi, stres yönetimi, vb.) yer verilmiştir. Bkz. Şadi Can Saruhan ve Müge Leyla Yıldız, Uygar Yönetim Bilimi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009; Cevat Elma ve Kamile Demir (Ed.)  Yönetimde Uygar Yaklaşımlar: Uygulamalar ve Problemler, Anı, 2003.